Lệ là để giữ nhau

Chương 3: Lệ là để giữ nhau

Bây giờ, sáu giờ sáng ngày giỗ đầu, chú Lẫy ngồi trên tràng kỷ gian giữa, chén chè xanh bốc khói trước mặt. Hai đứa con trai chú đứng ngoài hiên. Chiếc xe ba gác đậu dưới gốc bưởi. Bửu Lân đứng ở cửa, tay chống vào khung gỗ.

Hạnh Nguyên đi vào phòng thờ. Cô bê bát hương ông bà nội ra, bằng cả hai tay, chậm, như bê một bát nước đầy. Cô đặt nó xuống mặt bàn trước mặt chú.

– Chú. Bát hương ông bà nội, cháu xin gửi chú rước về. Ông bà là bọ mạ của chú, chú thờ là phải.

Chú Lẫy sững người. Chú đã chuẩn bị cho một trận cãi. Chú không chuẩn bị cho việc này.

– Còn… còn bàn thờ anh Khiêm?

– Bàn thờ bọ mạ cháu, cháu giữ. – Cô nói, giọng không lên không xuống. – Cháu là con gái bọ. Cháu đã hỏi ông trưởng họ, ông Diễn bảo lệ làng chỉ nói con gái đi lấy chồng không giữ hương hỏa họ nội, không có lệ nào cấm con gái thờ bọ mạ đẻ của mình. Hôm nay giỗ bọ, cháu đứng khấn. Anh Lân là rể, anh bưng mâm như lệ. Chú là em ruột bọ, chú ngồi chiếu trên.

Đó là việc thứ ba cô đã làm mà không nói với ai. Một tối tháng Tám, cô mang một cân chè búp với gói kẹo cu đơ sang nhà ông Diễn, ngồi đến chín giờ đêm, hỏi ông từng chữ của cái lệ. Ông Diễn lật cuốn gia phả chữ Hán ông giữ, dò từng dòng bằng ngón tay run run, rồi gập lại, thở dài. Lệ ghi con gái xuất giá không giữ hương hỏa chi họ. Không có dòng nào nói con gái không được thờ cha mẹ đẻ. Ông bảo hôm họp, ông không cãi chú Lẫy vì ông già rồi, ông ngại. Cô không trách ông. Cô chỉ xin ông một việc: hôm giỗ, ông đến sớm.

– Còn cái ki-ốt…

– Cái ki-ốt là của cháu, chú ạ. – Lần này cô nhìn thẳng vào chú. – Đất ông nội đã tặng cho bọ cháu từ năm chín sáu, sổ đứng tên bọ mạ cháu, cháu là người thừa kế. Hương khói bọ mạ cháu, cháu lo bằng lương giáo viên của cháu, không cần tiền thuê ki-ốt. Chú đừng nhắc chuyện ni nữa. Cháu không muốn hai chú cháu ra xã.

Chú Lẫy đỏ mặt. Chú đứng dậy, chống tay lên bàn.

– Mi… mi là con gái mà mi ăn nói rứa với chú à? Anh Khiêm mà còn…

– Bọ cháu mà còn, bọ cháu cũng nói rứa.

Ngoài ngõ có tiếng gậy gõ lên nền gạch. Ông Diễn đi vào, áo dài the đen, khăn xếp, chân đi dép cao su. Ông bảy mươi tám tuổi, đi từ đầu làng xuống mất nửa tiếng. Ông đứng ở bậc hiên, thở một lúc rồi mới nói.

– Lẫy. Tau là trưởng họ, cuốn gia phả tau giữ. Hôm họp tau không nói, là tau sai. Lệ họ ta ghi con gái đi lấy chồng không giữ hương hỏa họ nội. Bát hương ông bà mi thì mi rước, đúng lệ. Còn bàn thờ anh mi là bàn thờ bọ mạ con Nguyên. Không có lệ mô cấm con thờ bọ mạ. Mi đừng mượn cái lệ của họ mà nói chuyện cái ki-ốt.

Chú Lẫy há miệng, rồi ngậm lại. Ông Diễn ngồi xuống chiếc ghế Bửu Lân vừa kéo ra, đặt cây gậy ngang đùi, không nói thêm.

Cô cầm bát hương lên, xoay nó trong tay, để đường nứt với bảy mấu đồng hướng về phía chú.

– Chú. Chú có nhớ quả bưởi non năm bảy chín không?

Chú Lẫy đứng im. Mặt chú từ đỏ chuyển sang trắng.

– Bọ cháu kể hết rồi. Hôm ấy chú sút quả bưởi vô nhà. Bọ ôm bát hương chạy xuống lò rèn ông Chương, cắt cỏ cho bò nhà ông ba tháng để trả công hàn. Ông nội về, bọ nhận là bọ. Ông đánh bọ hai mươi roi mây, bọ nằm sấp ba ngày. Chú trốn bên nhà ngoại, chú không biết.

Ngoài hiên, hai đứa con trai chú Lẫy đã bước vào đến ngạch cửa. Bửu Lân đưa tay chặn nhẹ, lắc đầu.

– Bọ dặn cháu, trước khi bọ mất ba hôm. Bọ nói chú không xấu. Bọ nói chú cả đời tức cái số. Bọ nói bát hương ông bà nội đưa cho chú, vì chú muốn ông bà về với chú một lần. Cháu làm theo lời bọ. – Cô đặt bát hương vào tay chú. – Chú cầm về. Lần ni không ai phải chịu roi thay ai nữa.

Chú Lẫy cầm bát hương bằng hai bàn tay thợ nề, những ngón tay to, chai sạn. Chú cúi xuống nhìn những mấu đồng. Ngón tay cái chú chạm vào từng mấu, một, hai, ba, cho đến mấu thứ bảy.

Rồi chú ngồi xuống tràng kỷ, chậm như một người già.

– Tau tưởng ông nội không biết. – Chú nói, giọng khàn đặc. – Gần năm mươi năm tau tưởng ông nội không biết. Tau còn nghĩ ông thương anh hơn tau vì anh ngoan, anh không bao giờ làm vỡ cái chi.

Không ai nói gì. Trong phòng thờ, ngọn đèn dầu điện đỏ hắt lên tấm ảnh ông Khiêm, bộ áo Tôn Trung Sơn, mắt hiền.

Một lúc lâu, chú Lẫy đứng dậy, ôm bát hương, đi ra hiên.

– Toản. Tịch. Cất cái xe ba gác vô gốc bưởi. – Chú nói. – Bát hương thì tau ôm về, không chở xe. Đi bộ. – Rồi chú quay lại. – Mấy giờ cúng?

– Mười giờ chú.

– Tau về đặt ông bà lên bàn thờ nhà tau, rồi tau qua. Bảo thằng Lân để chiếu trên cho tau.

Mười giờ, cỗ dọn lên. Gà luộc, giò lụa, canh măng, xôi gấc, bánh đúc lạc, đĩa nem rán, đĩa cá rô đồng kho niêu, món bố cô thích nhất. Hạnh Nguyên mặc áo dài đen, đứng trước bàn thờ mới bằng gỗ mít, tự tay thắp hương, tự khấn. Bửu Lân đứng sau một bước, bưng từng mâm vào. Chú Lẫy ngồi chiếu trên, cạnh ông Diễn. Hai đứa con chú ngồi chiếu dưới cùng mấy người hàng xóm.

Cúng xong, ăn cỗ được nửa chừng, chú Lẫy rót một chén rượu, quay sang Bửu Lân.

– Lân. Bàn thờ ni eng đóng à?

– Dạ cháu đóng, chú.

– Gỗ mít đánh cánh kiến. Ngoài ni ít ai làm kiểu rứa. – Chú nâng chén. – Rể Huế có tay. Uống với chú một chén.

Bửu Lân uống. Anh không nói gì thêm, nhưng Hạnh Nguyên thấy tai anh đỏ lên.

Chiều, khách về hết, cô ra ngõ tiễn chú. Chú đi được mấy bước thì dừng lại, đứng dưới gốc bưởi Phúc Trạch, ngẩng lên nhìn những trái bưởi non xanh lủng lẳng.

– Mi biết không. – Chú nói, không quay lại. – Quả bưởi năm đó là quả bưởi cây ni đó. Cây ni ông nội trồng năm tau ba tuổi.

Rồi chú đi. Hạnh Nguyên đứng nhìn theo cái lưng áo trắng của chú khuất sau khúc quanh ven sông Nghèn. Trên cây, một trái bưởi non rụng xuống, lăn vào chân cô. Cô nhặt lên, cầm trong tay một lúc, rồi mang vào đặt lên bàn thờ bố.

— Hết —