Ba giờ sáng ở nhà thờ họ

Chương 1: Ba giờ sáng ở nhà thờ họ

Ba giờ kém năm, khoá cửa nhà thờ họ Trịnh kêu một tiếng tách.

Tôi nằm co trong khoảng hẹp giữa hương án và bức tường hồi, lưng áp vào gạch lạnh, hai đầu gối chạm cằm. Chỗ này rộng chừng hai gang, tối đặc, mùi nhang cũ, mùi gỗ mít sơn son và mùi chuột. Tôi đã nằm đây từ mười giờ đêm. Chân tôi tê dại từ lâu, tôi không dám cử động.

Cánh cửa bức bàn ở gian giữa mở ra một khe. Ánh trăng hạ tuần tràn vào, trắng nhợt, cắt một vệt dài trên nền gạch Bát Tràng. Một bóng người lách qua khe cửa, đứng yên một lúc, rồi khép cửa lại sau lưng.

Bóng người ấy không cầm đèn. Nó đi thẳng tới ban thờ trong cùng, chậm, thong thả, bước chân quen thuộc như đi trong chính nhà mình. Nó dừng lại trước ban thờ các cụ đời thứ bảy, thứ tám, thứ chín, nơi mười hai bài vị sơn son thếp vàng xếp thành hai hàng.

Tôi nghe tiếng gỗ cọ vào gỗ. Một tiếng, rất khẽ.

Rồi bóng người ấy làm một việc tôi không ngờ tới. Nó quỳ xuống, ngay trên nền gạch, trước ban thờ. Nó vái ba vái. Và nó bắt đầu đọc, giọng thì thầm, đều đều, như đọc văn khấn. Nhưng đó không phải văn khấn. Đó là một danh sách tên người.

– Trịnh Văn Nhỡ. Trịnh Thị Đượm. Trịnh Văn Lụa. Trịnh Thị Bé…

Tôi đếm được mười một cái tên. Không có cái tên nào trong gia phả họ Trịnh mà tôi đã chụp, đã gõ lại từng chữ suốt ba ngày nay.

Đọc xong, bóng người ấy đứng dậy, khó nhọc, chống tay lên mép hương án, cách mặt tôi chưa tới một gang. Ánh trăng chiếu nghiêng lên bàn tay ấy. Bàn tay già, gân xanh nổi, ngón trỏ đeo một chiếc nhẫn bạc mặt vuông khắc chữ Phúc.

Tôi biết chiếc nhẫn ấy. Cả họ Trịnh ai cũng biết. Đó là nhẫn của trưởng tộc.

Muốn hiểu vì sao tôi nằm đó, phải kể từ ba ngày trước, khi tôi về làng.

Tôi tên Trịnh Quang Lộ, ba mươi tư tuổi, làm phần mềm ở Hà Nội, cháu chi thứ hai họ Trịnh ở một làng ven sông Đáy. Năm nay họ giao cho tôi việc số hoá gia phả: chụp lại cuốn gia phả chữ Hán, chụp bài vị, chụp hoành phi câu đối, rồi làm một trang thông tin cho con cháu đi xa tra cứu. Tôi về trước giỗ tổ mười ngày, ở nhà ông chú họ ngay cạnh nhà thờ.

Ngày đầu tiên, ông Duệ, người trông nhà thờ, dẫn tôi vào. Ông sáu mươi tám tuổi, lưng còng, giữ chìa khoá nhà thờ từ ba chục năm nay. Ông mở cửa, thắp nhang, rồi khựng lại trước ban thờ trong cùng.

– Lại thế rồi. – Ông lẩm bẩm.

Trong hàng bài vị thứ hai, có một tấm quay mặt vào tường. Mặt sau tấm gỗ để trơn, không sơn, màu gỗ mít đã sạm, quay ra phía con cháu. Mười một tấm khác đứng thẳng hàng, thếp vàng lấp lánh trong ánh nhang.

Ông Duệ khấn một bài dài, rồi đưa hai tay, rất cẩn thận, xoay tấm bài vị ấy lại. Mặt trước hiện ra, sơn đỏ, chữ Hán thếp vàng. Tôi đọc được mấy chữ: Trịnh Quang Khiêm, đời thứ chín.

– Từ rằm tháng trước tới giờ, sáng nào cũng thế. – Ông Duệ nói, giọng nhỏ như sợ ai nghe. – Cửa tôi khoá ngoài, chìa tôi đeo cổ. Sáng ra mở cửa là cụ Khiêm lại quay mặt vào tường. Các cụ trong họ bảo cụ giận. Năm nay giỗ tổ phải làm to, phải tạ lỗi.

– Giận chuyện gì hả ông?

– Ai biết. – Ông Duệ lắc đầu. – Cụ Khiêm là người có công nhất họ. Năm Ất Dậu đói to, cụ mở kho thóc nhà cụ ra phát cho cả làng. Nhờ cụ mà họ Trịnh không ai chết đói. Trong gia phả có ghi cả đấy. Cụ nhân đức thế, thế mà giận.

Tôi đã đọc đoạn ấy trong gia phả, chữ Hán viết bằng mực tàu trên giấy dó, dịch ra quốc ngữ ở trang bên cạnh: năm Ất Dậu, cụ Khiêm mở kho, cứu người trong họ và người trong làng, không một ai họ Trịnh phải bỏ mạng. Câu ấy được đọc lại mỗi năm trong lễ giỗ tổ, ông nội tôi đọc, bố tôi đọc. Tôi lớn lên với nó.

Đêm ấy tôi đặt một cái máy quay nhỏ trên xà ngang nhà thờ, chĩa xuống ban thờ trong cùng. Sáng ra, ông Duệ mở cửa. Bài vị cụ Khiêm quay mặt vào tường. Tôi tháo máy quay xuống. Pin đã cạn từ lúc một giờ, đoạn phim chỉ toàn bóng tối.

Đêm thứ hai, tôi cắm sạc dự phòng. Sáng ra, bài vị lại quay vào tường. Máy quay đã bị ai đó xoay ngược lại, chĩa thẳng lên mái ngói. Đoạn phim ghi được bốn tiếng đồng hồ những viên ngói âm dương phủ mạng nhện, và ở phút cuối cùng, một tiếng thì thầm rất gần ống kính, không rõ chữ.

Người đã xoay máy quay biết tôi đặt nó ở đó.

Vì thế đêm thứ ba, tôi không đặt máy. Tôi tự nằm đó.

— Hết chương 1 —