Đường đi của nước

Chương 3: Đường đi của nước

Lời Chàn.

Con bé người Kinh bảo tôi xúc đất đỏ đổ đầy hai cái khay. Khay thứ nhất, nó bảo tôi vỗ đất cho phẳng, rồi kê một đầu lên hòn đá, cho nghiêng như sườn đồi của chú Phìn. Khay thứ hai, nó bảo tôi lấy que nặn đất thành từng bậc, từng bậc, giống ruộng nhà tôi. Ở cuối mỗi khay, nó đặt một cái cốc thủy tinh.

Lúc đầu tôi thấy buồn cười. Nhưng làm được nửa chừng, tôi hiểu nó định làm gì.

Chúng tôi bê hai cái khay sang nhà chú Phìn. Chú đang ngồi vót nan. Chi không nói nhiều. Nó chỉ cầm cái bình tưới rau của mẹ tôi, tưới lên hai cái khay, cùng một lượng nước, như trời mưa.

Khay phẳng, nước chạy vèo xuống, rạch thành mấy đường rãnh, tuôn ào vào cốc. Nước trong cốc đỏ ngầu, đục như bùn.

Khay bậc thang, nước đọng lại ở bậc trên cùng, tràn từ từ xuống bậc thứ hai, đọng lại, tràn tiếp. Mãi một lúc lâu mới có nước nhỏ giọt vào cốc. Nước trong cốc này chỉ hơi vàng, gần như trong.

Chi đặt hai cái cốc cạnh nhau trên bậc cửa nhà chú Phìn. Một cốc đỏ ngầu. Một cốc gần trong.

Chú Phìn nhìn hai cái cốc rất lâu. Rồi chú nhìn xuống đáy cốc đỏ. Dưới đáy đã lắng một lớp đất dày gần một đốt ngón tay.

– Đấy là đất của chú. – Tôi nói. – Đất trên đồi. Một trận mưa nhỏ bằng cái bình tưới.

Chú Phìn không nói gì. Nhưng tối đó chú sang nhà tôi ngồi với ông đến khuya.

Lời Chi.

Chú Phìn nói chú không có mười năm để đắp ruộng bậc thang. Ông nội Chàn nói không cần mười năm. Chỉ cần đừng cuốc hốc từ trên xuống dưới nữa. Phải cuốc ngang, theo sườn đồi, theo những đường mà ở đó đất bằng nhau, như những đường viền vòng quanh quả đồi. Mỗi hàng ngô trồng ngang ấy, đắp thêm một bờ đất nhỏ, trồng thêm một dải cỏ. Mỗi dải cỏ là một bậc thang bé tí cho nước dừng chân.

– Nhưng làm sao biết chỗ nào là bằng nhau? – Tôi hỏi. – Đồi thì nghiêng, nhìn bằng mắt sao biết được?

Ông nội Chàn mỉm cười. Ông với tay lên gác bếp.

Ông lấy xuống cái khung gỗ hình chữ A đen bóng vì khói. Cái đồ chơi kỳ cục.

Ông đặt hai chân khung xuống nền nhà. Hòn đá treo ở đỉnh chữ A đung đưa, rồi dừng lại, sợi dây chỉ thẳng xuống, ngay vạch khắc giữa thanh ngang.

– Hai chân bằng nhau thì dây chỉ vào vạch giữa. – Ông nói. – Một chân cao, một chân thấp thì dây lệch sang một bên. Ông nội của ông làm cái này. Ruộng nhà mình, bậc nào cũng đo bằng cái này cả.

Tôi nhìn cái khung, rồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi những bậc ruộng cong cong như vân tay người khổng lồ. Tôi chợt hiểu vì sao chúng lại cong. Chúng không cong cho đẹp. Chúng cong theo những đường đất bằng nhau. Chúng là đường đi của cái thước chữ A này, bước từng bước một, qua bao nhiêu đời người.

Lời Chàn.

Sáng hôm sau, Chi và tôi khiêng cái thước chữ A lên sườn đồi của chú Phìn. Ông nội dạy chúng tôi cách đo. Đặt một chân xuống, xoay chân kia cho tới khi dây chỉ đúng vạch giữa, cắm một cái que tre đánh dấu. Rồi nhấc chân sau lên, bước sang, đo tiếp. Bước một, bước một, cái khung lật qua lật lại như một người đi cà kheo.

Chú Phìn đi theo sau, cuốc theo hàng que tre.

Đến trưa, trên sườn đồi trơ trụi đã có ba đường que tre cong cong, chạy vòng ngang sườn núi, không đường nào thẳng. Chi đứng ở chân đồi nhìn lên, giơ điện thoại của bố lên chụp.

– Chụp làm gì? – Tôi hỏi. – Có gì đẹp đâu.

Nó không trả lời ngay. Nó nhìn ba đường que tre, rồi nhìn xuống những bậc ruộng nhà tôi bên dưới.

– Đẹp chứ. – Nó nói. – Vì nó đúng.

Một tháng sau, Chi về Hà Nội. Hôm Chi đi, trời lại mưa to. Sáng ra tôi chạy ra suối.

Nước suối có đục, nhưng chỉ đục như nước vo gạo, không còn màu cà phê sữa. Trên sườn đồi của chú Phìn, những dải cỏ non đã bắt đầu lên xanh dọc theo các đường que tre. Ngô mọc lên giữa các dải cỏ, hàng nào cũng cong cong, vòng ngang quả đồi.

Tôi đứng nhìn một lúc. Rồi tôi chạy về nhà, trèo lên gác bếp, lau sạch cái thước chữ A bằng vạt áo.

— Hết —