Ngấn thứ chín

Chương 1: Ngấn thứ chín

Cây sào chạm đáy ở ngấn thứ chín. Tôi đứng sững trên mũi đò, tay vẫn nắm sào, nhìn cái ngấn khắc ngập dưới mặt nước đục ngầu.

Anh hỏi tôi nhớ sao được ngấn thứ mấy. Tôi chống đò ngang con sông này bốn mươi tư năm, anh ạ. Cây sào này là của ông nhà tôi. Ông cắt từ bụi tre đầu làng, dài bảy mét, phơi khô, hơ lửa cho thẳng, rồi cứ nửa mét ông khắc một ngấn bằng dao rựa. Ông bảo người lái đò phải biết đáy sông như biết lòng bàn tay mình. Chỗ nào nông, chỗ nào sâu, chỗ nào đá ngầm, chỗ nào bãi bồi mới nổi. Mỗi sáng chuyến đầu tiên, ông thả sào ở ba chỗ, giữa sông, gần bờ bên này, gần bờ bên kia, xem ngấn nào ngập, nhẩm trong đầu. Ông mất rồi thì tôi làm thay ông. Hai mươi năm nay chưa bỏ buổi nào. Đò bây giờ có máy rồi, không ai chống sào qua sông nữa, nhưng cây sào vẫn nằm dọc mạn đò, để đo đáy, để chống lúc cập bến, và để tôi còn có cái mà cầm.

Ở giữa sông, chỗ ngay trước bến làng tôi, bốn mươi năm cây sào chạm đáy ở ngấn thứ tư, thứ năm. Mùa lũ lên ngấn sáu. Mùa cạn xuống ngấn ba. Thế thôi.

Sáng hôm ấy, đầu tháng Mười, chạm đáy ở ngấn thứ chín.

Tôi về nói với ông trưởng thôn. Ông bảo tại lũ năm nay to. Tôi nói lũ to thì phù sa bồi, đáy sông phải nông lên chứ sao sâu xuống. Ông gãi đầu, bảo bà cứ yên tâm, mỏ cát phía trên có giấy phép đàng hoàng, có phao giới hạn, có camera, có người của tỉnh xuống kiểm tra suốt.

Tôi biết cái mỏ ấy. Từ bến làng tôi nhìn lên phía thượng nguồn, chừng một cây số rưỡi, có bốn cái phao màu cam nổi giữa sông, đêm thắp đèn nhấp nháy. Trong khoanh phao ấy là chỗ người ta được hút cát. Ngoài khoanh phao thì không. Ba chiếc tàu hút đậu ở đó, ngày nào cũng ầm ầm tiếng máy, cát vàng chảy ồ ồ lên sà lan. Chủ mỏ là ông Hoàng Quý Thường, người tỉnh dưới, đi xe to, năm ngoái còn ủng hộ làng tôi hai chục triệu sửa nhà văn hóa.

Ba tuần sau, cái bờ đất trước nhà ông Bổng ở cuối xóm sạt một miếng dài như thân trâu, rơi tõm xuống sông trong đêm. Sáng ra, cả xóm đứng nhìn cái vết đất đỏ hở hoác, nhìn mép móng nhà ông Bổng chỉ còn cách mép sông hai sải tay. Bà con đổ cho lũ. Người của xã xuống chụp ảnh, cắm cọc tre khoanh vùng nguy hiểm, bảo nhà ông Bổng tạm sang ở nhờ nhà con.

Chiều hôm ấy tôi sang nhà con trai ông Bổng. Ông ngồi ở hiên, tay cầm cái điếu cày mà không hút, mắt nhìn ra phía sông. Ông bảy mươi hai tuổi, cái nhà ấy ông dựng năm ba mươi, gỗ xoan ông tự đi chặt, tự ngâm bùn ba năm. Ông bảo tôi: bà Nhặn ạ, tôi sống với con sông này cả đời, nó lấy của tôi cái ao, cái vườn chuối, tôi không oán. Lũ thì nó lấy. Nhưng năm nay lũ có to đâu.

Tôi không nói gì. Tôi về chống đò ra giữa sông, thả sào. Ngấn thứ mười một.

Mấy hôm sau, có một người lạ xuống bến, đi chiếc xe tay ga mới, áo phông cổ bẻ, đeo kính đen dù trời âm u. Anh ta không sang sông. Anh ta đứng trên bến, châm thuốc, hỏi chuyện tôi như người quen. Hỏi tôi chở đò bao lâu rồi, mỗi ngày được mấy chuyến, con cái đâu. Rồi anh ta nhìn cây sào nằm dọc mạn đò.

– Nghe nói bà sáng nào cũng đo đáy sông hả bà?

– Đo cho biết đường mà chạy, chú ạ.

– Bà đo làm gì cho mệt. Sông là của nhà nước, nhà nước đo. – Anh ta cười, rút trong túi ra một cái phong bì, đặt lên mạn đò, ngay cạnh cây sào. – Bên em gửi bà ít tiền uống nước. Bến đò của bà cũ quá, bên em định tài trợ làm cái bậc bê tông cho bà con đi lại.

Tôi cầm cái phong bì lên, trả lại vào tay anh ta.

– Bậc bê tông thì chú nói với xã. Còn tôi đo đáy sông là việc của tôi.

Anh ta đứng im một lúc, rồi bỏ phong bì vào túi, nổ máy xe đi. Anh ta không dọa câu nào. Cũng không cần dọa. Tôi biết anh ta là người của ai.

Tối hôm ấy tôi không ngủ được. Tôi ra bến ngồi, châm một điếu thuốc lào, nhìn lên phía mỏ cát. Bốn cái đèn phao nhấp nháy. Tôi nhìn mãi, rồi bỗng thấy có điều gì không đúng.

Anh biết người lái đò sang sông ban đêm thì đi bằng gì không? Bằng chập. Hai cái mốc trên bờ, một gần một xa, khi chúng thẳng hàng với nhau thì mình đang đi đúng đường. Bến làng tôi có cây đa đầu đình với cái ống khói lò gạch bỏ hoang bên kia sông, hai cái đó thẳng hàng là đò đi giữa luồng, không mắc cạn. Ông nhà tôi dạy tôi nhìn chập từ năm tôi hai mươi ba tuổi, mới về làm dâu.

Ban ngày, cái phao cam ở góc dưới của mỏ cát, cái gần làng tôi nhất, nằm thẳng chập với cái cổng chùa Vân bên kia sông. Tôi nhìn nó mỗi sáng khi chống đò, nhìn quen như nhìn cái bàn thờ trong nhà.

Đêm ấy, ngọn đèn của cái phao ấy nằm thẳng chập với cây đa đầu đình.

Cây đa cách cổng chùa bốn trăm mét, anh ạ. Tôi ngồi đó tới gần sáng. Ba giờ sáng, ngọn đèn phao vẫn nằm thẳng chập với cây đa. Năm giờ, trời hửng, tôi chống đò chuyến đầu, ngẩng lên nhìn. Cái phao cam lại nằm thẳng chập với cổng chùa Vân.

— Hết chương 1 —