Họ của người đàn bà

Chương 3: Họ của người đàn bà

Ông Dụ ngồi xuống bậc hiên. Cụ Thìa ngồi trên chiếc ghế nhựa má Bảy vừa mang ra. Bên trong, không ai nói gì. Bích Phụng nắm tay Khuyến. Má Bảy tắt cái tivi.

– Bố mày, cụ Phạm Văn Tòng, mày biết là người họ Phạm, phải không?

– Vâng.

– Không phải. – Cụ nói. – Bố mày sinh ra họ Đỗ. Đỗ Văn Tòng.

Ông Dụ quay phắt lại.

Cụ Thìa kể chậm, như kéo một sợi chỉ ra khỏi cuộn len cũ, từng đoạn một. Bố chồng cụ, tức ông nội của ông Dụ, là một người họ Đỗ, làm phu bến cảng Hải Phòng. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi, đói kém, dịch tả, ông mất khi bà nội ông Dụ đang bầu bảy tháng. Bà nội ông Dụ, người họ Phạm, ôm bụng bầu về làng mẹ đẻ ở Thanh Hà. Họ Đỗ bên chồng không ai nhận. Họ Phạm bên bà thì nghèo, nhưng nhận. Cụ cố ngoại, cha của bà, nói một câu mà cả làng nhớ: đứa bé sinh ra trên đất họ Phạm, ăn cơm họ Phạm, thì mang họ Phạm, sau này nó giữ cái vườn vải cho tao.

– Bố mày mang họ mẹ, Dụ ạ. – Cụ Thìa nói. – Họ Phạm của mày là họ của một người đàn bà. Mười một đời trong gia phả, bảy đời là họ Phạm thật, bốn đời sau là từ một đứa bé mang họ mẹ. Cái vườn vải mày làm chủ nhiệm, là vườn vải ông cố ngoại mày cho một đứa cháu ngoại.

Ông Dụ ngồi im như tượng.

– Sao… sao mẹ không bao giờ kể?

– Bố mày không cho kể. Bố mày sợ người ta nói ra nói vào, sợ mày lớn lên bị người ta gọi là con nhà không gốc. Bố mày dặn tao giữ, tao giữ sáu mươi năm. Giờ tao tám mươi tư rồi, tao không giữ nữa. – Cụ đưa tay chỉ vào trong nhà, nơi má Bảy đang đứng ở khung cửa. – Mày nhìn chị ấy. Chị ấy giữ cái vườn này một mình, như bà nội mày ôm bụng bầu về Thanh Hà. Chị ấy chỉ xin một đứa. Nhà mình được người ta cho cả một cái họ, một cái vườn, mày không cho người ta nổi một đứa à?

Ngoài vườn, một trái sầu riêng chín rụng xuống, nghe thịch một tiếng trong đêm.

Ông Dụ ngồi trên bậc hiên rất lâu, lâu đến mức cụ Thìa ngủ gục trên ghế, má Bảy phải mang chăn ra đắp. Rồi ông đứng dậy, đi vào nhà, đến trước mặt má Bảy, cúi đầu thấp.

– Bà thông gia. Tôi xin lỗi bà. Ở đám hỏi tôi gật đầu mà trong bụng không gật. Tôi sai.

Má Bảy không nói gì. Má lấy cái ly, rót cho ông một ly trà nóng.

Sáng hôm sau, cụ Thìa dậy sớm nhất nhà. Má Bảy pha cho cụ ly sữa nóng, hai người ngồi ở hiên nhìn sương tan trên mặt mương.

– Chị Bảy. – Cụ nói. – Tối qua tôi nói hết rồi, giờ nhẹ người. Sáu mươi năm tôi ôm cái chuyện ấy như ôm hòn đá.

– Cụ ơi, sao cụ chịu nói?

Cụ Thìa nhấp ngụm sữa, chép miệng.

– Vì tôi thấy chị. Tôi góa chồng năm ba mươi tám tuổi, một mình giữ vườn vải hai mươi năm, nuôi thằng Dụ với hai đứa em nó. Họ hàng bảo tôi đàn bà giữ vườn không nổi, bán đi. Tôi không bán. Tôi giữ tới lúc thằng Dụ đủ lớn. Chị cũng thế. Đàn bà giữ vườn, đàn bà giữ họ, xưa nay vẫn thế, chỉ là không ai ghi vào gia phả.

Má Bảy cầm lấy bàn tay khô gầy của cụ. Hai người ngồi im, nghe tiếng một chiếc xuồng máy chạy qua con rạch sau vườn.

Mười hai ngày sau, Bích Phụng sinh ở bệnh viện dưới Chợ Lách. Một bé gái, ba ký mốt, tóc đen dày. Ông Dụ là người đứng ngoài phòng sinh lâu nhất, đi tới đi lui suốt bốn tiếng, tay cầm cái mũ cối cũ. Khi cô hộ sinh bế đứa nhỏ ra, ông là người đầu tiên đưa tay ra đón.

– Cháu gái à. – Ông nói. – Không phải đích tôn.

– Dạ không phải bố. – Khuyến nói.

– Tốt. – Ông nói. – Đỡ phải cãi nhau.

Ông nhìn đứa bé một hồi lâu. Rồi ông quay sang má Bảy.

– Bà thông gia. Họ là họ Lâm, tôi không bàn nữa. Tôi xin bà cho tôi đặt cái tên.

Má Bảy gật đầu.

– Thanh Hà. – Ông nói. – Lâm Thanh Hà. Họ của bên bà, tên của bên tôi. Nó lớn lên, ai hỏi tên, nó nói ra là người ta biết nó có hai cái vườn.

Tờ khai đăng ký khai sinh ký ở phường tuần sau đó, có chữ ký của Khuyến và Bích Phụng, ghi họ của con theo họ mẹ, theo thỏa thuận của cha mẹ. Cô cán bộ tư pháp hỏi lại hai lần cho chắc, rồi cười, bảo năm nay phường mới có ca thứ ba như vậy, ca nào ông bà cũng đi theo đông như đi hỏi vợ. Ông Dụ đứng ngoài hành lang chờ, không vào, hai tay chắp sau lưng, nhìn ra cây bàng trước sân như nhìn ra một vườn vải. Lúc hai vợ chồng đi ra, ông chỉ hỏi một câu: xong chưa. Khuyến nói xong rồi bố. Ông gật đầu, rồi nói đi về, trồng cây.

Chiều hôm đó, ông Dụ trồng cây vải ở góc vườn sầu riêng, chỗ đất cao nhất, gần cái mộ của ông Bảy. Ông đào hố, bón phân, đặt bầu đất phù sa sông Thái Bình xuống, lấp đất phù sa sông Tiền lên. Má Bảy đứng cầm thùng nước tưới. Cụ Thìa ngồi trên ghế dưới bóng cây, bế đứa chắt bọc trong cái khăn màu vàng.

– Vải trồng ở miền Tây có ra trái không anh sui? – Má Bảy hỏi.

– Không biết. – Ông Dụ nói, tay vẫn nén đất quanh gốc. – Trời ở đây không có rét, vải nó thiếu rét thì khó ra hoa. Có khi mười năm nó chỉ ra lá.

– Vậy trồng làm chi anh?

Ông Dụ đứng thẳng lên, phủi tay, nhìn cây vải con lá non đỏ hồng giữa những cây sầu riêng cao lớn.

– Để nó đứng đây. – Ông nói. – Có ra trái hay không thì nó cũng là cây vải Thanh Hà, đứng trong vườn họ Lâm.

Cụ Thìa ngồi dưới bóng cây cười móm mém, cúi xuống nói gì đó với đứa chắt. Không ai nghe rõ. Má Bảy sau này kể lại, bà đoán cụ nói: con ơi, cái họ là của người giữ vườn.

— Hết —