Canh năm

Chương 3: Canh năm

Gần sáng thì xong, chỉ còn đôi mắt. Lão Triêm chấm mực đen đặc, đặt hai chấm con ngươi, mỗi chấm nhỏ bằng hạt kê, hơi lệch về phía trái, như người trong tranh đang nhìn một ai đứng cạnh bàn thờ. Ông già ngồi im, không thở, nếu người chết còn biết thở.

Thế là xong. Khuôn mặt trên lụa không uy nghi như cậu Giản muốn. Nó là một ông già cười, sứt một chiếc răng cửa, vết sẹo hồng chạy dài trên má trái, đôi mắt nheo nheo như đang nhìn mặt sông lúc nắng. Áo thụng xanh, mũ cánh chuồn lão vẫn giữ, vì đó là chức tước thật của ông. Nhưng đôi tay thì lão không giấu vào ống áo. Lão vẽ chúng đặt trên đầu gối, to, thô, đốt ngón nổi lên, chai sần, như hai mái chèo.

Ông già đứng dậy, đi tới trước khung tranh, nhìn rất lâu.

– Giống. – Ông nói. – Giống quá.

Rồi ông nhìn lão Triêm.

– Thằng Giản sẽ giận thầy. Nó trả tiền, nó có quyền. Nếu nó không nhận, thầy đừng trách nó.

– Nếu cậu ấy không nhận thì sao?

Ông già cười, lần này không thấy răng.

– Thì thầy đưa nó cái hộp thuốc lào.

Gà gáy lần thứ nhất. Lão Triêm cúi xuống rửa bút. Lúc ngẩng lên, chiếc ghế đẩu trống không. Cửa tiệm vẫn cài then.

Giờ Thìn, cậu Giản đến lấy tranh, mang theo hai người nhà khiêng kiệu. Lão Triêm mở tấm vải phủ.

Cậu Giản đứng sững. Mặt cậu đỏ lên, rồi tái đi.

– Tôi dặn thầy thế nào? – Cậu nói, giọng run vì giận. – Cái sẹo. Cái răng. Đôi tay. Thầy vẽ cha tôi như một thằng chèo đò.

– Cụ chèo đò thật. – Lão Triêm nói. – Hồi ba mươi tuổi, trên sông Lũng.

Cậu Giản nhìn lão như nhìn một kẻ điên. Lão không giải thích thêm. Lão đi vào trong, lấy cái hộp thuốc lào bằng đồng, đặt vào tay cậu. Rồi lão kể. Kể chậm, đủ từng chữ, như ông già đã kể cho lão nghe. Đêm lũ. Chiếc thuyền buôn đâm trụ cầu. Đứa bé sáu tháng tuổi quấn chăn đỏ. Tấm ván mạn. Cái đinh.

Cậu Giản mở hộp. Cầm cái đinh gỉ lên, xoay xoay. Đầu bẹt, thân vuông, kiểu đinh đóng mạn thuyền.

– Thầy bịa. – Cậu nói. Nhưng giọng cậu đã không còn chắc.

– Tôi không biết bịa chuyện, cậu ạ. – Lão Triêm nói. – Tôi chỉ biết vẽ những gì người ta ngồi trước mặt tôi.

Cậu Giản không nói gì nữa. Cậu ôm cái hộp thuốc lào, quay ra, bỏ lại bức tranh trên khung. Hai người nhà khiêng kiệu đứng ngơ ngác.

Lão Triêm ngồi một mình trong tiệm tới quá trưa. Lão biết, nếu cậu Giản không nhận, lão vẫn kịp vẽ một bức khác trước lễ chung thất, một khuôn mặt nhẵn nhụi, miệng khép, đôi tay giấu trong ống áo, như lão đã vẽ cho trăm nhà. Lão còn sẵn khuôn phác hai ngày đầu. Lão trải một tấm lụa mới lên khung thứ hai, mài mực, cầm bút. Rồi lão ngồi nhìn tấm lụa trắng rất lâu, và đặt bút xuống.

Chiều hôm đó, có một bà cụ tóc bạc trắng, lưng còng, chống gậy tới tiệm tranh phố Giấy Dó. Bà tự giới thiệu là vú nuôi nhà họ Vũ. Ngày xưa bà ở ngay cạnh bến đò sông Lũng, đang có con mọn, đã cho cậu cả bú nhờ từ đêm lũ ấy, rồi theo nhà họ Vũ suốt ba chục năm. Bà bảo cậu cả về nhà, hỏi bà một câu, bà đã khóc mà trả lời. Bà bảo cậu cả sai bà đến lấy tranh, bức tranh có sẹo, có răng sứt, có đôi tay chai.

Bà đứng trước bức tranh rất lâu, đưa bàn tay nhăn nheo sờ lên đôi tay vẽ trên lụa.

– Đúng tay ông ấy rồi. – Bà nói. – Cái đêm ông ấy ôm cậu cả lên bờ, máu mặt chảy xuống ướt cả cái chăn đỏ, tay vẫn không buông.

Lễ chung thất cụ Vũ Đình Thảng, bức truyền thần treo giữa nhà thờ họ. Khách khứa đến, ai cũng nhìn vết sẹo. Có người hỏi. Cậu Giản đứng cạnh bàn thờ, kể cho từng người, không giấu một câu nào. Đêm lũ, chiếc thuyền, tấm ván, cái đinh. Cậu kể tới đâu, giọng run tới đó, nhưng cậu kể hết.

Trên bàn thờ, ngay dưới bức tranh, cậu đặt cái hộp thuốc lào bằng đồng, nắp mở. Cái đinh gỉ nằm trong đó, cạnh nhúm thuốc lào.

Hôm sau lễ, người trong trấn kháo nhau rằng cậu cả nhà họ Vũ thuê đò ra bến sông Lũng, chỗ trụ cầu đá cũ. Cậu không biết bơi, cả đời chưa bước xuống sông lần nào. Vậy mà cậu cởi giày, xắn quần, lội xuống nước tới đầu gối, đứng giữa dòng phù sa đỏ, tay nắm chặt cái gì đó. Người lái đò kể cậu đứng thế tới lúc mặt trời lặn, nước lạnh tới tái cả chân, rồi mới lên bờ. Lúc lên, mặt cậu ướt, mà nước sông thì không bắn lên tới mặt.

Lão Triêm nghe kể, không nói gì. Lão nghĩ tới đôi mắt mình điểm nhãn đêm ấy, hơi lệch về phía trái, như đang nhìn một người đứng cạnh.

Mấy tháng sau, cậu Giản lại tìm đến tiệm lão Triêm. Lần này cậu không mang theo người nhà. Cậu ngồi xuống chiếc ghế đẩu thấp dành cho người mẫu, đúng chỗ ông già đã ngồi đêm ấy.

– Thầy vẽ cho tôi một bức. – Cậu nói. – Không phải bây giờ. Bao giờ tôi nằm xuống thì vẽ. Tôi chỉ xin thầy một điều.

Cậu kéo ống tay áo lên. Trên cổ tay phải cậu có một vết bớt nhỏ màu đỏ, hình như một cánh hoa.

– Bà vú bảo đứa bé quấn chăn đỏ có cái bớt này. Thầy đừng xoá nó đi.

Lão Triêm gật đầu, cầm bút, chấm mực, ghi vào cuốn sổ đặt hàng một dòng mà lão chưa từng ghi cho ai: giữ nguyên.

— Hết —