Con nghé kêu

Chương 1: Con nghé kêu

Khi dọn cái rương gỗ của ông nội sau đám giỗ năm ngoái, tôi tìm thấy cái mõ trâu. Mõ bằng gỗ mít, to bằng nắm tay, cái lưỡi gỗ bên trong đã mòn vẹt, sợi dây gai buộc quai đã mủn. Tôi cầm lên lắc thử. Tiếng lốc cốc khô khan vang trong căn nhà trống ở Quảng Ngãi, và tôi lại thấy mình mười một tuổi, đứng trong một cái chuồng trâu lợp rạ, chân trần dẫm lên nền đất ướt, nghe một con nghé kêu mẹ.

Đó là sáng mười bốn tháng Năm năm 1994. Lúa chiêm đã chín vàng hết cánh đồng ven sông Trà Khúc. Tôi nhớ ngày đó vì hôm sau là ngày tôi thi hết lớp năm.

– Mận! Mận ơi! Ông nội mày đâu?

Chú Hồ Văn Lợi đứng ngoài ngõ, chân không, áo cánh bỏ ngoài quần, tóc còn rối nguyên ổ ngủ. Tôi chạy ra. Ông nội tôi đang ngồi ở hiên, nhai trầu, đọc lại cuốn truyện dịch bìa đã rách mà ông đọc đi đọc lại cả chục lần, chuyện một ông thám tử người Anh hút tẩu.

– Bác Đẩu ơi, con Mỡ nhà con mất rồi! – Chú Lợi nói. – Mất trong đêm!

Ông nội tôi, Lê Văn Đẩu, sáu mươi chín tuổi, nguyên đội trưởng đội sản xuất số ba từ thời hợp tác xã. Làng có chuyện gì, người ta vẫn chạy sang hỏi ông, dù ông về hưu đã lâu. Ông gấp cuốn truyện lại, nhổ bã trầu, đứng dậy.

– Đi. Mận, đi theo ông.

Nhà chú Lợi ở cuối xóm, sát bờ sông. Ngôi nhà tranh ba gian, vách đất, cái chuồng trâu nằm bên hông, cách nhà một cái sân đất nện. Khi chúng tôi tới, nửa xóm đã ở đó. Đàn ông đứng thành vòng, ai cũng nói. Đàn bà đứng ở rìa, ai cũng chép miệng.

– Thằng lái trâu Bình Định chớ ai! – Ông Bốn Hời nói to nhất. – Hôm kia nó vô tận chuồng, trả con Mỡ ba chỉ vàng, thằng Lợi không bán. Nó đứng nhìn con Mỡ cả buổi. Nó nhắm sẵn rồi!

Tôi nhớ ông lái trâu đó. Người ta gọi là ông Năm Cò, người Bình Định, nói giọng nặng, đội cái nón cời, dắt theo một đàn bảy tám con trâu đi dọc các làng ven sông mua bán. Hôm kia ông có ghé làng tôi, cho tôi một cục kẹo gương, hỏi tôi nhà ai có trâu cái tơ.

– Nó đi ngả nào?

– Ngả Sơn Tịnh lên Bình Định chớ ngả nào! Đi đường bộ dắt trâu thì chậm, giờ đuổi còn kịp!

Đàn ông bắt đầu chia nhau đuốc, gậy, dây thừng. Trời đã sáng rõ, nhưng người ta vẫn cầm đuốc, như thể cầm đuốc mới ra dáng đi bắt trộm. Mấy thanh niên dắt xe đạp ra.

Ông nội tôi không theo ai. Ông đi thẳng vào chuồng trâu, tôi lẽo đẽo sau.

Chuồng trâu nhà chú Lợi rộng chừng ba gian buồng, cột tre, mái rạ, nền đất trộn phân, mùi hăng hắc. Cái gióng chuồng bằng tre đã bị rút ra, dựng nghiêng bên vách. Ở góc trong, con nghé đực chừng năm tháng tuổi, lông còn hoe vàng, đứng dạng bốn chân, ngửa cổ kêu từng hồi dài. Nó kêu từ sáng tới giờ, chú Lợi nói, không chịu bú nước cơm.

Trên cái cột tre gần máng cỏ, treo cái mõ gỗ của con Mỡ. Ông nội tôi đứng nhìn nó rất lâu.

– Mận. – Ông gọi. – Con lại đây coi.

Tôi lại gần. Cái mõ treo trên một cái đinh tre đóng vào cột, sợi dây gai quấn gọn hai vòng. Đầu dây không đứt, không bị cắt. Nó được tháo ra khỏi cổ con Mỡ, rồi treo lên đây, ngay ngắn, như người ta treo cái nón khi vào nhà.

– Con thấy gì?

– Dạ… cái mõ.

– Ăn trộm trâu, nó cắt dây mõ cho trâu khỏi kêu. Cắt thì vứt đi. Đâu có ai tháo ra rồi treo lên cột cho ngay ngắn.

Ông đưa tay sờ cái nút dây. Đó là cái nút thòng lọng kiểu buộc của làng tôi, buộc vòng cổ trâu cho vừa, kéo một đầu là tuột. Người lạ không biết kéo đầu nào thì phải cắt.

– Còn con nghé. – Ông nói tiếp. – Con thấy không, nó còn đây.

Tôi không hiểu. Ông nội ngồi xổm xuống, đưa tay vuốt cái lưng hoe vàng của con nghé, nó rúc đầu vào tay ông.

– Thằng lái trâu nào đi ăn trộm trâu cái mà bỏ lại con nghé? – Ông hỏi, không phải hỏi tôi. – Trâu mẹ đang nuôi con, nó không chịu đi đâu xa con. Muốn dắt trâu mẹ đi êm, phải dắt con nghé đi trước. Mà con nghé năm tháng đáng giá nửa con trâu. Ông Năm Cò buôn trâu ba chục năm, ổng không dại vậy.

Ngoài sân, tiếng người hò nhau ra đường lớn. Ông nội tôi vẫn ngồi đó.

– Vậy ai dắt con Mỡ đi được mà nó không kêu, không đòi con, hả ông?

Ông nội tôi nhìn tôi. Tôi còn nhớ ánh mắt ông lúc đó, không vui, không buồn, chỉ mệt.

– Người mà con Mỡ quen nhất. – Ông nói. – Người dắt nó đi ăn mỗi ngày.

— Hết chương 1 —