Chiếu trên

Chương 1: Chiếu trên

– Chủ nhật này mày ngồi chiếu trên. Mày là nhà gái.

Mẹ tôi nói câu đó lúc đang bóc tỏi, mắt không ngước lên. Mười giờ đêm, hàng bánh đa cua đầu ngõ phố Cát Dài đã dọn, ba cái nồi nhôm úp ngược trên chạn, cả gian bếp còn mùi gạch cua phi hành. Tôi vừa ở cảng về, tay còn cầm mũ bảo hộ.

– Nhà gái nào ạ?

– Nhà gái của mẹ. Ông Trác bên Kiến An sang dạm ngõ. Mẹ không còn bố, không còn anh em trai, họ hàng bên ngoại thì ở tận Thủy Nguyên, người già cả rồi. Mày là con trai trưởng. Mày không ngồi thì ai ngồi.

Tôi đặt cái mũ xuống. Tôi ba mươi tư tuổi, có vợ, có một đứa con gái lên năm, làm kỹ sư điều độ ở cảng được chín năm. Tôi đã ngồi chiếu dưới nghe người ta xin dâu cho thằng em họ, đã ngồi chiếu trên làm nhà trai đi hỏi vợ cho chính mình. Chưa bao giờ tôi nghĩ có ngày ngồi chiếu trên để người ta hỏi mẹ mình.

– Mẹ định lấy chồng thật à?

– Thật. Mẹ năm mươi chín rồi, đùa làm gì cho mệt.

– Ông Trác là ông nào?

Mẹ tôi dừng tay. Lần đầu tiên trong tối hôm đó bà nhìn thẳng vào tôi, và tôi thấy trong mắt bà một cái gì đó gần như là thất vọng, chỉ thoáng qua rồi tắt.

– Ông ngồi cái bàn trong góc, cạnh cái quạt cây. Sáng nào cũng một bát, không hành, thêm chả lá lốt. Mày về đây bốn năm rồi, sáng nào cũng đi qua hàng mẹ.

Tôi cố nhớ. Cái bàn trong góc. Cái quạt cây. Có một ông già tóc cắt ngắn, áo ba lỗ trắng, ăn chậm, hay gấp tờ giấy ăn làm tư rồi mới lau miệng. Tôi đã gật đầu chào ông ấy chắc cả trăm lần mà chưa từng hỏi tên.

Vợ tôi, Linh, nghe chuyện thì cười đến chảy nước mắt. Cô nằm úp mặt vào gối, vai rung bần bật.

– Anh làm nhà gái. Anh, nhà gái. Thế anh có phải mặc áo dài không?

– Em thôi đi.

– Em nói thật đấy. Anh phải học câu. Nhà trai nói "Hôm nay gia đình chúng tôi sang đây có chút lễ mọn", thì anh phải đáp "Gia đình chúng tôi xin nhận lễ". Mà anh có biết nhận hay không nhận không? Lễ dạm ngõ là hai bên mới ngỏ lời thôi, nhận rồi thì coi như đã ưng.

Tôi không biết. Tôi nằm cả đêm nhìn trần nhà, nghe tiếng xe container từ phía cảng vọng về, cố hình dung ra cái cảnh tôi ngồi trên chiếu, mời nước một ông già hơn tôi gần ba mươi tuổi, nghe ông ấy xin phép tôi cho được lấy mẹ tôi.

Bố tôi mất năm tôi mười hai tuổi. Ông làm thợ cẩu ở cảng Chùa Vẽ, một chiều tháng Ba dây cáp đứt. Tôi nhớ mẹ tôi ngồi ở cầu thang nhà xác cả buổi chiều không khóc, chỉ cầm cái túi ni lông đựng cái đồng hồ với cái ví của bố. Từ hôm đó mẹ dậy lúc ba giờ sáng nấu nồi nước dùng, năm giờ dọn hàng, bán đến mười giờ, chiều đi chợ cua, tối bóc tỏi. Hai mươi hai năm, mẹ tôi chưa nghỉ một Tết nào quá ba ngày. Tôi đi học đại học ở Hà Nội, rồi đi làm ở Quảng Ninh, rồi lấy vợ, rồi mới xin về cảng Hải Phòng. Chừng ấy năm, trong đầu tôi, mẹ chỉ là mẹ. Cái hàng bánh đa, cái chạn, cái nồi. Tôi chưa bao giờ nghĩ mẹ là một người đàn bà.

Sáng hôm sau tôi dậy sớm hơn thường lệ, ra hàng ngồi. Sáu giờ kém mười lăm, ông Trác dắt cái xe đạp cũ vào, dựng sát tường, ngồi đúng cái bàn cạnh quạt cây. Mẹ tôi không hỏi, bưng ra một bát không hành, thêm hai miếng chả lá lốt. Ông gấp tờ giấy ăn làm tư.

Tôi bưng cốc trà đá sang ngồi đối diện. Ông ngẩng lên, gật đầu với tôi, như mọi buổi sáng.

– Cháu chào bác.

– Ừ, chào anh.

– Chủ nhật này bác sang nhà cháu ạ?

Ông đặt đôi đũa xuống. Ông nhìn tôi lâu, không có vẻ gì bối rối, cũng không có vẻ gì muốn lấy lòng.

– Bác sang. Bà cụ nhà bác bắt phải có lễ. Bác bảo thôi, già cả rồi, đến ở với nhau là được. Bà cụ bảo không được. Bà bảo đàn bà góa đi bước nữa mà không có lễ thì thiên hạ nói người ta về không. Bà cụ tám mươi sáu tuổi, bác không cãi được.

– Vâng.

– Anh có ưng không?

Tôi không ngờ ông hỏi thẳng như thế, ngay giữa hàng bánh đa, cạnh cái quạt cây kêu lạch xạch. Tôi nói một câu mà đến giờ nghĩ lại vẫn thấy ngượng:

– Cháu chưa biết bác là người thế nào.

Ông gật đầu, như thể đó là câu trả lời ông chờ sẵn.

– Ừ. Thế thì Chủ nhật anh cứ hỏi.

Rồi ông ăn tiếp. Ăn xong ông để ba mươi lăm nghìn dưới cái bát, dù tôi biết mẹ tôi chưa bao giờ lấy tiền ông, vì cuối tuần nào tôi cũng thấy mẹ nhét một xấp tiền lẻ vào cái hộp sắt tây trên nóc chạn mà không ghi vào đâu.

Chủ nhật, nhà trai sang lúc chín giờ. Ông Trác mặc áo sơ mi trắng, quần tây đen là ly, đi trước. Theo sau là một người cháu trai bưng cái tráp phủ khăn đỏ, và một bà cụ nhỏ thó, tóc búi củ hành, chống cái gậy trúc, đi nhanh hơn cả cháu. Bà cụ bước qua bậc cửa, đứng giữa nhà, nhìn quanh một lượt, rồi nhìn thẳng vào tôi.

– Thằng bé cái ô đây à?

— Hết chương 1 —