Tháng Mười

Chương 1: Tháng Mười

Thứ Năm, 3 tháng Mười.

Hôm nay có người mang tới xưởng một bức tranh sơn mài bọc trong chăn bông, kiểu chăn hoa đỏ xanh mà bà mình hồi trước hay đắp. Anh ta ôm nó như ôm một đứa trẻ ngủ, đi ngang ngõ, cúi đầu né dây phơi của nhà bác Khải, rồi đứng ở cửa xưởng hỏi: “Cô là Đặng Thu Trà?” Mình đang mài một tấm bình phong, tay dính than hoa đen sì, gật đầu. Anh ta đặt bức tranh lên bàn, mở chăn ra.

Mình nhận ra nó trước khi nhận ra anh ta. Bức “Vườn xuân”, khổ sáu mươi nhân chín mươi, nền then đen, ba cây đào cẩn vỏ trứng, một con đường lát gạch rắc bạc. Ông nội mình vẽ năm 1974. Trong album nhà mình có đúng một tấm ảnh đen trắng chụp bức này, mép ảnh có chữ ông ghi bằng bút bi: “Tặng anh Nghiêm, làm tin.”

Làm tin cho cái gì thì cả họ mình ai cũng biết, và ai cũng nhắc mỗi dịp Tết, như nhắc một món nợ khó đòi: hai ông là bạn học từ hồi trẻ, thề rằng sau này hai nhà mà có trai có gái thì gả cho nhau. Đời bố mẹ toàn trai với trai. Tới đời cháu, nhà mình có mình, nhà họ có một thằng cháu trai hơn mình năm tuổi.

– Tôi là Nghiêm Gia Khánh, – anh ta nói. – Ông tôi mất tháng trước. Trước khi mất, ông dặn đem bức này tới nhờ cô sửa. Ông nói cô là cháu ông Đặng, chỉ có cô được đụng vào nó.

Bức tranh nứt một đường chéo từ góc trên xuống giữa, sơn bong từng mảng như vảy cá, chỗ cẩn vỏ trứng rơi mất cả nhúm. Mình hỏi treo ở đâu mà ra nông nỗi này. Anh ta bảo treo ở phòng khách một khách sạn của nhà anh ở Hạ Long, mười năm, ngay trên lò sưởi điện, ông anh không biết, anh cũng không biết. Mình nói cái này sửa lâu, ít nhất hai tháng, mài từng lớp, có chỗ phải bóc ra làm lại vóc. Anh ta hỏi giá. Mình báo giá. Anh ta không mặc cả, chỉ hỏi:

– Mỗi thứ Năm tôi ghé xem được không?

Mình bảo được. Anh ta đi rồi mình mới nhớ ra mình chưa hỏi anh ta có biết chuyện hôn ước không.

Chắc là biết. Người ta không tự dưng đi xe từ Hạ Long về phố Hàng Bạc chỉ để gửi một bức tranh.

Tối gọi cho mẹ. Mẹ im một lúc rồi nói: “Bên đó có hỏi gì không?” Mình bảo không. Mẹ thở ra, nghe không rõ là nhẹ nhõm hay thất vọng.

Thứ Năm, 10 tháng Mười.

Anh ta đến lúc bốn giờ chiều, đúng giờ như tàu. Mặc áo khoác dạ xám, đi giày da bóng, đứng giữa cái xưởng ba mươi mét vuông đầy mùi nhựa sơn, chum sơn sống, giấy nhám và mấy cái xô nước đen ngòm, trông như ai đặt nhầm một món đồ khách sạn năm sao vào nhà kho.

Mình đang bóc lớp sơn hỏng ở góc phải. Anh ta hỏi bóc thế có làm hỏng thêm không. Mình bảo có, nếu người bóc là anh. Anh ta không cười. Người này không có thói quen cười, hoặc giữ nó cho dịp quan trọng.

Mình nói thẳng:

– Anh Khánh, chuyện hôn ước…

– Tôi biết, – anh ta ngắt lời. – Bố mẹ tôi muốn cuối năm nay làm lễ ăn hỏi. Họ nói ông mất rồi, phải làm cho trọn lời ông. Tôi không có ý kiến.

– Không có ý kiến là đồng ý hay không đồng ý?

– Là tôi đang đợi xem cô có ý kiến gì.

Rồi anh ta xem đồng hồ, bảo năm giờ có họp, đi. Mình đứng nhìn bức tranh một lúc lâu, rồi đi rửa tay bằng dầu hỏa.

Thứ Năm, 17 tháng Mười.

Anh ta bị sơn ăn.

Tuần trước lúc mình đi lấy nước, anh ta đưa tay sờ thử chỗ mình vừa phủ một lớp sơn sống. Không ai dặn anh ta là sơn ta chưa khô thì đụng vào là ngứa. Hôm nay anh ta tới, mu bàn tay phải sưng đỏ, nổi mẩn chi chít lan lên tận cổ tay, áo sơ mi phải xắn cao. Anh ta không kể, mình tự nhìn thấy.

Mình phá lên cười, không nhịn được. Anh ta đứng im chịu trận, rồi hỏi bằng giọng nghiêm túc như hỏi báo cáo tài chính: “Cái này bao lâu thì hết?”

Mình lấy lá khế trong túi nilon treo sau cửa, cái túi mình để sẵn cho thợ mới, giã ra, đắp cho anh ta. Bà mình ngày xưa dạy thế. Anh ta ngồi trên cái ghế đẩu thấp, hai chân dài không biết để đâu, để yên cho mình đắp, mắt nhìn bức tranh. Một lúc anh ta nói:

– Ông tôi treo nó trên lò sưởi là cố ý. Tôi nghĩ vậy.

Mình hỏi sao biết. Anh ta bảo ông anh là kiến trúc sư, cả đời không để cái gì sai chỗ. Ông biết sơn mài kỵ nóng. Ông treo nó đúng chỗ nóng nhất phòng, mười năm.

– Để nó hỏng? – Mình hỏi.

– Để có cớ mang nó trả lại nhà cô.

Mình không hiểu. Anh ta cũng không giải thích thêm. Lá khế xanh rì, tay anh ta đỏ, cái ghế đẩu kêu cót két. Mùi lá khế giã lẫn với mùi sơn, nghe chua chua như mùa thu Hà Nội.

— Hết chương 1 —