Giờ Thân, xếp lò

Chương 1: Giờ Thân, xếp lò

Giờ Thân, Nhâm Thị Sảnh ngồi xổm trên nền đất trước cửa lò, cầm một cái bát mộc chưa tráng men, lấy móng tay cái ấn vào chân bát ba chấm, rồi một vạch ngang.

– Ba chấm là hàng thứ ba từ cửa lò vào, – Sảnh nói với thằng Tý đang đứng đợi. – Một vạch là tầng dưới cùng. Xếp đúng chỗ ấy. Sai một chỗ thì chị không biết đường mà lần.

Thằng Tý mười bốn tuổi, học việc lò được hai năm, gật đầu như gà mổ thóc rồi bê cái bát vào trong. Lò gốm họ Hàm ở làng Phù Chung là một cái lò ếch dài, nằm nghiêng theo sườn gò đất bên sông Đào, bụng lò sâu bốn trượng, cao vừa đầu người khom lưng. Bên trong, hàng nghìn món đồ mộc đang được xếp lên: bát ăn cơm, đĩa, chum, vại, nậm rượu. Món nào chân cũng có những chấm móng tay.

Ông Ngật đứng bên đống củi, hai tay chắp sau lưng, nhìn cái việc ấy với một vẻ mặt mà Sảnh đã quen suốt hai tháng nay. Ông sáu mươi tư tuổi, làm thợ đốt cho họ Hàm từ thời ông nội của chồng Sảnh, mắt đỏ quạch vì bốn mươi năm nhìn lửa. Ông không cãi nữa. Nhưng ông vẫn bày sẵn trên cái mỏm đất cạnh lò một đĩa trầu, một nậm rượu và ba nén hương, phòng khi chủ lò đổi ý.

– Mợ không cúng thật à? – ông hỏi lần cuối.

– Cháu không cúng con lợn, ông ạ. Ông cứ thắp hương như mọi khi.

Ông Ngật thở dài, quay đi xếp củi.

Hai tháng trước, Sảnh không phải là Sảnh. Chị là Viên Thu Hà, ba mươi chín tuổi, mười lăm năm làm kế toán giá thành cho một nhà máy gạch ốp lát ở Bình Dương. Công việc của chị là tính xem mỗi viên gạch xuất xưởng tốn bao nhiêu đồng, và mỗi viên gạch vỡ trong lò nung làm nhà máy mất bao nhiêu. Chị thức trắng ba đêm làm báo cáo cuối năm, ngủ gục trên bàn. Mở mắt ra, chị nằm trên chõng tre ở một gian nhà có mùi đất sét ướt, bên cạnh là một bà cụ đang khóc vì tưởng con dâu chết theo chồng.

Chồng của Sảnh, cậu Hai họ Hàm, mất vì sốt rét từ tháng Tám. Để lại một cái lò, ba thợ, một thằng học việc, một bà mẹ già và một món nợ ba mươi quan với Phí Hữu Tài, chủ lò Hưng Ký, lò lớn nhất làng Phù Chung. Hạn trả là rằm tháng Giêng. Không trả được thì lò họ Hàm về tay họ Phí, giấy tờ đã điểm chỉ.

Ba mươi quan. Hà ngồi ba ngày với cái bàn tính gỗ của nhà chồng, không biết gẩy, phải lấy hạt đỗ xếp thành hàng trên chiếu mà đếm. Rồi chị hiểu ra một điều mà ai làm nghề kế toán trong một xưởng nung cũng hiểu sau ba tháng: lò này không lỗ vì bán rẻ. Lò này lỗ vì vỡ.

Mỗi mẻ lò họ Hàm nung chừng ba nghìn món. Mở lò ra, gần một nghìn món nứt, cong, vỡ, dính vào nhau. Một nghìn món ấy đã tốn đất, tốn công nặn, công chuốt, tốn củi, tốn men. Chúng bị đổ ra cái gò mảnh sau lò, cái gò cao hơn mái nhà, ba đời chất lên.

Hà tính bằng hạt đỗ. Một cái bát men xanh bán ở chợ huyện được bốn đồng, làm ra mất ba đồng. Một cái bát lành lãi một đồng. Một cái bát vỡ mất trắng ba đồng. Nghĩa là cứ vỡ một cái, phải bán ba cái lành mới bù lại được. Cả làng Phù Chung chỉ lo ép giá củi, giá đất, mặc cả với thuyền buôn từng đồng, mà không ai nhìn ra cái gò sau lò mới là nơi tiền đổ đi nhiều nhất.

– Lò nào chẳng vỡ, – ông Ngật nói hồi chị hỏi. – Lò Hưng Ký cũng vỡ.

– Lò Hưng Ký vỡ bao nhiêu hả ông?

Ông Ngật gãi đầu. Ông không biết. Không ai biết. Không ai đếm.

Hà đếm. Chị không có giấy, không có bút lông, và cũng không cần. Chị bắt ba người thợ và thằng Tý đi nhặt mảnh vỡ của mẻ gần nhất, những mảnh còn chưa bị đổ lẫn lên gò. Chị đắp một ụ cát dài ở sân, nặn thành hình bụng lò, đánh dấu từng hàng, từng tầng bằng que tre cắm. Rồi chị ngồi nhìn những mảnh vỡ, tìm dấu kê dưới chân, tìm vết men chảy, cố đoán từng món đã nằm ở đâu.

Đoán không được. Mảnh vỡ thì món nào cũng giống món nào.

Thế là có những chấm móng tay. Mẻ tháng Mười, mỗi món đồ mộc trước khi vào lò đều được ấn số chấm và số vạch. Ba ngày sau mở lò, Hà ngồi ở sân, cầm từng món vỡ lên, đọc chấm, đọc vạch, rồi đặt nó vào đúng chỗ trên ụ cát hình bụng lò.

Đến chiều, trên ụ cát hiện ra một thứ mà ông Ngật đứng nhìn rất lâu mà không nói được câu nào.

Mảnh vỡ không rải đều. Chúng dồn lại thành một vệt, như vết nước loang, chạy dọc bên trái bụng lò, từ tầng dưới lên tầng trên, ở khoảng giữa lò, ngay chỗ lỗ thăm lửa thứ ba. Bên phải bụng lò, gần như món nào cũng lành.

– Ma lò ngồi bên trái à ông? – thằng Tý hỏi, giọng run run.

Ông Ngật không đáp. Ông đi thẳng vào trong bụng lò còn ấm, lần tay dọc vách trái. Lúc ông chui ra, tay ông cầm một viên gạch vỡ đôi.

– Chỗ này năm ngoái sập một mảng, – ông nói. – Cậu Hai vá lại. Gạch mua của lò Hưng Ký. Ông Phí bán rẻ bằng nửa giá, lại còn cho người chở tận nơi.

— Hết chương 1 —