Báo cáo số 1

Chương 1: Báo cáo số 1

Báo cáo lỗi, kỹ sư Lương Mộc Trà, phòng vận hành xe buýt tự lái thành phố Hòn Neo. Thứ Hai. Xe số 15-07, tuyến 15, Bến Cảng đi Chợ Sắt. Hiện tượng: xe dừng tại trạm Dốc Cây Bàng lúc sáu giờ mười hai phút sáng, thời gian dừng bốn mươi bảy giây, không có hành khách lên xuống, không có người trong vùng chờ. Lặp lại mỗi ngày từ ngày xe chuyển sang tự lái hoàn toàn, tức hai năm một tháng. Số lần khiếu nại của hành khách: hai trăm mười bốn. Yêu cầu: xác định nguyên nhân, xóa hành vi trước thứ Hai tuần sau.

Trà lên xe 15-07 ở Bến Cảng lúc năm giờ năm mươi sáng, ngồi ghế đầu, ngay sau cái vách kính ngăn chỗ mà ngày xưa là ghế tài xế. Chỗ ấy bây giờ chỉ là một cái hộp kim loại sơn xám, có một con mắt camera và một cái loa nhỏ. Không có vô lăng. Không có ai.

Xe chạy êm như trôi trên nước. Gió biển từ cửa sổ thổi vào mùi muối mặn và mùi dầu máy từ cầu tàu. Hòn Neo là một thành phố cảng, đường nào cũng dốc, dốc nào cũng có hoa phượng, và sáng nào cũng có tiếng còi tàu hàng vọng vào tận chợ. Xe buýt ở đây chạy tự lái đã bảy năm, tuyến 15 là tuyến cuối cùng chuyển đổi, vì đường đèo ngoằn ngoèo nhất.

Trà hai mươi tám tuổi, làm ở phòng vận hành được ba năm. Việc của cô là đọc những thứ xe làm mà không ai hiểu vì sao. Phần lớn là lỗi vặt: một cái cảm biến bị chim làm tổ, một cái camera bị bùn bắn lên. Cái lỗi của xe 15-07 thì khác. Nó không hỏng gì cả. Nó chỉ dừng.

Sáu giờ mười hai, xe leo lên đỉnh Dốc Cây Bàng. Trạm dừng là một cái mái che bằng tôn xanh, một cái ghế đá, và một cây bàng cổ thụ to đến ba người ôm, rễ trồi lên khỏi mặt đất như những ngón tay khổng lồ. Không có ai đứng chờ. Xe dừng lại. Cửa không mở.

Trà nhìn đồng hồ. Mười giây. Hai mươi giây. Trên xe có chín hành khách, phần lớn là công nhân đi ca sớm ở xưởng đóng tàu. Một anh thanh niên ngồi cuối xe chép miệng.

– Lại thế. Sáng nào cũng thế. Đứng chờ ma à.

– Chờ ma thật đấy. – Một bà cụ đeo làn đi chợ cười. – Ngày xưa ông Khoáng lái tuyến này cũng dừng ở đây, chờ một bà vé số.

Trà quay lại.

– Bà ơi, bà vé số nào ạ?

Bà cụ nhún vai.

– Ai biết. Tôi chỉ nghe người ta nói. Ông Khoáng về hưu rồi.

Bốn mươi bảy giây. Xe lăn bánh. Cửa không mở lần nào.

Về phòng vận hành, Trà mở hồ sơ học của xe. Xe tự lái ở Hòn Neo không được lập trình bằng tay. Mỗi tuyến được dạy bằng dữ liệu lái của tài xế người trong hai mươi năm cuối trước khi chuyển đổi: họ phanh ở đâu, rẽ thế nào, dừng bao lâu, mở cửa lúc nào, cả những câu họ nói với hành khách qua cái micro buồng lái. Máy học lại những thói quen ấy, rồi người ta lọc bỏ những thói quen nguy hiểm, giữ lại những thói quen an toàn. Một thói quen dừng xe bốn mươi bảy giây ở một trạm vắng là an toàn. Không ai lọc.

Dữ liệu tuyến 15 có mười hai tài xế. Cô lọc lấy những lần dừng ở trạm Dốc Cây Bàng lúc sáu giờ mười hai sáng. Chỉ một người có thói quen ấy. Quách Văn Khoáng. Mười chín năm. Sáng nào cũng dừng, sáng nào cũng mở cửa, sáng nào cũng có đúng một hành khách lên xe, không quẹt thẻ, không mua vé. Thời gian dừng trung bình: bốn mươi bảy giây.

Trà ghi địa chỉ của ông Khoáng vào sổ tay. Ngõ Thuyền Thúng, phường Bãi Sú.

Báo cáo lỗi bổ sung, thứ Hai. Nguyên nhân sơ bộ: thói quen học từ tài xế Quách Văn Khoáng. Đề nghị: phỏng vấn tài xế trước khi xóa.

Nhà ông Khoáng là một căn nhà ống hai tầng cuối ngõ Thuyền Thúng, dưới chân đê chắn sóng. Ông sáu mươi chín tuổi, người to như một cái tủ, da đen như gỗ lim, hai bàn tay có những vết chai to bằng hạt lạc ở chỗ ngày xưa cầm vô lăng. Ông đang ngồi vá lưới trước cửa, nghe Trà hỏi thì buông con suốt xuống.

– Bà Gừng. – Ông nói. – Cô hỏi bà Gừng.

– Bà ấy là ai ạ?

– Bà bán vé số. Mù. Sáng nào cũng đứng dưới gốc bàng ở Dốc Cây Bàng chờ xe tôi. Lên xe ra Chợ Sắt bán vé, chiều lại đi xe tôi về. Mười chín năm.

– Vì sao bác dừng lâu thế ạ? Bốn mươi bảy giây.

Ông Khoáng cười, cái cười của người già nhớ lại một chuyện cũ mà mình đã nghĩ là không ai hỏi tới nữa.

– Bà ấy không đứng ở trạm. Bà ấy đứng sau gốc bàng, chỗ có bóng râm. Cô biết đấy, người mù thì sợ nắng chiếu vào mặt, chói mà không thấy, lại sợ đứng chỗ đông người bị xô. Nghe tiếng xe tôi phanh, bà ấy mới đi ra. Từ gốc bàng ra cửa xe là bảy bước. Bà ấy đi chậm, chống gậy, bảy bước mất chừng hai mươi giây. Rồi bà ấy gõ ba tiếng lên cửa xe bằng cái gậy, cộc, cộc, cộc. Tôi mở cửa, bà ấy dò bậc bước lên, tìm ghế ngồi cho yên, tôi mới đóng cửa. Thế là bốn mươi bảy giây.

– Thế bây giờ bà ấy ở đâu ạ?

Ông Khoáng im lặng. Ông nhặt con suốt lên, luồn qua một mắt lưới.

– Tôi không biết. Tôi nghỉ hưu đúng hôm xe chuyển sang tự lái. Từ hôm ấy tôi không lên Dốc Cây Bàng nữa. Tôi tưởng xe tự lái chở bà ấy. Cô bảo xe vẫn dừng, mà không có ai lên à?

– Không có ai lên ạ. Hai năm nay.

Ông Khoáng không nói gì nữa. Con suốt trên tay ông dừng lại giữa mắt lưới, rất lâu.

Lúc Trà đứng dậy chào về, ông bảo cô chờ. Ông đi vào nhà, lục lọi một lúc, rồi mang ra một cái hộp sắt đựng bánh quy đã han gỉ ở góc. Ông mở nắp. Bên trong là một chồng vé số, xếp ngay ngắn, buộc thành từng tập bằng dây chun, mỗi tập dày như một bao diêm.

– Thứ Sáu nào bà ấy cũng cho tôi một tờ. – Ông nói. – Bảo là tiền vé xe. Tôi không lấy tiền vé của bà ấy, nên bà ấy trả bằng vé số. Mười chín năm. Tôi chưa dò tờ nào.

– Sao bác không dò ạ?

Ông Khoáng gãi đầu, cười ngượng.

– Dò làm gì. Trúng thì phải trả lại cho bà ấy, mà trả lại thì bà ấy không chịu. Không trúng thì buồn. Để thế cho nó vui.

Trà nhìn cái hộp sắt. Gần một nghìn tờ vé số, cô ước tính, mười chín năm thứ Sáu. Gần một nghìn cái thứ Sáu, một bà già mù đứng sau gốc bàng, đếm bảy bước, gõ ba tiếng.

– Cô gặp bà ấy thì bảo tôi vẫn giữ. – Ông nói, rồi đậy nắp hộp lại.

— Hết chương 1 —