Người gánh củi

Chương 3: Người gánh củi

Ông Nhuận kể tới đó thì dừng, rót một chén nước chè.

– Đêm thứ ba, – ông nói, – nhà bá hộ Khổng lên.

Lỗi là ở ông. Hai đêm liền ông đốt củi ướt, khói trắng bốc lên qua mái miếu vỡ, từ dưới chân đèo nhìn lên thấy rõ. Ma thì không đốt lửa. Có người dưới làng mách nhà Khổng. Gần nửa đêm, ông nghe tiếng người nói lao xao dưới dốc, thấy ánh đuốc lập loè qua những thân cây.

Cô Nhài đứng bật dậy. Mặt cô dưới lớp bột gạo trắng bệch thật sự.

Ông không có thời giờ nghĩ nhiều. Ông dập lửa, bảo cô chui vào trong lòng cái bệ thờ đá ong, nơi ngày xưa đặt tượng, nay chỉ còn cái hốc rỗng lấp một nửa bằng gạch vụn. Ông lấy cái áo dài của mình phủ lên miệng hốc, chất tráp sách lên trên, rồi ngồi xuống trước bệ, mở sách ra đọc, chân đau duỗi thẳng.

Năm người xông vào, hai người cầm đuốc, ba người cầm gậy. Người dẫn đầu là gã quản gia nhà Khổng, mặt rỗ, giọng the thé.

– Học trò à? Có thấy đứa con gái nào trốn trên này không?

– Tôi thấy ma. – Ông Nhuận nói, giọng thật thà. – Hai đêm liền. Đêm qua nó đứng ngay chỗ ông đang đứng.

Hai gã cầm đuốc lùi lại một bước. Gã quản gia thì không. Gã đi quanh miếu, soi đuốc vào từng góc. Gã dừng lại ở chỗ sau bệ thờ, nơi lối mòn dấu chân nhỏ in trên bụi. Ông Nhuận thấy lưng mình lạnh toát. Ông đã quên xoá mấy dấu chân ấy.

Gã quản gia cúi xuống. Gã nhếch mép.

– Ma mà đi chân đất à?

Gã vừa quay về phía cái bệ đá ong, vừa đưa tay về phía cái áo dài phủ trên miệng hốc, thì từ cửa miếu có tiếng gọi:

– Tìm con bé nhà ông Lợi phải không?

Ông già vác củi đứng ở cửa. Vẫn bó củi tre trên lưng, vẫn quần xắn tới gối, chân đất. Năm cây đuốc cùng quay về phía ông ta.

– Nó xuống núi theo lối khe Đá Trắng từ chiều rồi. – Ông già nói. – Lão đi củi gặp nó. Nó bảo đi sang bên kia đèo, xuống bến đò Ngang. Các anh đi nhanh thì kịp, chứ sáng mai đò sang sông là hết đường theo.

Gã quản gia nhìn ông già, nhìn cái bệ thờ, ngần ngừ. Rồi một gã cầm đuốc nói khẽ:

– Người đi củi biết đường núi hơn mình, anh ạ. Để con bé qua sông thì về ông chủ đánh chết.

Gã quản gia chửi thề một câu, vẫy tay. Cả bọn kéo nhau ra, xuôi theo con dốc về phía khe Đá Trắng. Ông Nhuận nghe tiếng chân xa dần, rồi tắt.

Ông già vác củi vẫn đứng ở cửa. Lúc gã cầm đuốc cuối cùng đi ngang qua ông ta, ánh lửa hắt vào, ông Nhuận nhìn rõ: bóng của mọi người đổ dài trên nền gạch, riêng chỗ ông già đứng thì không có bóng.

Ông già bước vào, đặt bó củi xuống cạnh mấy hòn đá rêu. Cô Nhài chui ra khỏi hốc bệ thờ, áo dài của ông Nhuận còn quàng trên vai. Cô nhìn ông già. Ông già nhìn cô, cười, lại lộ hàm răng chỉ còn mấy cái.

– Cháu ngủ say lắm. – Ông già nói. – Đêm nào lão cũng nhóm lửa cạnh chỗ cháu nằm. Hơi lửa của lão không ấm được bao nhiêu, nhưng có còn hơn không.

Cô Nhài quỳ xuống. Ông già xua tay.

– Đứng lên. – Ông ta nói, rồi quay sang ông Nhuận. – Cậu học trò. Lão nhờ cậu một việc. Sau miếu có một cái nấm đất, lở mất một nửa rồi, mưa thêm mùa nữa là trôi hết. Cậu đắp lại hộ lão. Xong rồi hai đứa đi đi. Đi đường khác, đừng đi khe Đá Trắng.

Rồi ông già bước ra khỏi cửa, vào trong bóng đêm, không mang theo bó củi.

Sáng hôm sau, ông Nhuận chống gậy, cô Nhài cầm dao phát cỏ tranh sau miếu. Họ tìm thấy cái nấm đất ở góc trong cùng, sát vách đá, bị nước mưa xói mất một bên. Trong chỗ đất lở, lộ ra một cái lưỡi rìu đã gỉ thành màu nâu đỏ, và mấy cái lạt tre mục, kiểu lạt người ta dùng buộc bó củi.

Hai người đắp lại nấm mộ bằng tay, bằng cái nón mê của cô Nhài, mất gần hết buổi. Cô Nhài đặt lên đó nửa cái bánh gai cô vẫn giữ trong vạt áo từ đêm trước.

Còn bó củi ông già để lại trong miếu, sáng ra vẫn nằm nguyên đó. Ông Nhuận nhóm thử. Củi khô, lửa bén ngay, đượm như than gỗ nghiến. Ông hơ tay. Lần này thì ấm thật.

– Thế rồi sao nữa? – Thằng Bống giục.

Rồi ông Nhuận cắt tóc cô Nhài ngắn đến vai, búi lên như con trai, cho mặc bộ áo nâu thứ hai trong tráp. Cô gánh tráp sách, làm tiểu đồng theo ông lên kinh. Họ đi lối đèo phía tây, xa hơn ba ngày đường. Qua tới huyện bên kia, ông hỏi thăm một ông lão bán nước chè về ông già đi chân đất, vác củi tre, răng chỉ còn mấy cái.

Ông lão bán chè nghĩ một lúc rồi bảo: có, ngày xưa có ông Ba Củi, người góa vợ, chuyên vác củi lên miếu Sơn thần để sẵn cho khách qua đèo ngủ nhờ có lửa mà sưởi. Mùa rét năm nào đó ông lên miếu, gặp rét đậm, không xuống được nữa. Người đi củi tìm thấy ông ngồi cạnh bếp, tay còn chìa ra hơ, lửa tắt từ bao giờ. Họ chôn ông ngay sau miếu. Chuyện ấy hơn hai chục năm rồi.

Ông Nhuận kể xong, cầm chén chè lên, thổi.

– Thế ông đỗ không? – Thằng Bống hỏi.

Từ ngoài sân, bà nó vác bó củi lên vai, đáp trước:

– Khoa ấy ông mày trượt. Đi thi mà đem theo tiểu đồng là con gái, đêm nào cũng lo người ta phát hiện, học hành được cái gì. Ba năm sau mới đỗ.

Ông Nhuận cười, không cãi.

Chiều mồng hai Tết năm ấy, thằng Bống theo bà lên đèo Lá Mía. Cái miếu bây giờ đã được ông Nhuận bỏ tiền lợp lại mái, nhưng bệ thờ vẫn để trống, không ai rước tượng về. Sau miếu có một nấm mộ đắp đá ong, sạch cỏ. Bà nó đặt bó củi xuống cạnh mấy hòn đá rêu sát bệ thờ, không châm lửa, rồi dắt nó về.

Sáng mồng ba, thằng Bống trốn bà, chạy một mạch lên miếu một mình. Bó củi không còn. Chỗ mấy hòn đá rêu có một vạt tro mới, trắng mịn, còn ấm.

— Hết —