Thằng Đới và cái máy T616

Chương 2: Thằng Đới và cái máy T616

Cả lớp Cắt gọt kim loại khoá ấy có hai mươi chín đứa. Hai mươi tám thằng con trai và tôi.

Ngày đầu tiên vào xưởng thực hành, thằng Đới đứng tựa vào cái máy tiện T616 sơn xanh lá, khoanh tay nhìn tôi đeo kính bảo hộ, rồi hỏi to cho cả dãy nghe:

– Con gái học tiện về làm gì? Tiện chân giò à?

Cả dãy cười. Tôi không cười. Tôi bước tới, nhờ nó tránh ra để tôi xem cái bàn dao, rồi chỉ vào con ốc hãm bị lờn ren mà nó vừa cố vặn mãi không chặt. Nó im. Hôm ấy tôi chưa biết nó tên Đới, chỉ biết nó là đứa mặc quần bò thủng gối và có đôi tay to bè như tay thợ hàn.

Đới là con nhà mở gara sửa ô tô ở ngoài thành phố Thái Nguyên, gần đường lên Phú Lương. Nó cầm cờ lê từ hồi chưa biết đọc. Nó giỏi thật, cái giỏi của đứa lớn lên giữa mùi dầu máy, biết nghe tiếng máy đổi giọng là biết vòng bi sắp hỏng. Nhưng nó vội. Cái gì nó cũng làm nhanh hơn người khác, và cái gì cũng cẩu thả hơn người khác một chút. Thầy Cự dạy thực hành, ông già gầy nhom có một ngón tay trỏ cụt đốt, hay đứng sau lưng nó lắc đầu.

– Nhanh để làm gì? Phoi nó kêu như xé vải thế kia là dao cùn rồi, con ạ.

Đến năm thứ hai, trường được cử hai đứa dự vòng tuyển chọn cho kỳ thi tay nghề của tỉnh, mỗi trường lấy một người. Thầy Cự gọi tên tôi trước, rồi tên thằng Đới. Hai đứa được dùng chung cái máy T616 cũ nhất xưởng, cái máy mà thầy bảo là "nó già nhưng nó thật thà", để luyện mỗi chiều sau giờ học.

Lúc đầu chúng tôi chia ca như chia ranh giới. Nó ba rưỡi đến năm giờ, tôi năm giờ đến sáu rưỡi. Nó để lại phoi đầy khay, tôi để lại một cái giẻ lau gấp vuông trên bàn máy như một lời nhắc khéo. Hôm sau khay sạch. Hôm sau nữa, cái giẻ lau của nó cũng gấp vuông, đặt cạnh cái của tôi.

Một chiều tháng Ba mưa phùn, nó ở lại sau ca của mình, đứng xem tôi mài dao.

– Mày mài góc sau thế là to quá – nó nói. – Mũi dao yếu, ăn vào thép bốn lăm là mẻ ngay.

Tôi định cãi. Rồi tôi nhớ bố cũng từng bảo đúng câu ấy, và tôi đã quên. Tôi đưa con dao cho nó. Nó mài lại, đôi tay to bè ấy bỗng khéo đến lạ, xoay con dao trên mặt đá như người ta xoay một cái chén. Mài xong nó đưa lại, không nói gì, rồi đi ra cửa xưởng, đứng hút cái hơi lạnh của mưa phùn.

Hôm sau đến lượt tôi. Nó tiện một đoạn ren, tiếng máy rít lên một nhịp sai, và tôi nói:

– Tắt đi. Mày nghe không? Bàn xe dao nó rơ.

Nó tắt. Hai đứa cúi xuống, mò tay vào cái hộp xe dao đầy dầu, tìm ra cái chốt mòn. Thầy Cự đi ngang, nhìn hai cái đầu chụm lại trên bàn máy, đi tiếp, không nói gì. Tôi nghe thấy ông huýt sáo một câu chèo cổ, rất khẽ.

Từ đó chúng tôi thôi chia ranh giới. Chiều nào cũng hai đứa, một đứa đứng máy, một đứa đứng xem, đổi nhau. Nó học được cách nghe tiếng phoi của tôi. Tôi học được cách mài dao của nó. Có hôm về muộn, nó đạp xe theo tôi tới tận đầu dốc Lưu Xá rồi mới quay về, bảo là tiện đường, dù nhà nó ở hướng ngược lại. Tôi không vạch ra cái chuyện ngược đường ấy. Tôi chỉ nhớ là trời tháng Tư, hoa xoan rụng tím cả mặt đường, và bánh xe đạp của nó kêu lạch xạch vì cái chắn bùn lỏng mà nó, một thằng thợ, không bao giờ chịu vặn lại.

Cũng tháng Tư ấy, nó thấy tôi trừ hai phần trăm.

– Mày lẩm bẩm cái gì thế?

– Cây panme của bố tao nó lệch. Đo xong phải trừ hai.

Nó cầm cây panme lên, khép lại, nhìn vạch.

– Lệch thì chỉnh đi. Có cái chìa chỉnh ở đây này, vặn một tí là về không. Mày đo bằng một cái thước nói dối làm gì?

– Bố tao bảo để thế.

– Bố mày lạ thật.

Nó trả lại, rồi thôi không nói nữa. Tôi cũng quên ngay câu chuyện ấy.

Thứ Năm tuần cuối trước kỳ thi, nó mượn cây panme của tôi để đo một cái bạc đồng nó đang tiện dở cho gara nhà nó. Cây panme của trường lúc ấy đang nằm ở phòng thầy Cự, chờ gửi đi kiểm định. Tôi đang loay hoay thay dao, bảo nó cứ lấy trong túi áo khoác trên móc. Nó đo, rồi cất lại vào túi áo, lâu hơn tôi tưởng một chút. Tôi không để ý. Lúc ấy tôi đang bực vì con dao mới mài lại mẻ mũi.

Từ hôm ấy đến ngày thi, ba cái trục luyện tập liền nhau của tôi ra hơi to. Không nhiều, một phần trăm, hai phần trăm. Thầy Cự cầm lên đo, nhíu mày nhìn tôi. Tôi đổ cho cái máy, cho cái bàn xe dao vừa thay chốt chưa kịp rà. Thầy không nói gì. Thằng Đới đứng bên cạnh cũng không nói gì. Hôm ấy nó về sớm, không đạp xe theo tôi lên dốc.

Tôi nghĩ nó mệt. Tôi bận nghĩ đến kỳ thi.

Tối trước hôm thi, tôi lau cây panme bằng cái khăn mùi xoa cũ của mẹ, thấm một giọt dầu máy khâu vào ren, vặn thử cái núm cóc nghe nó kêu tạch tạch đều tay. Bố đứng ở cửa phòng nhìn, hỏi đã chuẩn bị đủ chưa. Tôi bảo đủ rồi. Bố gật, định nói thêm gì đó, rồi lại thôi, đi ra sân xem con gà mái đang ấp trong cái thúng dưới gầm cầu thang. Sau này tôi cứ nghĩ mãi về cái lúc bố đứng ở cửa ấy.

— Hết chương 2 —