Câu nói trên đê

Chương 1: Câu nói trên đê

Bà tôi bảo người ta không nói dối bằng câu dài. Người ta nói dối bằng một chữ đặt nhầm chỗ.

Chiều hôm ấy, trong gian nhà ngói ba gian ở cái làng biển Hải Hậu, ông Toản đặt tờ di chúc lên bàn thờ mẹ, ngay cạnh bát hương còn nguyên chân nhang của lễ bốn mươi chín ngày. Ông đọc to, giọng sang sảng như đọc diễn văn ở đám cưới. Bà Thìa, mẹ ông, em con chú của bà tôi, để lại toàn bộ căn nhà, ba sào ruộng và mảnh đất mặt đường liên xã cho con trai út Phạm Văn Toản. Hai người làm chứng: ông Cầu hàng xóm và bà Mến, dì ruột của vợ ông Toản. Dòng cuối cùng ông đọc chậm hẳn lại, như thể muốn cả gian nhà nghe cho rõ.

– Tôi đã tự đọc lại toàn bộ nội dung di chúc, hoàn toàn đồng ý, và ký tên dưới đây trước mặt những người làm chứng.

Cô Lành ngồi ở chiếu dưới, không khóc, chỉ bấu móng tay vào gấu áo tang. Sáu năm nay cô bỏ việc ở xưởng may Nam Định về nuôi mẹ bị tai biến. Sáu năm bón cháo, lau người, đêm nào cũng dậy hai lần trở mình cho mẹ. Ông Toản ở cách đó hai cây số, mỗi tháng về một lần, mang theo một túi cam.

Bà tôi ngồi cạnh tôi, bảy mươi lăm tuổi, áo cánh nâu, cái túi vải đựng bình vôi với cơi trầu đặt trong lòng. Bà không phản ứng gì khi ông Toản đọc. Bà chỉ ngừng nhai trầu.

Tôi là Vân, cháu nội bà, sinh viên năm ba báo chí, ở với bà trong ngõ Thổ Quan từ ngày lên Hà Nội học. Tôi đưa bà về đây bằng xe khách Giáp Bát, ba tiếng rưỡi đường, vì bà bảo bà phải về giỗ cái Thìa. Bà gọi người em đã bảy mươi hai tuổi là cái Thìa, như người ta gọi một đứa bé.

Cô Nga, vợ ông Toản, đi một vòng rót nước cho các cụ, miệng cười suốt. Cô bốn mươi lăm tuổi, tóc uốn, đeo cái vòng vàng to bản. Cả họ biết hai năm trước vợ chồng cô vay tám trăm triệu đào ao nuôi tôm thẻ, tôm chết sạch sau một đợt mưa trái mùa, giờ ngân hàng gọi điện mỗi tuần. Mảnh đất mặt đường liên xã thì người ta đang trả giá hai tỷ rưỡi.

Anh cả là anh Khang làm thợ hàn trong Nam, gọi điện về, giọng rè rè qua cái loa ngoài. Anh bảo mẹ đã muốn thế thì anh không tranh, nhưng cái Lành phải được ở lại nhà cho tới khi nó tìm được chỗ. Ông Toản bảo dĩ nhiên, dĩ nhiên, giọng như người đã cho thì cho cả.

– Cái Lành ở thì ở. – Cô Nga nói to. – Nhà mình chứ nhà ai.

Cô Lành đứng dậy, đi xuống bếp. Tôi nghe tiếng bát va vào nhau lách cách, rồi tiếng nước xối mạnh.

Bà tôi gọi cô Nga lại, chìa cái chén không. Cô Nga rót đầy.

– Hôm ấy mẹ chồng cháu tự đọc, hay cháu đọc cho mẹ nghe? – Bà hỏi, nhẹ như hỏi chè có đặc không.

– Mẹ tự đọc chứ dì. – Cô Nga nói ngay, không ngừng tay. – Mẹ đeo kính, đọc to từng dòng, bà Mến với ông Cầu ngồi nghe cả. Mẹ còn bảo con viết thế là đúng ý mẹ rồi.

– Ừ. – Bà tôi nói. – Đúng ý thì tốt.

Bà uống một ngụm, đặt chén xuống, và nhai trầu tiếp.

Tối ấy, khi khách khứa đã về, bà rủ tôi ra đê. Gió biển tháng Tư mặn chát, đồng muối dưới chân đê trắng loá dưới trăng. Bà đi chậm, tay chống lên vai tôi.

– Hồi tám mươi hai, cái Thìa lên Hà Nội ở với bà ba tháng. – Bà kể. – Nó hai mươi tuổi, xinh nhất làng này. Bà đứng quầy mậu dịch Hàng Bông, nó theo bà đi xếp hàng mua gạo, mua dầu. Cầm cái tem phiếu lên, lần nào nó cũng chìa sang bà, bảo chị đọc hộ em, chữ in nhỏ quá.

– Bà Thìa mắt kém từ bé ạ?

Bà tôi không trả lời. Bà đứng lại, nhìn ra phía biển, nơi mấy ngọn đèn thuyền đánh cá lập loè như đom đóm.

Sáng hôm sau, tôi ngồi bóc lạc với cô Lành ở hiên sau. Cô kể về mẹ, giọng đều đều như kể chuyện người khác. Bà Thìa tai biến năm hai nghìn không trăm hai mươi, liệt nửa người bên phải, nói ngọng nhưng đầu óc tỉnh. Lúc khoẻ, bà làm muối, bán cá, nuôi ba đứa con ăn học. Bà thích nghe đài, thích nghe con đọc báo. Bà mắt kém lắm, cô Lành bảo, từ hồi cô còn bé đã thế, cái gì có chữ cũng đưa con đọc hộ.

– Mẹ cô lúc nào cũng nói một câu. – Cô Lành cười, nụ cười méo. – Con đọc hộ mẹ, chữ in nhỏ quá.

Tôi quay lại. Bà tôi đứng ở cửa bếp từ bao giờ, tay cầm ấm chè, mặt trắng bệch.

— Hết chương 1 —