Chạng vạng

Chương 3: Chạng vạng

Xóm Thuyền là dãy nhà sàn tre dựng ven bến Đò Cũ, chân cột ngâm nước, mùa mưa thì nước lên tới sàn. Nhà ông Chiêm ở cuối xóm, một gian, mái lá dột, trong nhà chỉ có cái chõng, cái bếp, và một bàn thờ nhỏ.

Ông Chiêm nằm trên chõng, đắp cái chăn rách, người nóng như hòn than. Một con bé chừng mười tuổi ngồi bên quạt cho ông, là đứa cháu gái ông nuôi từ khi cha mẹ nó chết đuối. Con bé nói ông ốm từ năm hôm trước, sốt li bì, không ăn được gì. Tiền chuộc đàn thì ông để trong cái ống tre giắt trên vách. Hôm qua tỉnh dậy được một lúc, ông bảo con bé đi chuộc giùm, nhưng nó sợ, không dám đi một mình vào phố.

Tôi lấy cái ống tre xuống, đổ ra lòng bàn tay. Toàn tiền kẽm, tiền đồng mòn, xâu bằng sợi lạt đã mục. Tôi ngồi xổm xuống sàn tre, đếm hai lần. Hai quan bảy tiền. Thiếu ba tiền gốc, chưa kể lãi sáu tiền.

Ông Chiêm mở mắt, đôi mắt trắng đục nhìn lên mái nhà.

– Thằng Liềm đó hả? – Ông nói thều thào. – Tao nghe tiếng chân mày. Đàn tao còn không?

– Còn ông ạ. Hôm nay là hạn.

– Hạn rằm mà. – Ông cười, ho sù sụ. – Ông Diệm thương tao, tao biết. Mà tao trễ rồi.

– Không trễ ông ạ. – Tôi nói. – Hạn của ông là hôm nay.

Ông Chiêm nằm im. Rồi ông khe khẽ ngâm mấy câu hò mái nhì, giọng đứt quãng vì ho, những ngón tay gầy gò trên mép chõng cử động như đang bấm phím. Con bé cháu gái bảo mấy hôm nay sốt mê, ông cứ bấm như thế cả đêm, bấm vào khoảng không.

Tôi không biết ông có hiểu không. Tôi chỉ biết mình còn thiếu chín tiền, và mặt trời đã ngả về phía tây.

Tôi chạy về phố. Không phải về tiệm. Tôi chạy đến hàng bún của bà Tư, cái nồi đồng nhà bà từng nằm ở kho tôi ba lần. Tôi chạy đến lớp học của thầy đồ Khiêm, cái áo the của thầy nằm ở kho tôi mỗi mùa giáp hạt. Tôi chạy đến bến thuyền, nơi mấy ông lái thuyền rồng đang sửa mái chuẩn bị mở mùa khách. Tôi kể chuyện cây đàn, chuyện người mua đồ cổ, và chuyện mỗi tờ biên nhận của ông Diệm đều được thêm một ngày.

Bà Tư nghe xong thì đứng im, tay vẫn cầm đôi đũa cả. Rồi bà nói, năm ngoái nồi đồng nhà bà quá hạn một ngày mà ông Diệm vẫn trả, bà tưởng ông quên. Thầy đồ Khiêm nghe xong thì ngồi thừ ra, bảo hai năm trước thầy chuộc áo trễ, ông Diệm còn cười bảo thầy đọc sách nhiều quá nên đọc sai ngày. Ông lái thuyền già nhất bến nghe xong thì gõ cái tẩu vào mạn thuyền, bảo ông Chiêm đàn trên thuyền ông hai mươi năm, mất cây đàn ấy thì khách nào còn lên thuyền ông nữa.

Bà Tư góp ba tiền. Thầy đồ góp hai tiền. Mấy ông lái thuyền góp sáu tiền, lại cho thêm một người chèo xuồng đưa tôi đi cho nhanh. Đến khi tôi về tới tiệm, trong khăn có hai quan bảy tiền của ông Chiêm, chín tiền của phố, còn thừa hai tiền.

Người chèo xuồng là một thằng con trai lớn hơn tôi vài tuổi, con ông lái thuyền già. Nó chèo ngược nước, mái chèo khua ào ào, mồ hôi chảy ròng ròng dù trời còn mưa bụi. Tôi ngồi mũi xuồng, ôm cái khăn tiền vào ngực như ôm một con chim, nhìn mặt trời đỏ ối tụt dần xuống sau rặng tre bên kia sông.

Mặt trời vừa lặn sau mái chùa bên kia sông. Kiệu của ông Hàn Lý đã đỗ trước cửa.

Tôi nghe tiếng ông từ ngoài ngõ, vang cả gian tiệm.

– Mặt trời lặn rồi. Hết ngày rồi. Cậu chủ giữ lời đi.

– Ngày ở tiệm này hết khi trống canh một điểm, thưa ông. – Tiếng cậu Tín, vẫn đều đều. – Cha tôi đóng cửa tiệm lúc trống canh một mười năm nay. Còn chưa đến.

Ông Hàn Lý đứng trước quầy, tay chắp sau lưng. Cậu Tín đứng sau quầy, cây đàn nguyệt đặt trên mặt gỗ trước mặt cậu. Tôi chạy vào, thở không ra hơi, đặt cái khăn lên quầy, mở ra.

– Tiền chuộc đàn ông Chiêm ạ. Đủ gốc đủ lãi.

Cậu Tín đếm. Đếm chậm, từng đồng, đủ ba quan sáu tiền. Rồi cậu cầm bút, gạch tên món đàn trong sổ, viết một chữ "chuộc" bằng mực son. Cậu đẩy năm quan tiền cọc trả lại cho ông Hàn Lý.

Ông Hàn Lý nhìn đống tiền đồng lẻ trên quầy, toàn tiền kẽm, tiền đồng mòn vẹt, có mấy đồng còn dính mùi nước mắm. Ông không cãi. Ông cầm lấy cây đàn, tôi tưởng ông định giật đi. Nhưng ông chỉ khẽ gảy một tiếng, nghe nó ngân, rồi đặt xuống.

– Đàn này ai đàn?

– Ông Chiêm ạ. Ông mù. Ông đàn trên thuyền rồng.

– Hè này tôi xuống, – ông Hàn Lý nói, – tôi thuê thuyền nào có ông ấy đàn.

Ông cầm năm quan cọc, lên kiệu đi. Cậu Tín đứng sau quầy một lúc lâu, rồi cầm hai tiền thừa trong khăn đưa cho tôi, bảo mang về cho ông Chiêm mua thuốc. Cậu bảo tôi ôm cả cây đàn theo.

– Đàn chuộc rồi thì phải về với chủ. – Cậu nói. – Đêm nay ông ấy sốt, có cây đàn bên cạnh chắc dễ ngủ hơn.

Ông Chiêm khỏi bệnh sau nửa tháng. Hôm đầu tiên chống gậy ra được đến phố, ông ghé tiệm, đứng trước quầy rất lâu, không nói gì, chỉ cúi đầu vái vào phía gian buồng sau, nơi ông Diệm nằm. Mùa thuyền năm ấy, đêm nào cũng có tiếng đàn nguyệt trên sông Linh Thủy, có hôm tôi đứng ở bến nghe tới khuya.

Ông Diệm mất vào cuối mùa hạ. Đám tang ông, cả phố chợ An Lâm đi đưa. Bà Tư bán bún nghỉ bán ba ngày. Ông Chiêm ôm cây đàn ngồi ở đầu linh cữu, đàn suốt một đêm, không ai nhờ.

Cậu Tín ở lại trông tiệm, không về phủ nữa. Tờ biên nhận đầu tiên cậu tự tay viết là cho một người đàn bà đem cầm đôi bông tai bạc. Hẹn mồng một tháng Mười. Tôi đứng bên quầy, nhìn cậu viết xong hàng chữ, rồi thấy cậu lấy bút son, chấm một chấm nhỏ như hạt tấm vào góc thẻ, kẻ thêm một nét gạch ngang.

Cậu thấy tôi nhìn. Cậu không nói gì, chỉ kéo cuốn sổ cái lại gần, lật sang một trang mới, và ở cột bên cạnh, viết bằng mực son: "Thêm một ngày."

Năm mươi năm sau, tôi trông tiệm Diệm Ký thay cậu. Tôi vẫn viết như thế. Chưa có người nghèo nào trễ đến ngày thứ hai.

— Hết —