Nhật ký quan trắc

Chương 1: Nhật ký quan trắc

Thứ Hai, ngày 7 tháng 10. 15 giờ 20.

Bà cụ ngồi ở bậc đá trên cùng nói với tôi câu đầu tiên, khi tôi còn chưa kịp tháo ba lô:

– Con đặt cái máy đó xuống thì đừng để ban đêm nghe. Để ban ngày thôi.

Tôi cười, giải thích máy đo mực nước tự động thì phải chạy liên tục, mười lăm phút ghi một lần, không tắt được. Bà nhìn tôi, nhai trầu, không nói gì nữa.

Ghi lại cho đầy đủ, vì cuốn sổ này sẽ nộp kèm hồ sơ: tôi là Phan Thị Nguyệt, kỹ thuật viên Trung tâm quan trắc tài nguyên nước tỉnh, được cử về làng An Mỹ, huyện Gio Linh, đo đạc giếng cổ phía tây làng trong mười ngày, phục vụ hồ sơ trùng tu. Giếng xây bằng đá ong, hình vuông, có mười một bậc đá dẫn xuống tới bể nước. Mạch nước chảy ra từ một khe đá ở vách phía bắc, qua một cái máng đá dài chừng một sải tay, đổ vào bể, rồi tràn ra mương thoát dẫn xuống ruộng. Người ta bảo giếng có từ thời Chăm, hơn một ngàn năm. Nước trong, lạnh, ngọt, mùa nắng không cạn, mùa mưa không đục.

Lắp máy đo vào vách phía nam, cách đáy bốn mươi phân. Lắp thêm một bộ đo lưu lượng ở máng đá. Đã chạy thử, số liệu ổn.

Thứ Hai, ngày 7 tháng 10. 21 giờ.

Ở nhờ nhà anh Hồ Sĩ Cảnh, trưởng thôn. Cơm tối có bánh canh cá lóc, chị Cảnh nấu cay muốn rát lưỡi. Hỏi về bà cụ ngồi ở giếng chiều nay. Anh Cảnh bảo đó là mệ Lài, bảy mươi mốt tuổi, ngày nào cũng ra ngồi đó từ trưa tới chiều. Nhà mệ ngay sau lưng giếng.

– Mệ dặn chi em rứa? – Anh hỏi.

Tôi kể. Anh Cảnh cười, gắp thêm cá cho tôi, nói mệ già rồi, em đừng để bụng.

Chị Cảnh không cười. Chị đứng dậy dọn bát sớm hơn mọi người.

Thứ Ba, ngày 8 tháng 10. 7 giờ 30.

Tải số liệu đêm qua về máy tính bảng. Mực nước bể ổn định quanh mức một mét hai mươi ba, dao động không quá hai phân, đúng như giếng mạch bình thường.

Trừ một điểm.

Lúc 0 giờ 15, mực nước một mét hai mươi ba. Lúc 0 giờ 30, mực nước một mét hai mươi ba. Nhưng máy đo của tôi có chế độ ghi bổ sung khi phát hiện thay đổi đột ngột, và nó đã tự bật dậy lúc 0 giờ 17, ghi liên tục từng giây trong bốn phút.

Trong bốn phút đó, mực nước tụt từ một mét hai mươi ba xuống tám mươi ba phân. Bốn mươi phân. Rồi dâng trở lại, trong khoảng hai phút tiếp theo, đúng về mức cũ.

Đường biểu diễn không phải một đường dốc trơn. Nó là một bậc thang. Mỗi bậc hụt chừng một phân, cách nhau năm, sáu giây. Bốn mươi bậc.

Lưu lượng ở máng đá trong cùng thời gian đó không đổi.

Tôi kiểm tra lại cảm biến. Không có lỗi. Đã hiệu chuẩn trước khi đi. Đổ thử một xô nước vào, máy ghi đúng.

Ghi nhận: một bể nước dung tích khoảng hai mét khối, mạch chảy vào đều, không có cống hút, trong bốn phút mất đi gần nửa mét khối nước theo bốn mươi nhịp. Như có ai đứng trên bậc đá, thả gàu, kéo lên, đổ đi. Bốn mươi lần.

Tôi chưa nói với ai.

Thứ Ba, ngày 8 tháng 10. 23 giờ 50.

Ra giếng. Mang đèn đội đầu, áo mưa, ghế xếp. Anh Cảnh hỏi đi đâu khuya rứa, tôi nói kiểm tra thiết bị. Anh nhìn tôi một lúc rồi lấy đèn pin đi theo, không hỏi thêm.

Đêm không trăng. Gió từ phía biển Cửa Việt thổi lên mang mùi muối, mùi rơm khô. Bụi tre quanh giếng kẽo kẹt. Mười một bậc đá ẩm, rêu bám trơn. Bể nước đen kịt, phẳng như một tấm gương, đèn rọi xuống thấy cả đáy cát trắng và mấy con tôm đất trong veo bò chậm.

0 giờ 10. Không có gì.

0 giờ 15. Anh Cảnh đứng ở miệng giếng hút thuốc. Đầu thuốc lá lập loè.

0 giờ 17.

Tôi nghe tiếng dây.

Không phải tiếng nước, không phải tiếng gió. Là tiếng sợi dây gai chà vào mép đá, kéo lên từng nhịp, cái âm thanh khô và rít mà ai lớn lên ở quê đều nhận ra. Rồi tiếng nước rót. Ào một tiếng ngắn, bên tay trái tôi, chỗ mương thoát. Rồi lại tiếng dây.

Đèn đội đầu của tôi rọi thẳng xuống bể nước. Mặt nước gợn lên. Không phải gợn từ máng đá. Gợn từ giữa bể, một vòng tròn rộng ra, đều đặn, như có cái gàu vừa chạm mặt nước rồi được nhấc lên.

Tôi quay đầu lại nhìn anh Cảnh. Đầu điếu thuốc trên miệng giếng đã tắt. Anh đứng im như một cái cột.

Bốn mươi lần. Tôi đếm. Tôi đã đếm từng lần, và tới lần thứ bốn mươi thì tiếng dây ngừng.

Mực nước trên thước đo cạnh vách: tám mươi ba phân.

Rồi nước dâng lại, chầm chậm, lặng lẽ, như chưa từng có ai lấy đi.

— Hết chương 1 —