Tằm ăn lá thái nhỏ

Chương 1: Tằm ăn lá thái nhỏ

Vũ Thị Lan Chi nhúng hai bàn tay vào chậu nước vôi, đếm thầm tới hai mươi, rồi mới bước qua cửa buồng tằm.

Cái thói quen ấy, ở bên kia, cô đã làm mười hai năm. Rửa tay trước khi vào phòng bệnh, rửa tay khi ra khỏi phòng bệnh, rửa tay giữa hai giường bệnh, đếm tới hai mươi. Cô là điều dưỡng kiểm soát nhiễm khuẩn ở bệnh viện tỉnh Thái Bình, người cả khoa sợ nhất, vì cô đi tuần với một cuốn sổ và bắt quả tang ai quên rửa tay. Một đêm mùa đông, cô trực ba ca liền, ngồi xuống ghế ở hành lang để nghỉ năm phút.

Năm phút ấy, cô mở mắt ra thành Lượt.

Lượt hai mươi hai tuổi, con dâu nhà họ Đàn ở làng Tang Điền, một làng trồng dâu nuôi tằm ven bãi sông Ngân Khê, dưới triều Vĩnh Hy, vua đã ngồi ngai mười bốn năm. Chồng Lượt đi phu đắp đê trên phủ, nửa năm chưa về. Ở nhà có mẹ chồng, bà Đàn, góa chồng từ năm bốn mươi, một tay nuôi ba lứa tằm mỗi năm, lưng còng như cái né.

Và năm nay, cả ba lứa tằm nhà bà Đàn đều chết.

Không riêng gì nhà bà. Cả làng Tang Điền ba lứa liền tằm chết. Chết kiểu lạ: tằm đang ăn thì chậm lại, thân vàng bủng, trên da lấm tấm những chấm đen nhỏ như ai rắc hạt tiêu, rồi nằm im trên lá. Người ta gọi là bệnh gai. Người ta bảo đất làng có ma, bảo năm nay hạn, bảo mấy nhà ăn ở không sạch. Người ta cúng. Lứa sau vẫn chết.

Chỉ trừ nhà bà Cả Kỳ.

Bà Cả Kỳ là vợ góa ông Cả, nhà giàu nhất làng, có ba mẫu bãi dâu tốt nhất dọc sông, có hai gian buồng tằm xây gạch. Bà là người duy nhất trong làng giữ giống. Năm nào cũng vậy, cuối lứa kén, bà để lại những con ngài đẹp nhất cho đẻ trứng lên những tờ giấy bản, rồi bán giấy trứng cho cả làng. Một tờ giấy trứng giá năm mươi đồng. Cả làng Tang Điền, không nhà nào không mua giấy trứng của bà Cả Kỳ.

Và ba lứa nay, tằm nhà bà Cả Kỳ vẫn đẹp. Vẫn trắng muốt, vẫn ăn rào rào như mưa rơi trên lá, vẫn lên né kín từng tầng. Cả làng bảo bà có tay nuôi. Có người bảo bà có bùa.

Lan Chi, bây giờ là Lượt, ngồi ba ngày bên những nong tằm chết của lứa thứ ba, nhặt từng con lên xem. Cô không có kính hiển vi. Cô không biết gì nhiều về tằm, ngoài mấy câu ca dao và mấy buổi đi thăm bà ngoại ở quê. Nhưng cô biết dịch bệnh lây thế nào. Cô biết nhìn một khoa bệnh mà hỏi: ai lây cho ai, lây qua cái gì, bắt đầu từ đâu.

Ở cái làng này, mọi lứa tằm đều bắt đầu từ cùng một chỗ. Một tờ giấy trứng của bà Cả Kỳ.

– Mẹ ạ, – Lượt nói với mẹ chồng tối hôm ấy. – Lứa sau mình chia làm hai nong.

Bà Đàn đang ngồi vê sợi bên bếp, ngước lên.

– Chia làm gì?

– Một nong nuôi trứng mua của bà Cả. Một nong nuôi trứng nhà mình tự để.

– Nhà mình làm gì có trứng? Lứa vừa rồi chết sạch.

Không chết sạch. Lượt đã đếm. Trong ba nong tằm chết của lứa thứ ba, có mười một con không có chấm đen nào, gắng gượng lên né được, nhả ra mười một cái kén bé xíu, vàng nhợt, xấu đến mức bà Đàn định đem bỏ cho gà. Lượt đã giữ lại. Mười một cái kén ấy nở ra mười một con ngài, sáu cái, năm đực.

Lượt không cho chúng đẻ chung trên một tờ giấy như cả làng vẫn làm. Cô úp mỗi con ngài cái dưới một cái chén đất riêng, đặt trên một mảnh giấy bản riêng, mỗi mảnh giấy đánh một dấu vôi. Sáu cái chén, sáu ổ trứng. Đẻ xong, cô lấy sáu con ngài mẹ ra, bóp nát từng con trên một mảnh lá chuối, soi dưới nắng. Bụng hai con thâm đen, nhão, không căng như bốn con kia. Cô đem đốt hai ổ trứng ấy, cả giấy lẫn chén.

Bà Đàn nhìn con dâu làm những việc ấy như nhìn người điên. Nhưng bà không cản. Ba lứa tằm chết, bà đã không còn gì để mất.

Bốn ổ trứng còn lại, Lượt ấp ấm trong lòng một cái nồi đất lót trấu, cho nở trước ba ngày, mỗi ổ vài chục con. Cô nuôi thử. Một ổ có hai con chấm đen. Cô đốt cả ổ ấy. Còn ba ổ.

Ba ổ trứng ấy đủ cho một nong. Còn nong kia, bà Đàn vẫn mua một tờ giấy trứng của bà Cả Kỳ, năm mươi đồng, theo đúng lời con dâu. Lượt bảo cần có một nong để so.

– So cái gì? – bà Đàn hỏi.

– So xem nong nào chết, mẹ ạ.

Lượt rửa hai cái nong bằng nước vôi đặc, phơi nắng ba ngày cho bạc trắng. Cô quét vôi lên vách buồng tằm. Cô vẽ lên vành mỗi nong một dấu vôi khác nhau, nong nhà mình một gạch, nong mua của bà Cả hai gạch, đặt hai nong ở hai đầu buồng, giữa treo một tấm phên. Và cô đặt cái chậu sành đựng nước vôi ở cửa buồng, bắt ai vào cũng phải nhúng tay, kể cả bà Đàn, kể cả chính cô, kể cả khi chỉ vào để rắc một nắm lá.

Bà Đàn nhúng tay vào chậu lần đầu tiên, nhăn mặt vì vôi xót.

– Rửa tay thì tằm khỏi chết à?

– Không khỏi hết đâu mẹ. Nhưng ít chết hơn.

— Hết chương 1 —