Mùng Hai

Chương 3: Mùng Hai

Tôi bê nồi vào. Mỡ đông trắng đục trên mặt, cứng như sáp nến. Bà bảo tôi bắc lên bếp, vặn lửa nhỏ. Bà cầm dao chặt dừa, tay run, lưỡi dao trượt. Tôi giành lấy, gõ ba nhát quanh chóp như ba tôi vẫn làm, lật nắp ra. Nước dừa trong và thơm.

Bà với tay lấy cái gáo dừa trên đinh xuống. Bà đổ nước dừa từ trái dừa vào gáo, rồi từ gáo rót từ từ vào nồi thịt. Lớp mỡ đông tan ra, nước kho sánh lại, mùi ngọt bốc lên khắp gian bếp nhỏ. Bà cúi xuống nồi, hít một hơi dài. Rồi bà nói, và cái giọng bật ra khỏi miệng bà làm tôi buông rơi trái dừa xuống sàn:

– Thịt kho mà đem để ngoài ban công, coi sao được hả con. Phải kho lại, cho nó lên màu, hột vịt nó thấm. Má con kho khéo lắm, bỏ nước màu bằng đường thắng chớ hông phải nước màu mua chai, bà ngửi là biết.

Giọng Nam. Không phải giọng Nam bắt chước, mà là thứ giọng Nam ruột, có cái đuôi "hông", có chữ "chớ", có chữ "con" ngân dài. Thứ giọng của những bà già bán bánh lá dừa ở chợ nổi Cái Răng.

– Bà… – Tôi nói, không biết nói tiếp sao.

Bà cười. Lần đầu tiên tôi thấy bà cười, móm mém, mắt híp lại sau cặp kính.

– Bà sanh ở Giá Rai, Bạc Liêu. Năm năm tư, bà mười bảy tuổi, đi tập kết ra Bắc. Đi từ Cà Mau, tàu chạy mấy ngày đêm mới cập Sầm Sơn. Cả cái túi đồ của bà có hai bộ quần áo, một cuốn tập, với cái gáo dừa này. Má bà nhét vô túi, nói đi đâu thì đi, còn cái gáo là còn nhớ đường về múc nước nhà mình.

Bà xoay cái gáo trong tay. Tôi nhìn cái cán tre mòn lõm, nhìn cái vỏ dừa đen bóng, và chợt hiểu vì sao nó không giống bất cứ thứ gì trong căn bếp này.

– Hồi đó tưởng hai năm là về. – Bà nói. – Hai năm thành hai mươi mốt năm. Bà đi học, rồi đi làm, rồi lấy ông nội thằng Huân, ổng là người Hàng Bạc. Ra đây, bà nói giọng trong Nam, người ta cười. Cười riết, bà sửa. Sửa từng chữ. "Dạ" thành "vâng", "hông" thành "không", "trái" thành "quả". Sửa tới năm bảy lăm, được về Giá Rai, thì má bà mất rồi, ba bà mất rồi, cái nhà cũng hông còn. Bà đứng giữa xóm, nói giọng Bắc, mấy đứa con nít tưởng bà là cán bộ ngoài kia vô. Từ đó bà thôi, nói giọng ngoài này luôn cho xong.

– Chú Đức… – tôi định hỏi bố Huân có biết không.

– Bố thằng Huân biết bà người trong Nam, chớ có nghe bà nói giọng này đâu. Con Ngần về làm dâu ba chục năm, nó tưởng bà là người Thanh Hóa. Bà nói giọng Bắc còn chuẩn hơn nó.

Bà cười khục khục, rồi ho. Tôi đỡ lưng bà. Lưng bà nhỏ như lưng một đứa trẻ.

– Đêm hai mươi tám, – bà nói khẽ, – bà ra ban công mở vung, ngửi mùi thịt kho nước dừa. Bảy chục năm rồi bà mới ngửi lại cái mùi đó, con à. Hồi nhỏ, Tết nào má bà cũng kho một nồi to như vầy, để trên cái lò đất, cả nhà ăn tới mùng Năm. Bà đứng ngoài đó, lạnh quá mà hông muốn vô.

Nồi thịt sôi liu riu. Bà ngồi cạnh bếp trên cái ghế đẩu, chỉ cho tôi từng thứ, giọng Nam rủ rỉ: hột vịt phải lật cho thấm đều, nước dừa cho vô từ từ, đừng đậy vung kín quá kẻo nước đục. Có lúc bà lỡ một chữ Bắc, rồi tự cười, sửa lại thành chữ Nam, chậm rãi, như người mò lại con đường cũ trong bóng tối.

Gần trưa có tiếng gõ cửa bếp. Mẹ Huân ở bên ngoài:

– Mẹ ơi, mẹ với con bé làm gì trong ấy mà đóng cửa thế ạ? Sắp đến giờ cơm rồi.

Bà nội nhìn tôi, nháy mắt. Rồi bà đứng dậy, mở chốt, và nói bằng giọng Bắc tròn trịa như mọi khi:

– Ngần à, bảo mọi người bày bát ra. Hôm nay có thêm một món.

Bữa cơm mùng Hai đông đủ, có cả nhà cô Hạnh. Mâm vẫn thịt gà, giò, nem, canh măng. Giữa mâm, mẹ Huân miễn cưỡng nhích các đĩa ra để bà nội đặt vào một cái tô sứ to, đựng đầy thịt kho hột vịt nóng hổi, nước kho sánh, bóng, thơm nồng mùi dừa. Cô Hạnh nhíu mày:

– Ơ, thịt kho Tàu à mẹ? Nhà mình xưa nay có ăn món này đâu.

Bà nội gắp một miếng ba chỉ to nhất, đặt vào bát Huân. Gắp một hột vịt, đặt vào bát tôi. Rồi bà ngẩng lên nhìn cả mâm, và nói, bằng giọng Bạc Liêu:

– Hông phải thịt kho Tàu. Thịt kho nước dừa. Ăn đi mấy đứa, ngon lắm.

Cả mâm im phăng phắc. Bố Huân cầm chén rượu lửng lơ giữa chừng. Cô Hạnh nhìn bà như nhìn người lạ. Mẹ Huân đặt đôi đũa xuống, mắt mở to. Huân quay sang tôi, tôi chỉ khẽ lắc đầu.

– Mẹ… mẹ vừa nói giọng gì thế ạ? – Mẹ Huân hỏi.

– Giọng của mẹ. – Bà nói. – Bảy chục năm nay mẹ cất nó đi. Nay con nhỏ này nó mang cả cái Tết trong Nam ra, mẹ lấy lại một bữa. Ăn đi, nguội mất.

Bố Huân là người đầu tiên gắp. Ông nhai chậm, rồi gật gù, rồi gắp thêm một miếng nữa, không nói câu nào. Ông hiếm khi nói. Nhưng tôi thấy ông lấy mu bàn tay quệt nhanh khóe mắt, giả như bị khói hương cay.

Mẹ Huân ăn một miếng, nhai rất lâu. Rồi cô quay sang tôi:

– Ngọt thật. Nhưng mà… cũng ngon.

– Dạ. – Tôi nói. Rồi tôi khựng lại, chờ cô sửa.

Cô không sửa. Cô gắp thêm cho tôi một miếng.

Tối hôm đó, sau khi họ hàng về hết, tôi ngồi với bà nội ở ghế mây cạnh cửa sổ. Ngoài ngõ còn lác đác tiếng pháo hoa trẻ con. Bà đưa cho tôi cái gáo dừa.

– Mai mốt con về Cần Thơ, đem nó về giùm bà. Mười bảy tuổi bà mang nó đi, giờ cho nó về nhà. Ở đây hông ai xài gáo dừa nữa, nó treo trên đinh buồn lắm.

Tôi cầm cái gáo. Nó nhẹ, ấm, cái cán tre mòn đúng chỗ ngón tay cái của tôi đặt vào. Tôi nghĩ một lúc, rồi đứng dậy, đi xuống bếp, treo nó lại lên cái đinh cạnh vại nước.

Tôi lên lại, ngồi xuống cạnh bà.

– Bà để đó đi bà. Tết sau con ra, con múc nước bằng nó, con kho nồi thịt ở đây, trong bếp, hông để ngoài ban công nữa.

Bà nhìn tôi qua mắt kính một hồi lâu. Rồi bà vỗ vỗ lên mu bàn tay tôi, đúng chỗ hôm hai mươi tám bà đã đập.

– Ừ. Vậy thì con nhớ mang dừa ra. Ngoài này dừa nó nhạt lắm.

Dưới nhà, Huân đang rửa nồi. Tôi nghe anh hỏi mẹ, giọng ngập ngừng, như một đứa trẻ hỏi lần đầu: "Mẹ ơi, sang năm nhà mình có bỏ nải chuối ra không ạ?". Và tôi nghe mẹ anh im một lúc lâu, rồi nói, rất nhỏ: "Để mẹ hỏi bà đã."

— Hết —