Ba chấm và không chấm

Chương 3: Ba chấm và không chấm

Tôi gắp cánh hoa ra bằng nhíp, mang về tiệm, đặt lên tờ giấy trắng dưới đèn.

Nó đã cũ lắm. Vàng ta lâu năm ngả sang màu đồng đỏ ở những chỗ hõm. Ở cuống cánh có một vết gãy ngang, mặt gãy sần như đường cắt bánh mì, đúng kiểu vàng mỏi gãy sau nhiều năm rung. Tôi lật mặt sau, soi từng li dưới kính lúp. Không có ba chấm.

Tức là ông nội tôi không làm cái cánh này. Ông chỉ giữ nó.

Tôi đặt tấm ảnh màu bên cạnh. Vết lõm trên tấm ảnh nằm ở mép trái, cách đỉnh cánh chừng một phần ba. Vết lõm trên cánh hoa thật cũng nằm ở đó. Hình dạng của nó không tròn trịa như một nhát búa, mà méo về một phía, mép lõm có một đường gợn nhỏ, như thể cánh hoa đã đập vào một thứ gì cứng có cạnh. Một thanh ray tàu điện chẳng hạn.

Tôi gọi mẹ vào. Mẹ đứng sau lưng tôi rất lâu rồi kéo ghế ngồi xuống.

– Năm tám chín, – mẹ nói. – Mẹ mười tám tuổi, đang học việc với ông. Có một bà khách mang tới cây trâm hoa mai gãy một cánh. Bà ấy bảo chồng đi lao động bên Đức, gửi tiền về chậm, nhà không có tiền công. Bà ấy xin ông làm một cánh mới cho cây trâm, còn cánh gãy thì để lại, coi như trả công. Ông bảo không lấy. Bà ấy cứ để lại trên bàn mà đi.

– Rồi ông làm cánh mới?

– Ông làm. Rồi ông bỏ cánh cũ vào cái hộp ấy. Ông dặn mẹ: cái này là của người ta, bao giờ người ta cần thì trả. Mẹ quên mất. Ba mươi lăm năm rồi.

Mẹ cầm cánh hoa lên, xoay xoay dưới đèn, rồi đặt xuống rất khẽ.

– Mẹ suýt nữa thì nấu nó.

Tôi không trả lời. Tôi đang nghĩ đến tấm ảnh màu. Bà Ngà chụp tấm đó năm nào? Nếu là sau năm tám chín thì cây trâm trong ảnh đã có cánh mới của ông nội tôi, và vết lõm trong ảnh không thể có. Tôi soi lại. Ở góc ảnh, người thợ hiệu ảnh in ngày bằng mực đỏ: 1987.

Vậy là tấm ảnh chụp cái cánh này, trước khi nó gãy.

Mười lăm ngày còn lại, tôi làm bốn cánh mới. Tôi không làm cánh thứ năm. Tôi làm cái lò xo thứ năm dài hơn những cái kia nửa li, vì cánh cũ dày hơn, nặng hơn cánh tôi dát, và nếu dùng lò xo giống nhau thì nó sẽ rung chậm hơn bốn cánh còn lại, nhìn như bông hoa bị què. Tôi hàn cuống cánh cũ bằng hàn the, ngọn lửa đèn dầu thổi qua ống đồng nhỏ đến mức chỉ bằng đầu tăm, để không làm chảy những đường gân đã mòn. Lúc hàn, tay tôi run. Tôi phải đặt khuỷu tay vào đúng cái hõm mà ông nội tôi đã mài mòn trên mặt bàn gỗ lim, mới giữ được ngọn lửa đứng yên.

Bốn cánh mới, tôi chấm ba chấm ở mặt sau. Cánh cũ, tôi để nguyên.

Ngày giỗ đầu bà Ngà, tôi mang hộp trâm tới nhà ông Chước ở Hàng Buồm. Nhà ông ở tầng hai một dãy nhà ống, cầu thang gỗ dốc, tay vịn bóng lên vì tay người. Ban thờ đã bày xong, mâm cỗ đặt dưới chiếu, con cháu ngồi chật cả phòng. Ông Chước mặc áo sơ mi trắng, cài kín cổ, ngồi ở cái ghế mây trong tấm ảnh màu.

Tôi đặt hộp lên bàn nước, mở nắp. Ông không cầm lên ngay. Ông cúi xuống nhìn, rồi lấy đầu ngón tay gõ nhẹ vào mép hộp. Năm cánh mai rung lên, bốn cánh nhanh, một cánh chậm hơn một nhịp, rồi cả năm cùng dừng.

Ông nhấc cây trâm lên. Ngón cái ông lần qua từng cánh, đến cánh bên trái thì dừng lại. Ông xoay nó dưới ánh đèn ban thờ, xoay rất lâu, lâu đến mức cô con dâu ngồi gần phải đặt tay lên vai ông.

– Cái này ở đâu ra? – Giọng ông khàn hẳn đi.

Tôi kể. Tôi kể không thêm không bớt: năm tám chín, người đàn bà không có tiền công, cánh gãy để lại trên bàn, cái hộp sắt tây suýt bị đổ vào chén nung. Tôi nói rõ bốn cánh kia là tôi làm, chỉ có cánh này là của bà.

Ông Chước nghe hết, không ngắt lời câu nào. Rồi ông nói, mắt vẫn không rời cánh hoa:

– Năm tám chín tôi ở Leipzig, làm thợ dệt. Bà ấy viết thư sang, bảo ở nhà mọi việc yên cả. Năm chín mốt tôi về, thấy cây trâm vẫn cài trên tóc, bông mai vẫn rung. Ba mươi lăm năm tôi không biết nó đã gãy một lần.

Ông đặt cây trâm lên cái đĩa sứ nhỏ trước di ảnh, chỉnh cho bông hoa hướng ra ngoài. Mỗi khi có ai đi ngang ban thờ, sàn gỗ khẽ rung, và năm cánh mai lại khẽ động.

Hôm sau ông Chước quay lại tiệm, trả tiền công. Ông trả thêm một chỉ vàng, tôi không nhận, ông để lại trên mặt tủ kính mà đi, y như người vợ ông năm nào. Tôi gói chỉ vàng ấy vào một mẩu giấy bản, bỏ vào hộp sắt tây.

Chiều đó, Kiều Gia Phong đứng ở cửa tiệm, lần này tay không đút túi quần mà cầm một cây trâm đúc bên Kim Phương bị khách trả về vì gãy cuống.

– Anh muốn học cái bàn kéo, – cậu ấy nói. – Kéo bao nhiêu lỗ thì dừng?

Tôi chỉ cái ghế đẩu sau lưng mình.

– Anh ngồi đấy. Đừng nhìn sợi dây. Nghe cái bàn kéo.

— Hết —