Rằm tháng Hai

Chương 1: Rằm tháng Hai

Ông chủ tôi có một tật mà suốt bốn năm giữ kho cho ông, tôi không hề hay biết: ông viết lùi ngày trên mọi tờ biên nhận cầm đồ, mỗi tờ đúng một ngày.

Năm ấy tôi mười bốn tuổi, làm thằng giữ tiệm cho tiệm cầm đồ Diệm Ký ở phố chợ An Lâm, bên bờ sông Linh Thủy. Tiệm có hai gian. Gian trước là cái quầy gỗ cao ngang ngực người lớn, chấn song sắt, sau quầy là ông Ký Diệm ngồi với cái bàn tính và cây bút lông. Gian sau là kho, kệ gỗ chạy từ nền lên tới mái, chất đủ thứ người ta đem cầm: áo dài the, nồi đồng, mâm thau, đôi bông tai vàng, cái chiếu hoa, có cả một bộ đồ nghề thợ mộc. Mỗi món buộc một miếng thẻ tre, ghi tên người cầm và ngày hết hạn.

Tôi giữ kho. Mỗi sáng tôi lau bụi từng món, đọc thẻ, món nào sắp hết hạn thì xếp ra kệ ngoài. Ông Diệm dặn tôi đọc thẻ cho kỹ, nhưng không bao giờ cho tôi xem cuốn sổ cái của ông.

Món tôi lau kỹ nhất là cây đàn nguyệt của ông Chiêm.

Ông Chiêm mù cả hai mắt từ nhỏ, đàn ca trên các thuyền rồng chở khách dạo sông mỗi tối. Mùa nắng, khách nhiều, ông có tiền. Mùa mưa, từ tháng Chín đến tháng Giêng, sông lên, thuyền nằm bến, ông không có việc gì làm. Năm nào cũng vậy, đầu tháng Chín, ông chống gậy đến tiệm, ôm cây đàn đặt lên quầy, cầm ba quan. Ba quan ấy nuôi ông qua mùa mưa. Rằm tháng Hai, mùa thuyền mở lại, ông mang ba quan với tiền lãi đến chuộc.

Cây đàn nguyệt ấy cũ lắm, mặt gỗ ngô đồng ngả màu nâu sẫm như mật ong để lâu, hai dây tơ, mười cái phím tre, cần đàn chạm một con phượng đã mòn mất nửa đầu. Ông Diệm bảo tôi đó là đàn của thầy Kỳ ở kinh thành làm, cả nước còn không quá năm cây. Tôi không biết vậy là quý cỡ nào. Tôi chỉ biết mỗi lần lau nó, tôi khẽ chạm vào dây, và nó kêu lên một tiếng ngân rất lâu, như có người đang thở dài trong kho.

Năm ấy, ông Diệm ngã bệnh từ cuối tháng Chạp. Ông nằm liệt ở gian buồng phía sau, nói không ra hơi. Cậu Bảo Tín, con trai duy nhất của ông, đang học buôn ở phủ Thừa Lương, được gọi về trông tiệm.

Cậu Tín hai mươi hai tuổi, mặc áo dài xanh, cài khuy đồng, đi đôi giày da. Cậu biết tính toán giỏi hơn cả cha. Ngày đầu tiên về, cậu ngồi sau quầy, mở cuốn sổ cái ra đọc suốt đêm, sáng hôm sau gọi tôi lên.

– Thằng Liềm. Tiệm này mỗi năm bao nhiêu món hết hạn không chuộc?

– Dạ, ít lắm cậu ạ. Mười món chừng một món.

– Ở phủ, tiệm cầm đồ nào cũng ba món một món. – Cậu nói. – Tiệm này cầm rẻ, lãi thấp, đồ hết hạn lại không bán. Cha tôi làm ăn kiểu gì vậy?

Tôi không biết trả lời sao. Cậu Tín đóng sổ lại, bảo từ nay món nào quá hạn một ngày thì đem ra bán ngay, không chờ.

Tuần đầu cậu trông tiệm, phố chợ An Lâm xì xào. Cậu nâng lãi từ hai phân lên ba phân, như các tiệm ở phủ. Món nào đem cầm, cậu cũng trả thấp hơn cha cậu một phần. Bà Tư bán bún đem cái nồi đồng đến, cậu trả có bốn tiền, bà đứng ở quầy cằn nhằn mãi rồi ôm nồi về. Thầy đồ Khiêm đem cái áo the đến, cậu lật đi lật lại cái áo, chỉ vào chỗ sờn ở cổ tay, trả nửa giá năm ngoái. Thầy cầm áo đi sang tiệm Phúc Lợi ở đầu phố bên kia, tiệm ấy lãi còn cao hơn, nhưng thầy bảo ít ra người ta không lật áo của thầy ra trước mặt học trò.

Tôi không dám nói gì. Tôi chỉ thấy tiệm vắng dần.

Đầu tháng Hai, có một người khách lạ đến tiệm. Ông ta mặc áo gấm, đi kiệu, tự xưng là ông Hàn Lý, người mua đồ cổ từ kinh thành xuống. Ông nghe nói tiệm Diệm Ký đang giữ một cây đàn nguyệt của thầy Kỳ.

Cậu Tín bảo tôi mang cây đàn ra. Ông Hàn Lý cầm lên, gõ nhẹ vào mặt đàn, nghiêng tai nghe, lần ngón tay theo con phượng mòn đầu. Mắt ông sáng lên.

– Ba mươi quan. – Ông nói.

Ba mươi quan. Gấp mười lần tiền ông Chiêm cầm.

– Đàn này của người ta cầm, chưa hết hạn. – Cậu Tín nói, nhưng tôi thấy cậu nuốt nước bọt.

– Hạn ngày nào?

Cậu Tín nhìn tôi. Tôi lật miếng thẻ tre buộc ở cần đàn, đọc to.

– Rằm tháng Hai ạ.

– Vậy tôi chờ. – Ông Hàn Lý nói, đặt lên quầy năm quan tiền cọc. – Sáng mười sáu tôi đến. Ông Chiêm chuộc thì tôi lấy lại tiền cọc. Không chuộc thì tôi lấy đàn.

Rằm tháng Hai năm ấy trời mưa phùn suốt từ sáng. Tôi ngồi ở cửa tiệm, nhìn ra đầu phố, chờ cái bóng chống gậy quen thuộc. Mỗi năm ông Chiêm đến từ sáng sớm, đội cái nón cời, ôm theo một gói xôi nếp than biếu ông Diệm. Năm nay trưa rồi, chưa thấy. Chiều rồi, chưa thấy.

Đến khi trống canh một điểm, cậu Tín bảo tôi đóng cửa.

– Mai mang đàn ra quầy. – Cậu nói. – Ông Hàn Lý đến thì giao.

— Hết chương 1 —