Buổi diễn

Chương 2: Buổi diễn

Ông trùm.

Đêm ấy cụ Lạng ngủ ở gian bên đình như bốn mươi năm nay. Cụ nằm nghe tiếng ếch ngoài ao, tiếng gió lùa qua bụi tre. Cụ không ngủ được. Cụ cũng không cố ngủ.

Có những việc người ta làm vào lúc hai giờ sáng mà sáng hôm sau không muốn kể với ai.

Cụ nhớ năm cụ mười tuổi, ông nội cụ đặt con Tễu vào tay cụ lần đầu. Con rối nặng hơn cụ tưởng. Ông nội bảo: đầu nó là gỗ sung, gỗ sung ngâm nước trăm năm không mục, người ngâm nước ba chục năm thì mục, nên người phải giữ Tễu chứ Tễu không giữ người. Cụ hỏi vì sao cánh tay nó kêu. Ông nội cười: năm đói, có người lấy cái chốt đồng đi bán, ông đẽo lại bằng tre, tre khô thì kêu. Kêu cũng được, để người ta biết Tễu nhà mình còn đó.

Hai giờ sáng, cụ trở dậy, ngồi bên mép giường rất lâu trong bóng tối. Ngoài ao, tiếng ếch đã thưa. Cụ đưa tay sờ hai cánh tay mình, chỗ mẩn đỏ ngứa ran lên như có kiến bò. Rồi cụ xỏ chân vào dép, lại cởi dép ra.

Người nghe.

Hai giờ chiều hôm sau, khách đã ngồi kín hai bờ ao. Ông Lâm, nhà sưu tầm, ngoài sáu mươi, mặc áo sơ mi lụa, ngồi ở hàng ghế đầu cùng anh Hưng. Đoàn khách của ông là mười mấy người Hà Nội, có cả phóng viên. Ông Thanh và Mạn dựng micro ở mép ao, sát thuỷ đình. Anh Hưng đi lại quanh hàng ghế đầu, chỉ cho ông Lâm từng góc của thuỷ đình cũ: mái ngói đã dột, cột gỗ đã mọt, sang năm làm lại thì khách du lịch ngồi được hai trăm người. Ông Lâm gật đầu lịch sự. Ông là người nói ít, nhưng mỗi lần nhìn về phía mành tre, mắt ông sáng lên như người sắp được gặp một người quen cũ.

Tùng về từ Hà Nội lúc mười hai giờ trưa, xe khách đến muộn, anh chạy thẳng từ đầu làng vào, mồ hôi còn đẫm áo. Mọi người còn trêu anh suýt lỡ buổi diễn cuối cùng của Tễu.

Một giờ rưỡi, anh Hưng mở kho cùng cụ Lạng, các nghệ nhân chuyển rối vào buồng trò. Tám người xuống nước, đứng sau mành tre, nước ngang bụng.

Hai giờ, trống chầu nổi lên. Tễu ra trước, như mọi buổi diễn. Con rối lướt ra khỏi mành, nghiêng người chào, giơ cánh tay trái lên. Khán giả vỗ tay rào rào. Ông Lâm gật gù, đưa ống nhòm lên xem.

Ông Thanh đeo tai nghe, nghe tiếng micro ở mép ao. Tiếng trống. Tiếng nước. Tiếng Tễu hát mở màn qua giọng ông Bổng sau mành. Tiếng cánh tay gỗ vung lên.

Ông chờ một tiếng "cạch".

Không có.

Tễu vung tay lần thứ hai, lần thứ ba. Không có. Ông kéo nhỏ tiếng trống trên máy, tăng tiếng micro gần mặt nước. Vẫn không có. Cánh tay ấy vung lên rồi hạ xuống êm ru, như cánh tay của một con rối mới.

Ông nhìn sang cụ Lạng. Cụ ngồi ở góc đình, như mọi buổi diễn cụ không còn đứng dưới nước nữa, hai tay đặt trên đầu gối, ống tay áo kéo xuống tận cổ tay.

Buổi diễn kéo dài bốn mươi phút: cày cấy, đánh cá, rước kiệu, múa rồng, tiên nữ múa, đua thuyền. Tễu ra mở màn rồi vào, cuối buổi lại ra chào kết. Lần chào kết, cánh tay Tễu vẫn không kêu.

Mạn ghé sang, thì thầm hỏi bác sao cứ nhíu mày, tiếng có rè chỗ nào không. Ông Thanh lắc đầu.

– Tiếng sạch lắm, – ông nói. – Sạch quá. Hôm nay Tễu khoẻ như thanh niên, cháu ạ. Một ông già trăm tuổi mà sáng ngủ dậy hết đau khớp thì phải hỏi xem có chuyện gì.

Ba giờ kém hai mươi, khán giả đứng dậy vỗ tay. Anh Hưng mời ông Lâm vào sân đình. Bà Nhài lội ra, ôm con Tễu trên tay, đưa cho anh Hưng.

Ông Lâm cầm con rối, lật qua lật lại, rồi đưa tay vuốt lên trán Tễu. Mặt ông chợt đanh lại.

– Vết sẹo đâu? – ông hỏi.

Trán con Tễu nhẵn thín, lớp sơn son còn bóng, chỗ vết nứt trăm năm chỉ còn một nét vẽ bằng sơn màu nâu, giống, nhưng không phải.

— Hết chương 2 —