Câu một

Chương 1: Câu một

– Cái vòng này hả, – bà Tư Lành đưa cổ tay ra trước mặt khách, nghiêng nghiêng dưới ngọn đèn vàng, – đổi được nguyên cái cù lao này đó, con.

Ông Kiều Tất Thanh cúi xuống nhìn cho phải phép. Chiếc vòng cẩm thạch màu xanh lá mạ, có mấy vệt trắng như mây, đeo trên cổ tay một bà cụ chín mươi tuổi gầy chỉ còn da bọc xương. Ông đã nghe câu đùa ấy ba lần từ chiều tới giờ. Lần nào bà cũng nói y nguyên, cả nhà lần nào cũng cười, như cười một câu thuộc lòng.

Ông Thanh xuống cù lao An Bình dự mừng thọ vì Hai Hậu, con trai cả của bà. Ba mươi năm trước, hai người ngồi chung một phòng thu ở Hà Nội, Hậu lồng tiếng các vai miền Nam, ông lồng các vai miền Bắc, có phim hai người đóng hai anh em ruột mà chưa một lần gặp mặt diễn viên thật. Rồi Hậu về Vĩnh Long, mở lớp dạy đờn. Tháng trước Hậu gọi ra: má tôi chín chục, ông xuống chơi, tôi cho ông ăn cá tai tượng chiên xù mà ở Hà Nội không ai làm nổi.

Nhà bà Tư Lành nằm trong vườn chôm chôm, cách bến phà chừng một cây số đường đất. Đêm mừng thọ, sân nhà căng đèn dây, kê sáu bàn tròn, có lẩu mắm, có gỏi ngó sen, có bánh tét lá cẩm. Khách là con cháu, bà con trong xóm, mấy bà bạn của bà Tư chống gậy tới từ chiều. Cái bánh kem chín tầng do cháu nội Thảo đặt từ Sài Gòn chở xuống, kem đã chảy một bên.

Thảo là đứa cháu bà cưng nhất. Ai cũng biết đêm nay bà sẽ trao chiếc vòng cho Thảo. Bà đã nói từ Tết: chín chục tuổi thì bà cho, chừng đó bà hết thèm đeo. Chồng Thảo, Lâm Quốc Dũng, ba mươi tám tuổi, có công ty nội thất ở Sài Gòn, chiều nay lái xe xuống tới bến phà rồi gửi xe, đi xe ôm vào. Dũng mặc sơ mi trắng, lễ phép, gọi bà Tư là ngoại ngọt xớt. Có điều suốt bữa, cứ năm phút anh lại rút điện thoại ra coi rồi úp xuống.

Bữa tiệc ồn ào, nhưng ông Thanh vốn quen nghe một mình giữa chỗ ồn. Ông nghe Phúc, cháu nội thứ hai, hai mươi bốn tuổi, thất nghiệp từ Tết, mượn Tám Cò, người làm công trong vườn, hai trăm nghìn để nạp thẻ chơi game. Ông nghe Út Nhàn, con gái út của bà, càm ràm với chồng rằng sạp trái cây ở chợ Vĩnh Long tháng này ế quá. Ông nghe Dũng hỏi Hai Hậu, giọng nhỏ như hỏi giờ:

– Bác Hai, cái vòng của ngoại hồi đó ông ngoại mua bao nhiêu vậy bác?

– Ai mà biết, – Hai Hậu cười. – Má nói đổi được cù lao thì chắc là đổi được cù lao.

Tám giờ tối, ban tài tử lên chiếu. Cái chiếu bông trải giữa sân, dưới gốc vú sữa lò rèn mà bà Tư trồng năm về làm dâu. Ông Mười Lựa đờn kìm, ông Bảy Thông đờn ghi ta phím lõm. Người ca là Năm Diễm, ca sĩ tài tử có tiếng trong vùng, giọng thổ trầm, ca vọng cổ mà nghe như có người kể chuyện.

Trước khi ca, Năm Diễm ngồi uống ly nước sâm cạnh ông Thanh. Hai Hậu giới thiệu ông Thanh là "ông lồng tiếng phim Hồng Kông hồi xưa", Năm Diễm mừng như gặp người quen. Chị nói nhỏ với ông:

– Bài tối nay em ca là bài "Mẹ ngồi bến đợi", bài ai cũng thuộc. Mà câu ba trong bài, lời cũ nó tủi lắm anh. Lời cũ là "con đò chiều chở mẹ qua sông, mẹ ngó lại bờ không thấy bóng con về". Mừng thọ ai lại ca câu không thấy con về. Em sang lời lại, nhắc tới cây vú sữa của má Tư. Hồi chiều em mới viết xong, chưa ai nghe hết.

Ông Thanh cười, bảo chị ca đi, ông nghe.

Rồi bà Tư Lành đứng dậy, nói vô buồng rửa tay cho sạch rồi ra nghe ca. Út Nhàn đỡ bà vô. Lúc trở ra, cổ tay bà trống trơn. Bà nói đã cởi vòng để trong hộp gỗ trên tủ thờ, lát cắt bánh mới đeo vô rồi cởi ra trao cho con Thảo luôn, cho đàng hoàng.

Tám giờ năm phút, tiếng đờn kìm dạo câu đầu.

Ông Thanh ngồi bàn thứ hai, cạnh Hai Hậu, quay lưng về phía nhà. Ông không rành vọng cổ như người miền Tây, nhưng mười năm ngồi phòng thu với Hai Hậu, ông nghe đủ để biết một câu dài bao nhiêu nhịp, chỗ nào người ca lấy hơi, chỗ nào ông đờn kìm nhường cho cây ghi ta phím lõm luyến một đường mềm như sợi bún.

Câu một, Năm Diễm ca về cái bến sông trước cửa, giọng còn dè dặt. Câu hai, chị lên cao, mấy bà bạn của bà Tư gật gù. Tới câu ba, chị hạ giọng thật thấp, ca chậm như kể:

"Cây vú sữa lò rèn trước ngõ, chín chục mùa nước nổi má vẫn ngồi đây ru cháu ru con…"

Cả sân lặng đi. Út Nhàn đưa vạt áo lên chấm mắt. Bà Tư Lành ngồi bàn đầu, không khóc, chỉ ngước lên nhìn cái cây mình trồng bảy mươi năm trước, cành lá đang treo đầy đèn dây của con cháu.

Tới giữa câu năm, đang lúc chị Năm luyến dài, sợi dây đờn kìm của ông Mười Lựa đứt cái phựt, văng lên trúng cái nón lá treo trên cành. Ông Mười đỏ mặt. Năm Diễm không ngừng, chị ca chay luôn, còn ứng khẩu một câu "dây đờn cũng nghẹn ngào mừng má", rồi ca tiếp như chưa có gì. Cả sân vỗ tay rần rần, có ông say còn đứng dậy huýt sáo. Ông Thanh vỗ tay theo, trong bụng phục người đàn bà này: ca vọng cổ ba mươi năm mới có cái bản lĩnh ấy.

Bài ca dứt lúc tám giờ bốn mươi.

— Hết chương 1 —