Đêm hội tan

Chương 3: Đêm hội tan

Mười giờ đêm, hội tan. Theo lệ, sau canh thi, hai làng tiễn nhau. Liền chị tiễn liền anh ra tận đầu làng, hát những câu giã bạn. Năm nay mỗi làng một người, nên chỉ có tôi tiễn Bách, đi trên con đường gạch nghiêng giữa hai rặng tre, phía sau lẽo đẽo mấy đứa trẻ và một ông cán bộ văn hóa xã cầm đèn pin.

Đến chỗ cái ao sen đầu làng, ông cán bộ bị vợ gọi về. Bọn trẻ bị mẹ gọi về. Còn lại hai đứa.

Đúng lệ thì đến đây tôi phải hát câu giã bạn, kiểu "người về em vẫn khóc thầm", ngân cho dài, cho người đi phải ngoái lại. Tôi hát được nửa câu thì dừng. Giã bạn gì cái người vừa làm mình thắng bằng một cái giọng vỡ giả. Bách cũng không đối. Anh chống cái ô xuống đất như chống gậy, đứng chờ tôi nói, như biết thể nào tôi cũng nói.

– Giọng anh không vỡ. – Tôi nói. Không hát. Nói thẳng.

– Vỡ mà. Cả làng nghe thấy.

– Anh đối được "Gió bấc qua song", một câu ông cụ mù bảo cả đời chỉ dạy hai người. Anh đối được hai mươi câu lạ nhất em có. Anh học "Mưa rơi chân đình" trước em hai năm. Đến câu ấy thì giọng anh vỡ?

Bách đứng lại bên bờ ao. Mặt ao đen, có mấy cái lá sen cuối mùa xòe ra như những cái nón úp.

– Ông cụ mù bảo dạy hai người. – Anh nói. – Người thứ nhất là cụ Lý bà em. Người thứ hai là anh. Em là người thứ ba, chắc ông chưa kịp đếm.

Tôi đứng im.

– Năm anh mười hai tuổi, đi hội bên này, anh ngồi dưới gốc gạo nghe cụ Lý hát "Mưa rơi chân đình". Cụ hát xong, cho anh một miếng trầu, ba ngấn đuôi. Bên cạnh cụ có một đứa con gái tóc tết hai bím hát theo, hát sai bét. – Anh nhìn mặt ao. – Từ năm mười chín tuổi anh đi tìm những người cụ Lý từng học. Ông cụ mù. Bà cụ Hữu Bằng. Ba ông nữa bên kia sông Đuống, giờ mất cả rồi. Anh muốn hát được cái giọng hôm ấy.

– Thế còn năm ngoái? Anh đem nó ra bắt em, rồi anh cười.

– Năm ngoái em lên đài tỉnh nói đấy là năm cuối em đi thi.

Tôi há miệng, rồi ngậm lại.

– Anh nghe bản tin lúc trưa. – Bách nói, giọng đều đều như đang kể chuyện người khác. – Anh nghĩ, cái giọng cụ Lý mà còn sót lại trong làng Mai Xá, thì nó ở trong cổ em. Em mà bỏ, thì hết. Anh không có cách nào giữ em lại. Anh chỉ có một câu hát em không đối được. Không đối được thì em phải xin hẹn. Đã xin hẹn thì em phải quay lại.

– Thế nên anh cười.

– Anh cười vì em nói xong câu ấy là em không bỏ được nữa.

Tôi nghĩ đến bốn tháng đạp xe. Đến bà cụ Hữu Bằng hát lưng cong như lưỡi liềm. Đến ông cụ mù bên sông Đuống, ngồi trên cái chõng tre, sờ vào mặt tôi để biết tôi trông thế nào. Một năm qua tôi tưởng mình đi tìm vũ khí. Hóa ra tôi đi lại đúng những con đường bà nội tôi từng đi.

– Thế còn năm nay? – Tôi hỏi. – Năm nay anh vỡ giọng làm gì? Em không cần anh nhường.

Bách quay lại nhìn tôi. Lần này anh không cười.

– Không phải nhường. Năm ngoái em xin hẹn. Năm nay em sang trả. Em trả rồi. Hết nợ. – Anh dừng một chút. – Hết nợ thì sang năm em lại có cớ để không đi thi nữa.

Một con cá quẫy dưới ao. Tôi nghe tiếng nước vỗ vào gốc sen.

– Thế nên anh xin hẹn.

– Bên anh xin hẹn. – Anh nói, rất khẽ, như hát nốt câu bị vỡ. – Sang năm anh lại sang. Em có nhận lời hẹn không?

Tôi không trả lời ngay. Người quan họ không trả lời câu hẹn bằng lời nói. Tôi gỡ cái nón quai thao trên đầu xuống, cầm trên tay. Trong cái khay trầu tôi mang theo để tiễn bạn còn một miếng trầu cuối, cánh phượng ba ngấn đuôi.

Tôi đưa cho anh.

Rồi tôi hát. Câu "Mưa rơi chân đình", chỗ ngân cuối, đúng cái chỗ giọng anh vỡ. Tôi hát nó cho trọn, cho ra tiếng thở dài sau bức vách. Lần này không để bắt ai. Lần này là đối.

Bách cầm miếng trầu, đứng nghe hết. Khi tôi dứt câu, anh cười, không giấu nữa, cười hở cả răng.

– Hay hơn anh.

– Em biết.

Đấy là chuyện mùa xuân năm nay. Bây giờ đã sang thu. Chủ nhật nào Bách cũng đạp xe sang Mai Xá, đi qua cái ao sen đầu làng, ngồi ở nhà văn hóa thôn nghe chúng tôi tập. Các cụ làng tôi nói nước đôi rằng liền anh Lũng Giang chăm sang thế là đúng lề lối, vì bên ấy còn nợ bên này một lời hẹn.

Tôi thì vẫn ghét câu "xin hẹn sang năm". Chỉ có điều bây giờ tôi ghét nó vì sang năm còn xa quá.

— Hết —