Sợi dây kéo qua bốn mươi lỗ

Chương 2: Sợi dây kéo qua bốn mươi lỗ

Tôi bắt đầu từ chỗ khó nhất: cái lò xo.

Vàng ta mềm như sáp. Kéo thành sợi xoắn lò xo thì nó chảy oặt xuống, gắn cánh hoa vào là gục đầu như cây rau héo. Ông nội tôi có một cách: kéo sợi vàng qua bàn kéo, cái tấm thép dày đục bốn mươi lỗ to nhỏ dần đều. Mỗi lần kéo qua một lỗ, sợi vàng nhỏ đi một chút và cứng lên một chút. Kéo đủ số lỗ, nó cứng vừa đủ để nảy, mà chưa tới mức gãy.

Vấn đề là "vừa đủ" là bao nhiêu lỗ, ông không bao giờ nói. Ông chỉ bảo: tay mày biết.

Tay tôi chưa biết. Ba ngày đầu tôi kéo hỏng sáu sợi. Sợi thì mềm quá, sợi thì giòn, uốn lò xo đến vòng thứ năm là gãy tách như đầu que diêm. Mỗi sợi gãy tôi lại phải gom vào chén nung, nấu chảy, đổ thỏi, dát lại từ đầu. Mẹ tôi đứng ở cửa buồng nhìn tôi, không nói gì, chỉ đếm số lần tôi bật đèn khò.

Ngày thứ tư, tôi nhớ ra một chuyện. Hồi tôi mười hai tuổi, ngồi trên ghế đẩu xem ông kéo dây, ông không nhìn sợi dây. Ông nhìn cái bàn kéo. Mỗi lần sợi dây qua lỗ, cái bàn kéo kêu một tiếng "rít" nhỏ, và tiếng rít ấy cao dần lên theo độ cứng của vàng. Tới một lúc, ông dừng, không kéo nữa, dù vẫn còn lỗ nhỏ hơn.

Tôi tắt quạt, đóng cửa, bảo mẹ tắt cái tivi đang chiếu phim. Rồi tôi kéo. Lỗ thứ hai mươi, tiếng rít trầm. Lỗ hai mươi tư, nó cao hơn một chút. Lỗ hai mươi bảy, nó cao rõ, và đến lỗ hai mươi tám thì có một tiếng như ai bấm dây đàn. Tôi dừng.

Sợi vàng ấy quấn quanh cây kim khâu thành một cái lò xo dài bằng hạt gạo. Tôi búng nhẹ, nó nảy, rung, rồi đứng yên. Tôi ngồi nhìn nó gần nửa tiếng.

Cánh hoa thì dễ hơn, mà cũng khó hơn. Dát vàng mỏng ba phần mười li, cắt bằng kéo con theo cái mẫu tôi vẽ từ tấm ảnh, rồi gắn lên bát nhựa chai. Bát nhựa chai là cái bát gang đổ đầy nhựa cây trộn bột gạch, hơ nóng cho nhựa mềm, ấn miếng vàng vào, đợi nguội thì nó giữ chặt miếng vàng để mình chạm. Ông nội tôi dùng cái bát này từ thời còn ở làng Châu Khê, trước khi theo phường thợ lên Hàng Bạc, mép bát sứt một miếng như vầng trăng khuyết.

Tôi chạm gân lá bằng cái đục mũi cong. Không phải những đường gân sâu đều như bên Kim Phương. Ông nội dạy tôi chạm gân mai theo kiểu "đi nhanh về chậm": nhát đục đầu ấn mạnh ở gốc cánh, rồi nhẹ dần ra mép, cuối cùng chỉ còn là một vết xước mảnh như sợi tóc. Dưới ánh đèn, đường gân như thế bắt sáng từng khúc, chỗ đậm chỗ nhạt, giống như cánh hoa thật có chỗ dày chỗ mỏng.

Tôi soi kỹ tấm ảnh màu dưới kính lúp. Gân lá trên cánh mai của bà Ngà cũng chạm kiểu ấy, đi nhanh về chậm. Tôi không biết ai làm cây trâm ấy, nhưng chắc chắn người đó học cùng một lối với ông tôi.

Ngày thứ mười một, Kiều Gia Phong lại ghé. Lần này cậu ấy không đứng ở cửa mà bước vào, ngồi xuống cái ghế khách, nhìn tôi đang ngồi chạm cánh thứ ba.

– Em chạm tay cả năm cánh à?

– Vâng.

– Một cánh mất bao lâu?

– Gần hai ngày, nếu không hỏng.

Phong im một lúc. Rồi cậu ấy hỏi, lần này không cười:

– Thế còn cái vết móp?

Tôi đặt đục xuống. Đó là câu tôi tránh nghĩ tới suốt mười một ngày. Nếu tôi lấy búa con gõ một nhát vào mép cánh trái, tôi sẽ có một vết móp. Nó sẽ đẹp hơn vết móp của Phong, vì tôi gõ trên vàng dát tay chứ không phải vàng đúc. Nhưng ông Chước sẽ cầm lên, nhìn ba giây, và nói đúng câu ông đã nói với Phong.

– Em sẽ không làm vết móp, – tôi nói. – Em sẽ nói thật với cụ là em không làm được.

Phong gật đầu chậm, như thể đó là câu trả lời cậu chờ.

– Anh cũng nghĩ thế. Thật ra anh qua đây vì chuyện khác. Mẹ em vừa mang một hộp vàng vụn sang quầy thu mua bên anh. Anh dặn nhân viên chờ năm phút. Anh nghĩ em nên biết.

Tôi đứng bật dậy. Cái hộp vụn.

Ông nội tôi có một cái hộp bánh quy bằng sắt tây, tròn, sơn xanh, nắp vẽ hình mấy bông hoa cúc đã tróc gần hết. Trong đó là tất cả những gì rơi ra từ sáu mươi năm làm thợ của ông: đầu dây cắt thừa, mẩu hàn, mảnh vụn dũa, khuyên tai lẻ chiếc, một cái khoá dây chuyền gãy. Ông không bao giờ nấu chỗ ấy. Mẹ tôi hỏi thì ông bảo: để đấy, có cái của người ta. Hai năm nay mẹ vẫn nhắc, chỗ vụn ấy cũng phải được năm, sáu chỉ.

Tôi chạy lên đầu phố, Phong đi theo sau. Ở quầy thu mua của Kim Phương, cái hộp sắt tây nằm trên khay, nắp mở. Cô nhân viên đang chuẩn bị đổ ra cân. Mẹ tôi ngồi trên ghế chờ, thấy tôi vào thì quay mặt đi.

– Mẹ, mẹ cho con xin lại.

– Hai mươi sáu ngày công không đủ mua vàng làm cái trâm ấy, con có biết không? – Mẹ nói nhỏ, mắt vẫn nhìn ra cửa. – Mẹ bán chỗ này là để con có vàng mà làm.

Tôi không nghĩ tới chuyện đó. Tôi tưởng mẹ bán để trả tiền nhà. Tôi đứng đó, tay đặt trên nắp hộp, chưa biết nói gì, thì mắt tôi rơi vào một thứ nằm lẫn giữa đống đầu dây.

Một cánh hoa mai bằng vàng, nhỏ bằng móng tay út, gân lá chạm kiểu đi nhanh về chậm. Ở gần mép, có một vết lõm.

— Hết chương 2 —