Mười sáu

Chương 2: Mười sáu

Đêm ấy tôi không ngủ. Tôi nằm trong kho, trên cái chõng tre kê giữa hai dãy kệ, nghe tiếng mưa rơi trên mái ngói, nghe tiếng ông Diệm ho trong buồng. Cây đàn nguyệt nằm trên kệ gần tôi nhất. Tôi với tay chạm vào dây, nó kêu một tiếng rất khẽ.

Gần sáng, tôi thắp đèn, cầm miếng thẻ tre lên đọc lại. Rồi tôi thấy một chuyện mà mười năm nay tôi chưa bao giờ để ý.

Chữ ông Diệm viết trên thẻ là "rằm tháng Hai". Nhưng tôi biết đọc chữ số, ông dạy tôi từ năm tôi mười tuổi. Dưới hàng chữ ấy, ở góc thẻ, có một dấu chấm son nhỏ như hạt tấm, và một nét gạch ngang. Tôi lật mấy cái thẻ khác trên kệ. Thẻ nào cũng có. Một chấm son, một nét gạch.

Tôi không hiểu. Tôi mang đèn lên quầy. Cuốn sổ cái của ông Diệm nằm trong ngăn kéo, cậu Tín không khóa. Tôi biết tôi không được phép mở. Tôi mở.

Ở trang ghi món cây đàn nguyệt, ông Diệm viết: "Chiêm, đàn nguyệt, ba quan. Hẹn rằm tháng Hai." Ở cột bên cạnh, ông viết một chữ nhỏ hơn, mực son: "Thêm một ngày. Hạn mười sáu."

Tôi lật các trang khác. Món nào cũng thế. Nồi đồng nhà bà Tư bán bún, hẹn mồng năm, cột son ghi mồng sáu. Cái áo the của thầy đồ Khiêm, hẹn hai mươi, cột son ghi hai mươi mốt. Mười năm, mấy trăm món, không món nào thiếu cái cột son ấy. Ở trang đầu cuốn sổ, ông Diệm viết một dòng, nét chữ còn trẻ:

"Người nghèo không bao giờ trễ một tháng. Họ chỉ trễ một ngày."

Tôi ngồi đó cho đến khi trời sáng. Rồi có tiếng giày da trên cầu thang. Cậu Tín đứng sau lưng tôi, nhìn cuốn sổ đang mở.

Tôi tưởng cậu sẽ tát tôi. Cậu không tát. Cậu cầm cuốn sổ lên, đọc trang đầu, đọc cột son, lật qua lại rất lâu. Mặt cậu đỏ dần lên.

– Mười năm. – Cậu nói. – Cha tôi cho không cả phố này mỗi người một ngày, mà không ai biết.

– Dạ.

– Vậy cây đàn ấy hôm nay mới hết hạn.

– Dạ. Hết ngày hôm nay ạ.

Cậu Tín đặt cuốn sổ xuống. Cậu không nói gì thêm, đi xuống buồng của cha. Tôi nghe tiếng cậu nói nhỏ, rồi tiếng ông Diệm ho, rồi im lặng rất lâu.

Rồi tôi nghe tiếng ông Diệm, khàn và đứt quãng, nhưng ông nói được một hơi dài, dài nhất từ khi ông ngã bệnh. Tôi đứng ở chân cầu thang, không cố nghe mà vẫn nghe. Ông kể hồi ông mười tuổi, mẹ ông đem cái áo cưới duy nhất đi cầm ở một tiệm trên phủ để lấy tiền thuốc cho cha ông. Đến ngày hẹn, trời bão, đò ngang không chạy. Bà đội mưa đi bộ hai mươi dặm, đến tiệm thì đã sáng hôm sau. Chủ tiệm chỉ vào tờ biên nhận, bảo hết hạn từ đêm qua, áo đã bán. Bà đứng ở cửa tiệm cả buổi, không khóc, không nói. Về nhà, bà ốm một trận, rồi từ đó không bao giờ mặc áo màu nữa.

– Cha mở tiệm này là để không ai phải đứng ở cửa như mẹ cha. – Ông Diệm nói. – Một ngày thôi, con ạ. Một ngày không làm cha nghèo đi. Mà cả phố này tin cha vì một ngày ấy, dù họ không biết nó.

Ông Hàn Lý đến lúc giờ Thìn, kiệu đỗ ngay trước cửa. Ông vào thẳng quầy, đặt thêm hai mươi lăm quan lên mặt gỗ.

– Đàn đâu?

Cậu Tín đứng sau quầy. Cậu nhìn đống tiền, nhìn tôi, nhìn cánh cửa buồng sau.

– Thưa ông, – cậu nói, – theo sổ tiệm, cây đàn hết hạn vào cuối ngày hôm nay. Mời ông chiều tối quay lại.

Ông Hàn Lý nhíu mày.

– Hôm qua cậu bảo hạn là rằm.

– Thẻ ghi rằm. Sổ ghi mười sáu. – Cậu Tín nói, giọng không to, không nhỏ. – Tiệm Diệm Ký mười năm nay giữ theo sổ. Tôi không đổi được.

Ông Hàn Lý nhìn cậu một lúc, rồi cười khẩy, gom tiền lại.

– Được. Chạng vạng tôi đến. Lúc ấy mà không có đàn thì cậu trả tôi gấp đôi tiền cọc.

Ông đi rồi, cậu Tín đứng ở cửa nhìn theo chiếc kiệu đến khi nó khuất sau dãy hàng xén. Cậu bảo tôi, giọng như nói với chính mình, rằng ba mươi quan là tiền lãi cả năm của tiệm này, ở phủ người ta sẽ cười cậu là thằng ngốc. Rồi cậu quay vào, gọi tôi lại, đưa cho tôi mấy đồng tiền.

– Mày biết nhà ông Chiêm không?

– Ở xóm Thuyền, cuối bến Đò Cũ.

– Đi đi. – Cậu nói. – Ông ấy không đến thì phải có chuyện.

— Hết chương 2 —