Canh ba

Chương 2: Canh ba

– Thầy vẽ cái sẹo vào cho tôi. – Ông già nói. Giọng ông khàn, nặng, giọng người miền sông nước, mỗi chữ như có hơi nước đọng ở cuối.

Lão Triêm nhìn tấm lụa. Khuôn mặt lão phác hai ngày qua không có sẹo. Một khuôn mặt nhẵn nhụi, uy nghi, như cậu Giản dặn.

– Cậu cả nhà cụ dặn bỏ đi. – Lão nói.

– Tôi biết. – Ông già cười. – Thằng Giản nó thương tôi theo cách của nó. Nó sợ người ta nhìn cái sẹo, nghĩ cha nó xuất thân dân giang hồ. Nó không biết cái sẹo ấy từ đâu ra. Tôi chưa kể với nó bao giờ.

Ông già im một lúc, nhìn ngọn đèn.

– Thầy cứ vẽ đi. Tôi kể, thầy vẽ.

Lão Triêm cầm bút. Lão vẽ lại đôi mắt, lần thứ sáu, nhìn thẳng vào mắt ông già. Đôi mắt ấy không uy nghi như lão tưởng. Nó hiền, hơi xếch ở đuôi, có những nếp nhăn sâu của người hay nheo mắt nhìn mặt nước lúc nắng gắt.

Ông già kể. Năm ba mươi tuổi, ông chưa làm quan, chưa biết chữ. Ông là người chèo đò ngang trên sông Lũng, con sông đỏ ngầu phù sa chảy qua ba phủ. Một đêm mùa lũ, nước lên to, một chiếc thuyền buôn từ thượng nguồn trôi xuống, đâm vào trụ cầu đá, vỡ đôi. Người trên thuyền rơi xuống nước, tiếng kêu cứu bị tiếng nước nuốt mất. Ông chèo đò ra. Ông vớt được hai người, rồi nghe trong đống ván vỡ có tiếng trẻ con khóc.

– Đứa bé bị kẹt dưới một tấm ván mạn. – Ông già nói. – Chừng sáu tháng tuổi, quấn trong cái chăn đỏ. Tôi lặn xuống, đẩy tấm ván ra. Tấm ván có một cái đinh thò ra. Lúc tôi ôm được đứa bé ngoi lên, cái đinh ấy cào một đường từ mắt tôi xuống tới mép.

Lão Triêm dừng bút.

– Mẹ đứa bé chết đuối. – Ông già nói tiếp. – Cha nó không biết là ai. Không ai đến nhận. Tôi với vợ tôi không có con. Chúng tôi giữ nó lại. Cái đinh thì tôi rút ra khỏi tấm ván, giữ luôn. Tôi bảo vợ tôi, bao giờ nó lớn, nó hỏi, thì mình cho nó xem.

– Đứa bé ấy là cậu cả.

Ông già gật đầu.

– Vợ tôi đặt tên nó là Giản, nghĩa là giản dị, vì bà ấy bảo nhà mình nghèo, con mình chỉ cần sống giản dị. – Ông nói. – Bà ấy mất năm nó mười hai tuổi. Lúc sắp đi, bà ấy dặn tôi phải kể cho nó. Tôi hứa. Rồi tôi thất hứa ba mươi năm.

– Rồi tôi bán đò, cho nó đi học. – Ông nói. – Nó học không vào, tôi phải ngồi học cùng, để kèm. Thế là tôi biết chữ. Nó thi trượt, tôi thì thi đỗ. Đời buồn cười thế đấy, thầy ạ. Tôi làm quan tới Tri phủ. Nó thì làm ăn, giữ nhà. Nó chưa bao giờ hỏi về cái đinh. Mà tôi thì càng ngày càng sợ nói ra. Sợ nó biết nó không phải con mình, nó buồn. Sợ nó biết mình không phải cha, nó thôi gọi. Cứ để đấy, để đấy, tới hôm tôi nằm xuống.

– Thằng Giản sợ nước. – Ông già nói thêm, như sực nhớ. – Từ bé tới giờ không dám xuống sông, không biết bơi. Mấy đứa trẻ trong phủ trêu nó là con quan chèo đò mà không biết bơi. Tôi chưa bao giờ bắt nó học. Đứa trẻ từng nằm dưới tấm ván trong nước lũ, nó không nhớ, nhưng cái người nó nhớ.

Lão Triêm vẽ cái mũi, cái gò má, đường quai hàm. Lão vẽ chậm, đúng nghề: phác bằng mực nhạt, rồi lên màu da bằng phấn trộn son và chút nghệ, rồi đậm dần ở chỗ hõm. Đôi mắt lão để trống con ngươi. Nghề truyền thần, điểm nhãn bao giờ cũng làm cuối cùng, khi khuôn mặt đã xong hết, người ta bảo điểm nhãn là lúc cho người trong tranh nhìn ra.

Ông già nhìn đôi mắt trống trên lụa, rồi nhìn lão.

– Để điểm nhãn cuối cùng thầy nhé. – Ông nói. – Tôi muốn nhìn thấy nó trước khi tôi đi.

Lão Triêm cầm bút lông nhỏ nhất, chấm một chút son pha mực, vẽ lên má trái khuôn mặt trên lụa một đường mảnh, từ đuôi mắt xuống tới mép. Rồi lão tô nhạt đi, cho nó hồng như vết sẹo cũ đã lành.

Ông già nhìn đường son. Ông gật đầu.

– Bây giờ thầy vẽ cái răng.

– Cậu cả dặn miệng khép.

– Thằng Giản hồi bé thích nhìn tôi cười. – Ông già nói. – Nó bảo cha cười giống cái cửa sổ thủng. Thầy vẽ cho tôi cười.

— Hết chương 2 —