Mẻ thứ nhất đến mẻ thứ ba

Chương 1: Mẻ thứ nhất đến mẻ thứ ba

Mẻ thứ nhất ra lò, sáu mươi chiếc bình, chiếc nào men cũng chảy xệ xuống chân như sáp nến.

Tần Bích Lam cầm một chiếc lên, xoay trong tay. Lớp men xanh lẽ ra phải phủ đều từ miệng tới chân bình, mỏng như vỏ trứng, giờ dồn hết xuống dưới thành một vành dày cộm, cứng, gồ ghề, dính chặt vào cái kê đất nung. Phía trên chỉ còn lại đất sét trần, xám như tro bếp.

Ông Cù Tứ đứng sau lưng nàng, không nói gì. Ông không nói gì đã ba năm nay, từ hồi tai ông điếc gần hết. Người làng Ngõa Khẩu muốn nói với ông thì phải đứng sát, nói to, hoặc viết bằng than lên tấm ván gỗ treo ở cửa lò.

Nàng cầm cục than, viết: men loãng quá?

Ông Cù đọc, lắc đầu. Ông cầm lấy than, viết bên dưới, nét chữ to như trẻ con: lửa to quá.

Làng Ngõa Khẩu nằm trên sườn một quả đồi đất đỏ, hai mươi cái lò bầu xếp bậc thang từ chân lên đỉnh như hai mươi con rùa nằm phơi lưng. Quanh năm làng có khói. Trẻ con ở đây tóc đứa nào cũng ám mùi củi thông, móng tay đứa nào cũng có viền đất sét. Ai đi qua làng cũng nghe tiếng bàn xoay kẽo kẹt, tiếng chày giã đất thình thịch, và tiếng các bà đứng ở cửa lò gọi nhau ăn cơm, giọng khàn khàn vì khói.

Ba tháng trước, cha nàng mất vì một trận cảm lạnh đầu mùa. Lò gốm họ Tần ở Ngõa Khẩu đã đốt lửa liên tục bốn đời, nổi tiếng khắp châu Lâm Bình vì một thứ men: men rạn xanh. Màu xanh như nước hồ mùa thu, mặt men chi chít những vết rạn nhỏ như mạng nhện, như vết nứt trên mặt băng mỏng. Cả châu Lâm Bình có hai mươi lò gốm, chỉ lò họ Tần làm được men rạn đều mà không vỡ bình.

Cha nàng giữ công thức trong một tờ giấy gấp làm tư, cất trong hộp gỗ dưới bàn thờ. Đêm tang cha, cái hộp ấy mất. Cùng đêm ấy, gã thợ nhào đất Khâu Tam bỏ đi, không lấy tiền công tháng cuối.

Ba tuần sau, Khâu Tam đi làm cho lò Hồng Thịnh, lò lớn nhất Ngõa Khẩu, ở ngay đầu dốc bên kia.

Cùng tuần ấy, ty Thị bạc của châu cho người xuống, đặt lò họ Tần một trăm chiếc bình men rạn xanh để dâng lên trên, hạn ba tháng. Lệnh đặt ký từ khi cha nàng còn sống. Giao không đủ, giao không đạt, lò bị phạt bằng ba lần tiền đặt hàng. Ba lần tiền đặt hàng là cả cái lò, cả căn nhà, cả mảnh đất họ Tần ở bốn đời.

Hồng lão bản, chủ lò Hồng Thịnh, tới tận cửa nhà nàng, đứng ở bậc thềm, phe phẩy cái quạt lông.

– Cháu gái, ta thương cháu. Bán lò cho ta, ta trả bốn trăm lạng, ta giao đơn hàng của ty Thị bạc thay cháu. Cháu khỏi lo phạt.

Bích Lam hiểu. Lão có tờ công thức, nhưng lão không có lệnh đặt hàng. Lão muốn cả hai.

– Cháu cảm ơn bác. – Nàng nói. – Cháu nung thử đã.

Mẻ thứ hai, nàng bảo ông Cù giảm lửa. Men không chảy nữa. Nhưng men không chín, sờ vào ráp như giấy nhám, màu xanh đục như nước vo gạo.

Mẻ thứ ba, nàng đổi cách pha men. Cha nàng không bao giờ cho nàng nhìn ông pha men, nhưng cha nhờ nàng đi lấy những thứ cha cần. Nàng nhớ lại: đất sét trắng ở bãi Cát Hạ, tro củi vải đốt trong lò đất, một ít đá bồ tạt nghiền mịn. Tỷ lệ bao nhiêu, nàng không biết. Nàng thử. Ông Cù đứng cạnh, mỗi lần nàng đong một thứ thì ông gật hoặc lắc. Ông không biết công thức, nhưng ông đã đứng cạnh cha nàng bốn mươi năm.

Mẻ thứ ba ra lò, men xanh, đều, bóng. Mịn như mặt nước.

Không có một vết rạn nào.

— Hết chương 1 —