Mười một phút

Chương 1: Mười một phút

Còn mười một phút, và cái trục trên mâm cặp chỉ còn thừa đúng một lần ăn dao.

Tôi tắt máy, chờ mâm cặp quay chậm dần rồi đứng hẳn. Trong xưởng thi có tám cái máy tiện, tám đứa thí sinh, ba ông giám khảo đi lại giữa các hàng máy với cái bìa kẹp kẹp hồ sơ trước bụng. Tiếng máy bên cạnh vẫn rít lên đều đều. Đấy là máy của thằng Đới. Tôi không nhìn sang. Tôi rút cây panme của bố ra khỏi túi áo, lau hai mỏ đo bằng vạt áo, áp vào đoạn trục bậc cuối cùng.

Hai mươi tư phẩy không một.

Đề bài ghi hai mươi tư, dung sai âm hai phần trăm. Nghĩa là cái trục được phép nằm trong khoảng hai mươi tư chẵn đến hai mươi ba phẩy chín tám. To hơn hai mươi tư một sợi tóc là hỏng, nhỏ hơn hai mươi ba chín tám một sợi tóc cũng hỏng. Tôi nhìn con số trên ống vạch, rồi làm cái việc tôi đã làm hàng nghìn lần từ năm mười bốn tuổi: trừ đi hai phần trăm.

Hai mươi ba phẩy chín chín. Nằm giữa khoảng. Đẹp như in.

Tôi tháo trục ra khỏi mâm cặp, lau dầu, đặt lên khay. Còn bảy phút. Tôi đứng chống tay lên bàn máy, nghe tim mình đập chậm lại, và nghĩ đến bố.

Cây panme ấy bố mua từ năm tôi chưa sinh, hồi bố còn đứng máy ở phân xưởng cơ khí trong khu Gang Thép. Vỏ nó vốn sơn xanh, giờ tróc gần hết, chỗ ngón cái hay tì vào bóng như mặt gương. Mười bốn tuổi, tôi được bố cho cầm nó lần đầu, trong cái xưởng con con dựng sau nhà ở Lưu Xá, nơi bố tiện ren ống nước, tiện trục máy xay cám cho cả phường sau khi nhà máy cho nghỉ bớt người.

– Cây này nó nói dối – bố bảo, rồi vặn cái núm cóc cho hai mỏ đo khép vào nhau. – Đây, nhìn. Khép lại mà nó vẫn chỉ hai vạch. Hai phần trăm. Đo cái gì cũng phải trừ đi hai phần trăm, nhớ chưa?

– Sao bố không chỉnh lại?

Bố cười, cái cười của người có việc gì đó không muốn nói hết.

– Để thế cho nhớ.

Tôi nhớ thật. Bốn năm, đo trục, đo bạc, đo chốt, cái phép trừ ấy chạy trong đầu tôi nhanh hơn cả cái việc đọc vạch. Tôi không còn phải nghĩ nữa. Nhìn số là đã ra số thật.

Cái xưởng sau nhà rộng chừng hai chục mét vuông, mái tôn, một cái máy tiện cũ bố mua lại của hợp tác xã, một cái máy khoan bàn, một cái ê tô bắt vào cái bàn gỗ lim đen bóng dầu. Mùa hè trong ấy nóng như lò bánh mì, mùa đông gió lùa qua khe tôn rít lên từng hồi. Mẹ tôi bán hàng xén ở chợ Túc Duyên, tối về thấy hai bố con ngồi trong xưởng là lắc đầu, bảo nhà này nuôi được một đứa con gái thì nó lại đi làm thợ tiện. Bố chỉ cười. Bố dạy tôi mài dao trước, rồi mới cho đứng máy. Bố bắt tôi tiện hỏng hai chục cái chốt bằng sắt vụn trước khi cho động vào thép tốt. Bố không khen bao giờ, chỉ có một lần, khi tôi tiện được cái trục máy xay cám cho bà cụ đầu ngõ, bố cầm lên xoay xoay, rồi bảo: được, giao đi.

Sáng nay, ở bàn dụng cụ của xưởng thi, ban giám khảo để sẵn một cây panme trong hộp gỗ, có cả cái thanh chuẩn nằm trong rãnh nhung. Ai muốn dùng đồ của mình thì cứ dùng, miễn là trình cho giám khảo xem trước. Tôi trình cây panme của bố. Ông giám khảo trẻ nhất ban nhìn cái vỏ tróc sơn, nhếch mép một chút, rồi gật. Tôi không đụng vào cái hộp gỗ. Tay tôi quen cây này rồi, quen cả cái nói dối của nó.

Hồi chuông hết giờ reo. Giám khảo đi từ máy số một tới, lần lượt nhận khay. Ông trưởng ban cầm cái trục của tôi lên, xoay dưới đèn, gật gù vì đường ren sạch, mặt đầu vuông, mép vát đều. Rồi ông lấy cây panme của ban giám khảo, cây panme nằm trong hộp gỗ có cả cái thanh chuẩn, và áp vào đoạn trục cuối.

Ông nhíu mày. Ông đo lại lần nữa, ở một chỗ khác trên cùng đoạn ấy.

– Hai mươi tư phẩy không một – ông nói, đủ to cho người thư ký nghe. – Vượt dung sai.

Tôi nghe thấy tiếng máy bên cạnh tắt. Thằng Đới đứng đó, tay còn cầm giẻ lau, nhìn tôi. Mặt nó trắng bệch, trắng hơn cả mặt tôi lúc ấy.

— Hết chương 1 —