Năm 2019

Chương 1: Năm 2019

Bà nội tôi úp cái chén trước, rồi mới xới cơm cho ai thì xới.

Đó là cái chén sành men xanh, miệng hơi mẻ, ở dưới đáy có vết nứt chân chim. Bà đặt nó ở đầu mâm, chỗ gần cửa nhất, úp xuống, gác đôi đũa tre lên trên đáy chén cho ngay ngắn. Không ai được ngồi chỗ đó. Không ai được đụng vô cái chén đó. Ăn xong, mọi người dọn mâm, còn cái chén úp với đôi đũa thì nằm đó tới sáng hôm sau mới cất.

Hồi đó tôi mười lăm tuổi, nhà ở thành phố Quy Nhơn, mỗi năm về quê nội ở xóm Gành, huyện Phù Mỹ, đúng hai lần: Tết và hè. Xóm Gành là một xóm chài nhỏ nằm dưới chân một mũi đá đen, nhà cửa chen chúc nhau sát mép cát, cửa nhà nào cũng mở ra biển. Mùi nước mắm, mùi cá phơi, mùi rong, mùi dầu máy ghe quyện vào nhau thành một thứ mùi mà tới giờ, ở bất cứ đâu, chỉ cần thoáng ngửi thấy là tôi biết mình nhớ nhà.

Cái chén úp ở đầu mâm là của chú Út Lộc.

Chú Út là con út của bà, em ba tôi. Tháng Mười năm chín mươi bảy, chú hai mươi hai tuổi, theo ghe ông Hai Đực đi đánh cá xa bờ ngoài Trường Sa. Cơn bão Linda vào. Ghe ông Hai không về. Cả xóm Gành năm đó mất bốn chiếc ghe, mười chín người. Có người dạt vô được tới đất liền bên Cà Mau, có người được tàu nước ngoài vớt. Chú Út thì không. Không xác, không tin, không ai thấy.

Nhà tôi không có đám tang cho chú. Không có bàn thờ. Không có ngày giỗ. Bà nội nói, không ai thấy nó chết thì không được làm giỗ, làm giỗ là đuổi nó đi. Bà chỉ úp cái chén. Mỗi bữa chiều. Hai mươi hai năm.

Năm đó tôi về quê nghỉ hè, đang tuổi cái gì cũng muốn cãi. Bữa cơm chiều đầu tiên, tôi ngồi cạnh cái chén úp, lấy đũa gõ gõ lên đáy chén chơi. Bà nội đang múc canh, buông cái vá xuống mâm cái cạch.

– Con nhỏ này!

Ba tôi kéo tay tôi ra. Má tôi lườm. Bà nội không nói gì nữa, nhưng suốt bữa đó bà không ăn miếng nào.

Tối đó tôi giận, ra ngồi ngoài hiên bấm điện thoại. Biển đêm tháng Sáu lặng, chỉ có tiếng sóng ì oạp vỗ vào chân gành và ánh đèn câu mực lấp lánh ngoài khơi như một thị trấn nổi. Bà nội đi ra, ngồi xuống cạnh tôi, mùi dầu khuynh diệp và trầu cau.

– Hồi nhỏ chú Út con ham ăn lắm. – Bà nói, nhìn ra biển. – Đi biển về là chạy vô nhà, ngồi đầu mâm, chỗ gần cửa nhất. Chưa rửa tay, chưa thay đồ, người còn ướt nhẹp nước biển. Bà la hoài không được. Nó nói ngồi gần cửa cho mát, có gì còn chạy ra ghe.

Tôi im lặng.

– Bà úp cái chén, – bà nói, – là để chừng nào nó về, nó có chỗ ngồi. Nó ham ăn, nó về mà không có chén là nó buồn.

Đêm đó, gió đổi chiều lúc gần nửa đêm. Một cơn dông từ biển ập vào, mưa trắng trời, sấm chớp ầm ầm. Tôi nằm trên bộ ván gian giữa, nghe mái tôn rung bần bật, nghe sóng ngoài gành đập vào đá nghe như tiếng súng. Gió lùa qua khe cửa, rít lên từng hồi.

Tôi ngủ quên lúc nào không biết.

Sáng ra, má tôi là người thấy trước. Má đứng ở gian giữa, tay cầm cây chổi, không nhúc nhích. Tôi ngồi dậy, nhìn theo hướng má nhìn.

Trên nền gạch tàu đỏ, từ ngạch cửa trước vào tới đầu mâm, có một vệt dấu chân. Dấu chân trần, to, của đàn ông, ướt nước. Không phải nước mưa. Mưa không tạt vô được tới đó, cửa đóng then cài. Dưới mỗi dấu chân, còn lấm tấm mấy hạt cát trắng mịn, và khi tôi cúi xuống ngửi, nó tanh mùi biển.

Vệt dấu chân dừng ở đầu mâm, chỗ cái chén úp.

Bà nội đi ra, nhìn vệt chân rất lâu. Rồi bà cúi xuống, lật cái chén lên.

Bên trong chén có nước. Một ít thôi, chừng một muỗng canh, đọng dưới đáy, trong vắt. Tôi nhớ rất rõ vì tôi đứng ngay đó: cái chén đã úp sấp suốt đêm.

Bà nhúng ngón tay vào, đưa lên miệng nếm. Rồi bà ngồi bệt xuống nền gạch, ôm cái chén vào lòng, khóc rưng rức như một đứa con nít.

– Mặn. – Bà nói. – Nó về rồi. Nó về mà người nó còn ướt.

— Hết chương 1 —