Giờ Hợi, lửa lên

Chương 2: Giờ Hợi, lửa lên

Giờ Hợi, lửa đã ăn vào bụng lò. Ông Ngật ngồi trên cái ghế thấp trước cửa đốt, khuôn mặt đỏ rực, từng chốc lại ném vào một bó củi thông chẻ nhỏ, nghe tiếng lửa reo mà đoán độ nóng. Ông không cần nhiệt kế. Ông nghe lửa như người ta nghe tiếng mưa đoán mưa to hay nhỏ.

Sảnh ngồi trên một khúc gỗ cách đó mấy bước, khoác áo bông, nhìn những tia lửa bay lên từ ống khói cuối lò. Đây là mẻ cuối cùng trước Tết. Ba nghìn hai trăm món. Nếu mẻ này vỡ như mọi mẻ, hàng bán Tết không đủ trả ba mươi quan.

Vách trái lò đã được vá lại. Không phải bằng gạch mua.

Viên gạch ông Ngật mang ra hôm ấy, Sảnh đã thử bằng cách đơn giản nhất chị biết: đổ một gáo nước lên. Gạch chịu lửa tốt uống nước chậm, nước đọng thành giọt trên mặt. Viên gạch của lò Hưng Ký uống nước như đất khô ngày hạn, uống hết trong mười nhịp thở, và khi đập ra, ruột nó còn đen, chưa chín. Gạch nung non. Nó chịu được lửa vài mẻ, rồi nứt li ti bên trong, để gió lạnh lùa qua. Lò nóng bên phải, nguội bên trái, đồ mộc bên trái co không đều, vỡ.

Muốn vá cho tử tế phải có ba trăm viên gạch chịu lửa. Ba trăm viên, giá hai quan. Sảnh không có hai quan.

Thứ chị có là cái lò cũ của họ Hàm.

Cách lò bây giờ chừng trăm bước, dưới chân gò, có một cái lò ếch đổ nát, cây dại mọc trùm, nơi ông tổ họ Hàm đốt mẻ gốm đầu tiên cách đây chín mươi năm. Vách nó vẫn còn, gạch đã nung đi nung lại mấy trăm mẻ, chín tới lõi. Họ Hàm không dỡ nó ra vì đó là lò tổ. Mỗi năm, ngày mười sáu tháng Giêng, cả họ ra thắp hương ở đó.

Hôm Sảnh xin dỡ, chú Ba của chồng chị, trưởng họ, đập cái điếu cày xuống bàn làm vỡ cả nõ.

– Con dâu về nhà này mới ba năm, chồng chết chưa hết trăm ngày, đã đòi dỡ lò tổ!

Sảnh quỳ xuống. Chị không cãi, không khóc. Chị chỉ nói:

– Thưa chú, rằm tháng Giêng mà không trả được ba mươi quan thì cả lò này, cả cái gò này, cả cái lò tổ ấy nữa, đều về tay họ Phí. Đến lúc ấy chú muốn thắp hương ở đâu thì phải xin phép ông Phí.

Chú Ba ngồi im rất lâu. Rồi chú đứng dậy, đi ra ngoài, không nói đồng ý. Nhưng sáng hôm sau, chú dắt ba đứa con trai của chú ra lò tổ, mang theo xà beng.

Ba trăm viên gạch được dỡ ra, cạo sạch, chở lên bằng quang gánh. Ông Ngật tự tay xây lại vách trái, mỗi viên gạch đặt xuống ông đều lẩm nhẩm một câu gì đó mà Sảnh không nghe rõ. Có lẽ ông xin phép ông tổ. Có lẽ ông xin lỗi.

Còn chỗ đồ trên bụng lò, Sảnh xếp lại hết. Bát men xanh, thứ đắt nhất, xếp vào giữa lò bên phải, chỗ ụ cát bảo là an toàn nhất. Chum vại sành thô, thứ rẻ nhất, xếp ở tầng trên cùng và sát cửa đốt, chỗ dù lò có vá tốt cũng khó tránh nứt. Chị không mong mẻ này không vỡ. Chị chỉ mong cái vỡ rơi vào thứ rẻ.

Giờ Tý, có tiếng vó ngựa ở đầu gò. Phí Hữu Tài xuống ngựa, đi bộ tới cửa lò, tay xách một vò rượu nhỏ. Ông ta năm mươi tuổi, người to, giọng ấm, cười hiền như ông chú trong nhà.

– Mợ Hai, – ông ta gọi Sảnh theo tên chồng, – tôi đi qua thấy lửa, ghé xem. Mẻ cuối năm phải không?

– Vâng.

Phí Hữu Tài ngồi xuống một khúc gỗ, rót rượu ra hai cái chén đất, đưa ông Ngật một chén. Ông Ngật cầm, không uống.

– Mợ Hai, tôi nói thật lòng, – Phí Hữu Tài nói, mắt nhìn vào lửa. – Lò này vỡ nhiều, cả làng biết. Mợ một thân đàn bà, mẹ chồng già, chú chồng thì nóng tính. Tôi trả mợ hai mươi lăm quan, coi như mua lại lò, xóa nợ ba mươi quan. Mợ còn đút túi được một ít mà về quê ngoại. Đỡ phải chờ tới rằm, mở lò ra lại ngồi khóc.

Sảnh nhìn ông ta. Chị biết lời đề nghị này tính ra rất hào phóng, nếu như mẻ lò này vỡ một phần ba.

– Ông Phí, – chị hỏi, – ông cho cậu Hai nhà cháu vay ba mươi quan vào tháng mấy?

Ông ta hơi khựng lại.

– Tháng Năm.

– Còn gạch vá lò thì ông bán vào tháng Ba.

Ông Phí đặt chén rượu xuống. Ông nhìn Sảnh, rồi nhìn vách trái của lò, nơi những viên gạch tổ đỏ sẫm đang hắt lên ánh lửa qua khe thăm lửa thứ ba.

Đúng lúc ấy, từ trong bụng lò vang ra một tiếng nổ, đanh và khô, như ai bẻ gãy một cành củi khô. Rồi tiếng thứ hai.

Ông Ngật đứng bật dậy, cái chén rượu rơi xuống đất. Mặt ông trắng bệch dưới ánh lửa đỏ.

– Ma lò, – ông thì thào. – Nó về.

— Hết chương 2 —