Những vạch khắc dưới mâm

Chương 2: Những vạch khắc dưới mâm

– Giỗ bố! Giỗ ông! Giỗ bà! Giỗ cụ! Rằm, mùng một, Tết, Thanh minh, Đông chí!

Bà Trinh đứng bật dậy, cái ghế nhựa đổ ra sau. Dương chưa bao giờ thấy mẹ mình lớn tiếng, anh ngồi như tượng.

– Con biết mẹ đã nấu bao nhiêu cái cỗ trong căn nhà này không? Con biết mẹ đã bưng cái mâm đồng ấy lên ba tầng gác bao nhiêu lần không? Ba mươi lăm năm! Ba mươi lăm năm mẹ sống cho cái bàn thờ! Giờ mẹ muốn sống cho mẹ, một lần thôi, mà cũng không được à?

Bà dừng lại, hai tay run run, rồi quay lưng đi xuống cầu thang. Tiếng dép đập trên từng bậc gỗ, xuống tầng hai, rồi tiếng cửa phòng đóng.

Dương nhìn vợ. Cúc Hoa nhìn mâm cỗ còn dang dở.

– Anh không biết mẹ…

– Em cũng không biết. – Cô nói. – Em không biết gì cả.

Đêm đó Cúc Hoa rửa bát một mình. Mâm đồng to quá không cho được vào bồn rửa, cô bê xuống tầng một, ra cái sân giếng nhỏ cuối nhà, ngồi bệt xuống nền xi măng mà cọ. Cọ xong mặt trên, cô lật cái mâm lại để lau mặt dưới.

Dưới đáy mâm, chỗ vành đồng gặp chân đế, có những vạch khắc.

Cô đưa lên gần ngọn đèn. Những vạch ngắn, mảnh, khắc bằng một thứ gì đó nhọn như đầu kéo hay chiếc trâm cài tóc. Chúng xếp thành từng nhóm năm, bốn vạch dọc một vạch chéo, như người ta đếm phiếu. Cô đếm. Hết một vòng, lại một vòng nữa sát mép. Hai trăm mười ba vạch. Cạnh một số nhóm có khắc thêm một chữ cái nhỏ: chữ G, chữ T, chữ R.

Giỗ. Tết. Rằm.

Mấy vạch cuối cùng mờ hơn hẳn, như người khắc đã mỏi tay, hoặc đã thôi tức giận. Vạch cuối cùng nằm lẻ loi ngoài nhóm, không đủ năm.

Cô ngồi trên nền xi măng lạnh rất lâu. Cô nghĩ tới bà nội Dương, người mà cô chỉ biết qua tấm ảnh trên bàn thờ: một bà cụ khăn vấn, áo cánh nâu, mắt nhìn thẳng, miệng mím. Cả họ nhắc tới bà là nhắc bằng giọng kính sợ. Bà nội Dương là con gái một nhà nho phố Hàng Đào, giữ nếp nhà như giữ của. Cô chưa từng nghe ai kể về những năm bà Trinh làm dâu bà.

Sáng hôm sau là Chủ nhật. Cúc Hoa lên tầng hai, gõ cửa phòng mẹ chồng. Không có tiếng trả lời. Cô gõ lần nữa, rồi mở cửa.

Bà Trinh ngồi bên cửa sổ, chưa thay đồ, tóc rối, đôi giày chạy bộ vẫn nằm dưới gầm giường. Đây là lần đầu tiên trong ba năm, Cúc Hoa thấy bà bỏ buổi chạy hồ Tây.

Cô đặt cái mâm đồng lên giường, lật ngửa mặt dưới lên.

– Mẹ khắc phải không mẹ?

Bà Trinh nhìn cái mâm. Rồi bà bật cười, cái cười khô và ngắn.

– Mẹ tưởng mẹ quên mất chuyện ấy rồi.

Bà kể. Bà kể chậm, như người lần lại một đường bay đã cũ.

Năm hai mươi ba tuổi, bà lấy ông Toàn, về làm dâu căn nhà này. Hồi ấy bà đã đi bay được hai năm, cả nhà chồng coi việc ấy là một cái nghề không đứng đắn, con dâu nay đây mai đó, ngủ khách sạn với ai không biết. Bà nội Dương ra điều kiện: muốn bay thì bay, nhưng giỗ chạp phải có mặt, cỗ phải tự tay nấu, không được mua ngoài một món nào.

– Nhà này một năm mười một cái giỗ, con ạ. Chưa kể rằm, mùng một. Mẹ đổi ca với chị em trong đoàn, có tháng mẹ bay đêm từ Frankfurt về, xuống máy bay lúc năm giờ sáng, về thẳng chợ Hàng Bè mua gà, chiều lại ra sân bay. Có lần mẹ sốt ba chín độ vẫn đứng bếp, vì cụ bảo con dâu nhà này không ốm vào ngày giỗ.

Bà Trinh vuốt tay lên những vạch khắc.

– Mẹ khắc từ cái giỗ thứ nhất. Chỉ khắc cỗ lớn thôi, giỗ, Tết, rằm Giêng, rằm Bảy, mỗi năm mười bốn mười lăm cái. Mẹ tự nhủ đến vạch thứ hai trăm thì mẹ đi. Bỏ chồng, bỏ nhà, đi. Đến vạch thứ hai trăm thì mẹ có thằng Dương rồi. Mẹ khắc thêm mười hai vạch nữa. Vạch cuối cùng là cái giỗ năm cụ mất. Từ đấy mẹ không khắc nữa, vì không còn ai bắt mẹ phải làm nữa. Nhưng mẹ vẫn làm. Thêm hai mươi năm. Vì bố con thích, vì cả họ quen, vì mẹ không biết làm thế nào để thôi.

Bà ngẩng lên nhìn con dâu.

– Rồi con về. Con thích mâm đồng, con thích gà luộc, con thích vấn khăn. Cả họ khen con nức nở. Mẹ nhìn con mà mẹ sợ, con biết không. Mẹ sợ con thành mẹ ngày xưa. Mẹ tặng con thẻ tập gym, mẹ rủ con đi Hà Giang, mẹ cứ nghĩ phải kéo con ra khỏi cái nhà này trước khi nó nuốt con. Mẹ bán nhà một phần cũng vì thế. Không còn nhà, không còn phòng thờ, không ai bắt con bưng mâm nữa.

Cúc Hoa ngồi xuống cạnh mẹ chồng. Cô cầm lấy tay bà. Bàn tay ấy gầy, gân xanh nổi, móng sơn màu cam.

– Mẹ ơi, không ai bắt con cả.

– Ngày xưa cũng không ai bảo là bắt. Người ta bảo là nếp nhà.

— Hết chương 2 —