Lên né

Chương 3: Lên né

Ngày thứ năm của tuổi năm, tằm nong một gạch chín. Thân trong vắt như hạt gạo nếp ngâm, ngẩng đầu lên tìm chỗ nhả tơ. Lượt và bà Đàn bắt từng con thả lên né. Cả buồng tằm thơm mùi lá dâu và một thứ mùi ngai ngái của tơ non.

Ba ngày sau, trên né kín một lớp kén vàng óng, chắc nịch, to bằng đầu ngón chân cái.

Còn nong hai gạch, bên kia tấm phên, chỉ được hai mươi mấy cái kén nhỏ xíu, mỏng, nhẹ như vỏ trấu.

Sáng hôm gỡ kén, bà Cả Kỳ đến. Bà mặc áo the nâu, đi guốc mộc, có hai người làm theo sau, đứng ngay giữa sân nhà họ Đàn, nơi sáu nhà đổi lá cũng đang đứng chờ xem.

– Cô Lượt, – bà nói, giọng ôn tồn như người nhắc chuyện nhà. – Tôi nghe nói giống tằm nhà cô là giống nhà cô tự để. Tôi hỏi cô một câu thôi. Mười một cái kén cô giữ lại năm ngoái, nở ra từ trứng của ai?

Sân nhà họ Đàn im bặt. Bà Đàn đứng ở thềm, mặt tái đi.

– Dạ, từ giấy trứng mua của bà, – Lượt đáp.

– Vậy giống ấy là giống nhà tôi. Cô đem giống nhà tôi ra chia cho cả làng, lại còn để người ta nói giống nhà tôi có bệnh. Theo lệ làng, tôi xin lại một nửa số kén này.

Lượt không cãi. Cô đi vào buồng tằm, nhúng tay vào chậu nước vôi, rồi gỡ trên né xuống từng cái kén, đếm thành tiếng. Một. Hai. Ba. Đến mười một thì cô dừng. Cô bọc mười một cái kén vàng óng vào một mảnh lá chuối, đem ra, đặt vào tay bà Cả Kỳ.

– Năm ngoái nhà con mua trứng của bà, nuôi ba nong, – cô nói. – Ba nong chết, còn sống mười một con. Mười một con ấy là của bà. Con trả bà đủ mười một cái kén. Số còn lại là công con chọn ngài, đốt ổ, và là lá của sáu nhà kia góp.

Có ai đó trong sáu nhà bật cười. Rồi bà Thự cười. Bà Cả Kỳ cầm gói lá chuối, đứng im một lúc, rồi quay đi, không nói thêm câu nào. Hai người làm theo sau bà, một người cố nín cười đến đỏ cả mặt.

Người buôn kén từ phủ về làng Tang Điền thu mua vào giữa tháng. Ông ta cầm một cái kén của nong một gạch lên, bóp nhẹ, lắc bên tai, rồi hỏi Lượt nuôi giống nhà ai. Lượt bảo giống nhà mình. Ông ta trả giá cao nhất làng năm ấy, cao hơn cả kén nhà bà Cả Kỳ, vì kén nhà bà Cả năm nay bỗng có nhiều cái mỏng.

Lượt không ngạc nhiên. Cô đã đoán thế từ hôm nghe Nhíp kể. Bà Cả Kỳ chia ngài ra hai giỏ, nhưng hai giỏ ấy để chung một gian, người làm chọn ngài bằng chung một đôi tay, không ai rửa. Thứ bệnh bà bán cho cả làng, ba năm nay, đã lần về buồng gạch của chính bà.

Lứa ấy, nhà họ Đàn thu được bảy cân kén. Không giàu. Nong hai gạch là một nửa lứa mất trắng, cộng năm mươi đồng tiền giấy trứng. Bà Đàn tính đi tính lại vẫn thấy lỗ so với những năm được mùa.

Rồi Lượt làm một việc khiến bà Đàn tức đến mất ngủ ba đêm. Cô chỉ bán năm cân, còn hai cân kén đẹp nhất thì giữ lại cho nở ngài làm giống. Ba trăm con ngài, ba trăm cái chén đất, ba trăm mảnh giấy bản. Cô bóp nát từng con ngài mẹ, soi từng cái bụng. Ổ nào nghi thì đốt. Rồi cô chia trứng cho sáu nhà đã mang lá dâu đến, mỗi nhà ba ổ, không lấy tiền, chỉ đòi một điều: nhà nào nhận trứng thì phải đặt chậu nước vôi ở cửa buồng tằm.

– Mày cho không người ta, – bà Đàn nói, – lứa sau ai mua trứng của mày?

– Lứa sau người ta tự để trứng, mẹ ạ. Con dạy họ để.

– Thế thì nhà mình được cái gì?

Lượt nghĩ một lúc.

– Được làng không còn ai chết tằm, mẹ ạ. Tằm nhà mình không bị lây từ nhà bên.

Bà Đàn không hiểu. Nhưng sang năm sau, khi làng Tang Điền được mùa kén lần đầu tiên sau bốn năm, khi người buôn kén về làng ở chật cả quán nước đầu đình, bà Đàn bắt đầu hiểu.

Còn bà Cả Kỳ thì không ai còn mua giấy trứng nữa. Bà không bị ai tố cáo. Bà chỉ bị bỏ quên, như một cái giỏ để ở góc buồng.

Một tối cuối năm, khi Lượt đang quét vôi lại buồng tằm cho lứa mới, có tiếng gõ cửa. Bà Cả Kỳ đứng ngoài, một mình, không mang theo người làm. Bà gầy đi nhiều. Tóc bà bạc hẳn một bên thái dương.

– Cô Lượt, – bà nói, giọng khàn. – Lứa này buồng gạch nhà tôi chết hai phần ba. Tôi muốn hỏi cô cách để trứng.

Lượt đứng ở ngưỡng cửa rất lâu. Ở bên kia, cô đã từng đứng như thế trước cửa phòng cách ly, nhìn một người từng cãi nhau với cô suốt ba năm vì không chịu rửa tay, giờ nằm trong ấy.

– Bà vào đi, – cô nói.

Bà Cả Kỳ bước tới cửa. Lượt chỉ xuống cái chậu sành đựng nước vôi.

Bà Cả nhìn cái chậu, nhìn Lượt, rồi từ từ cúi xuống. Bà nhúng hai bàn tay vào nước vôi. Vôi xót, bà nhăn mặt, nhưng không rút ra.

Lượt đứng cạnh, đếm thầm, cho tới khi đủ hai mươi.

— Hết —