Canh hát năm nay

Chương 2: Canh hát năm nay

Sân đình Mai Xá tối hôm hội đông hơn năm ngoái. Người ta nghe chuyện hai đứa đối đơn, kéo nhau đến xem như xem đấu vật. Mấy bà hàng nước dựng thêm hai cái chõng tre ngoài cổng. Bọn trẻ con trèo lên cả cây gạo. Đài tỉnh đem hai cái máy quay.

Tôi ngồi trong buồng nhà văn hóa thôn từ sáu giờ, để mấy cô trong đội vấn tóc, chít khăn mỏ quạ. Ngoài kia tiếng loa thử micro, tiếng trẻ con chí chóe, tiếng mấy bà bán bánh đúc rao từ cổng đình. Chị Lụa gọi điện từ bệnh viện, giọng còn yếu, dặn tôi đúng một câu: "Đừng có nhìn nó, nhìn ban giám khảo thôi." Tôi dạ.

Qua khe cửa, tôi thấy bên Lũng Giang kéo sang. Liền anh Toản quàng cái khăn len đỏ to sụ, không nói được, cứ vỗ vai Bách liên hồi như thúc ngựa. Bách thì đứng im, mắt nhìn lên cây gạo đầu sân, môi mấp máy. Tôi đoán anh ta đang ôn bài. Tôi đoán anh ta đang lo. Nghĩ thế tôi thấy dễ chịu hẳn.

Tôi mặc áo mớ ba mớ bảy màu nâu non, thắt lưng hoa lý, đội nón quai thao. Bách mặc áo the xanh, khăn xếp, cầm ô. Chúng tôi ngồi hai chiếu đối nhau, giữa là cái khay trầu.

Lề lối thì phải mời trầu trước. Tôi nâng khay, cúi đầu.

– Mời anh xơi trầu.

Bách nhận một miếng trầu têm cánh phượng. Anh nhìn nó một lúc, xoay xoay, rồi nói khẽ, chỉ đủ cho tôi nghe:

– Têm khéo thế. Em têm hay chị Lụa têm?

– Em.

– Cánh phượng này có ba ngấn ở đuôi. Cụ Lý ngày xưa cũng têm ba ngấn.

Tôi không đáp. Không ai được nói chuyện riêng trong lúc mời trầu. Mà sao anh ta biết bà nội tôi têm ba ngấn?

Canh hát bắt đầu.

Ban giám khảo năm người ngồi một dãy bàn phủ khăn đỏ, ba cụ nghệ nhân, một cô ở nhà hát tỉnh, một ông nhạc sĩ đeo kính trễ xuống mũi. Luật năm nay đơn giản: đối được thì hát tiếp, không đối được thì xin hẹn, bên nào xin hẹn trước thì thua.

Câu đầu, Bách hát giọng lề lối, một câu chào quen thuộc. Tôi đối lại, nhẹ nhàng. Câu thứ hai, thứ ba, thứ tư, đều là những câu ai học quan họ cũng biết, chúng tôi đi qua như hai người đi trên bờ ruộng quen, không ai vấp. Dưới sân, các cụ gật gù. Bọn trẻ trên cây gạo bắt đầu ngáp.

Đến câu thứ chín, tôi ra tay.

Tôi hát câu cổ nhất trong bốn mươi câu, giọng "Gió bấc qua song", một giọng tôi học được của một ông lão mù ở làng ven sông Đuống, ông bảo cả đời ông chỉ dạy hai người. Tôi hát chậm, ngân dài ở chữ cuối, rồi cúi đầu chờ.

Cả sân im. Ban giám khảo cúi đầu ghi chép. Tôi nhìn Bách, và lần này đến lượt khóe miệng tôi nhích lên.

Bách ngồi im mười giây. Mười lăm giây.

Rồi anh ta hát. Cùng giọng. Cùng lề lối. Lời mới, đối từng chữ, chỗ tôi ngân "gió", anh ngân "mây"; chỗ tôi luyến "song cửa", anh luyến "bờ ao". Hát xong, anh cúi đầu, chờ tôi.

Tôi không nghe được tiếng vỗ tay dưới sân. Tôi chỉ nghe tiếng máu chạy trong tai mình.

Câu thứ mười, tôi đổi giọng khác. Anh đối được. Câu thứ mười một, anh đối được. Câu thứ mười hai, mười ba. Câu nào tôi ném ra, anh cũng nhặt lên, phủi sạch, ném trả lại, không vội, không chậm, như người đánh cầu lông với một đứa trẻ. Những câu tôi học suốt một năm, đạp xe bao nhiêu cây số, đi tìm bao nhiêu ông cụ bà cụ, anh ta biết hết.

Đến câu thứ hai mươi, tôi hết bài lạ. Tôi chỉ còn một câu.

"Mưa rơi chân đình".

Tôi hát nó, hát như bà cụ Hữu Bằng dạy, chỗ ngân như tiếng thở dài sau vách. Tôi hát nó không phải để bắt anh nữa, mà để anh biết tôi đã đi tìm nó. Tôi hát xong, cúi đầu, và chờ anh đối, vì tôi biết chắc anh đối được, anh đã học trước tôi hai năm.

Bách mở miệng. Câu đầu tiên đúng giọng. Câu thứ hai đúng giọng. Đến chỗ ngân cuối, cái chỗ khó nhất, giọng anh vỡ ra. Không phải lạc một chút. Vỡ hẳn, như cái chum sành bị đập, tiếng the thé trượt khỏi làn điệu, cả sân đình nghe rõ.

Anh dừng lại. Ho hai tiếng. Rồi đặt cái ô xuống chiếu, đứng dậy, cúi đầu thật thấp.

– Bên anh xin hẹn sang năm.

Mai Xá thắng.

Các cụ làng tôi vỗ tay. Bọn trẻ trên cây gạo hò reo. Chị Lụa gọi video từ bệnh viện, bế đứa con đỏ hỏn lên khoe với màn hình. Ban giám khảo đọc kết quả, đài tỉnh quay cận mặt tôi.

Tôi phải cười. Tôi thắng mà. Nhưng tôi vừa thấy một thứ không ai khác thấy: lúc Bách đứng dậy xin hẹn, khóe miệng anh ta lại nhích lên. Đúng cái cười năm ngoái.

— Hết chương 2 —