Ván thứ ba

Chương 3: Ván thứ ba

Sáng hôm sau Đình Vĩ cho đòi hương chức trấn Bến Nứa lên công đường. Nhà buôn họ Mã đến sớm nhất, mặc áo the mới, mặt tươi như đi ăn cỗ. Đại diện dân chợ là bà Tư bán nước, người có cái quán bị cành đa đè sập, và ông đồ Lạng dạy học dưới gốc cây.

Anh nói ngắn gọn. Cây đa sẽ chặt, vì ruột đã mục, cành phía đông đe doạ lớp học. Họ Mã mỉm cười. Anh nói tiếp. Khoảng đất cây đa đứng thuộc về chợ, không thuộc về ai. Không xây nhà lồng, không chia sạp mới. Trước khi chặt, huyện sẽ cho người lấy một rễ phụ khoẻ nhất, giâm xuống ngay cạnh gốc cũ. Khi nào cây con lên cao bằng đầu người, dân chợ lại treo những thứ của mình lên đó.

Nụ cười của họ Mã tắt dần.

– Bẩm quan, – ông ta nói, – đất ấy để không thì phí. Dân cũng cần nhà lồng che mưa.

– Thế thì ông bỏ tiền xây nhà lồng ở bãi đất trống đầu bến. – Đình Vĩ nói. – Đất ấy rộng hơn, gần thuyền hơn, mà không có ai phải chặt cây.

Bà Tư bán nước cười thành tiếng giữa công đường. Ông đồ Lạng chắp tay vái quan, không nói gì.

Còn một việc nữa. Đình Vĩ cho truyền thêm: trước khi hạ cây, người trong trấn ai đã từng gửi gì vào hốc đa, treo gì lên cành, thì đến mà lấy về, hoặc để lại cho huyện đem gửi lên đình. Người ta gửi lên cây những thứ không nói được với ai, thì không ai được vứt chúng đi.

Đêm hôm đó là đêm trước ngày chặt cây. Ông già đến lúc đầu canh. Đình Vĩ đã bày sẵn bàn cờ, cái bàn gỗ của chính anh, và quân tướng đỏ trong túi gấm đặt ngay ngắn ở góc bàn.

Ông già ngồi xuống, nhìn quân tướng ấy rất lâu. Rồi ông mở hộp, bày ba mươi mốt quân còn lại. Hòn sỏi trắng ông không lấy ra nữa. Ông cầm quân tướng của Đình Vĩ, đặt vào đúng ô.

– Thằng bé lớn quá rồi. – Ông nói.

Đình Vĩ không nói được gì. Anh muốn hỏi ông có biết từ đầu không, có phải vì thế mà ông đến công đường của anh chứ không phải của ai khác. Nhưng anh nhận ra mình đã biết câu trả lời. Một cây đa ba trăm năm thì không vội. Nó đợi cho tới đúng người.

– Quan đi trước. – Ông già nói. – Pháo đầu, lão biết rồi.

Họ đánh ván thứ ba tới gần sáng. Ông già không kể chuyện nữa. Hai người đánh trong im lặng, chỉ có tiếng quân cờ gõ xuống mặt bàn, cạch, cạch, đều đều như tiếng mõ. Đình Vĩ đánh hết sức mình. Anh để mã nằm yên tới nước thứ mười, rồi đưa nó ra một nước mà chính anh cũng không biết mình học từ đâu. Ông già nhìn nước mã ấy, cười, gật đầu.

Tới khi trời hửng sáng, trên bàn còn lại mỗi bên năm quân. Ván cờ chưa ngã ngũ. Ông già đứng dậy.

– Để đấy. – Ông nói. – Đừng ai dọn.

– Ông đi đâu?

– Lão về. Sáng nay người ta chặt lão. – Ông già nhìn ra cửa sổ, nơi trời đang chuyển từ màu tro sang màu trắng sữa. – Quan ra mà xem. Chặt cẩn thận. Cái hốc phía bắc, dưới đáy, lão để lại cho quan một thứ.

Ông đi ra cửa. Lần này Đình Vĩ nhìn theo không chớp mắt, và anh thấy ông già bước qua ngưỡng cửa thì tan ra như sương sớm trên mặt ao, chỉ còn mấy chiếc lá đa rơi lả tả xuống bậc thềm.

Cây đa ở ngã ba chợ Bến Nứa bị hạ vào giờ Thìn hôm ấy, mất trọn một ngày. Cả trấn kéo ra xem. Mấy bà cụ thắp hương quanh gốc, khói bay vào tán lá. Đình Vĩ cầm lấy cây rìu từ tay người thợ, tự tay bổ nhát đầu tiên vào cành phía đông. Nhựa cây ứa ra, màu nâu đỏ, chảy thành dòng xuống vỏ. Cả ngã ba chợ im phăng phắc. Rồi bà Tư bán nước là người đầu tiên chắp tay vái, và người ta vái theo. Người ta đã đến lấy về những thứ của mình từ ba hôm trước: dải lụa đỏ, chiếc hài con, mấy cái túi vải nhỏ không ai biết đựng gì. Có những thứ không ai đến nhận, huyện đem gửi lên đình, xếp vào một cái hòm gỗ.

Khi thân cây đổ, người thợ cưa trèo vào hốc phía bắc, lấy ra một cái hộp gỗ cháy sém một góc. Hộp rỗng. Chỉ có dưới đáy hộp, một bông sen nhỏ khắc bằng mũi dao, còn rõ từng cánh.

Đình Vĩ cầm cái hộp về công đường. Ván cờ dang dở vẫn nằm trên bàn thư phòng, mỗi bên năm quân, như lúc ông già đứng dậy. Anh cẩn thận nhặt từng quân, cả những quân đã bị ăn để bên lề, xếp vào hộp. Ba mươi hai quân. Đáy quân nào cũng có bông sen.

Cái rễ phụ giâm ở ngã ba chợ năm ấy bén rễ. Ba năm sau, lúc Đình Vĩ được điều đi huyện khác, cây đa con đã cao hơn đầu người, và đã có ai đó buộc lên cành nó một dải lụa đỏ.

Trước khi đi, anh ra ngồi dưới gốc cây con một buổi chiều. Anh bày bàn cờ ra, xếp quân, chỉ xếp đúng mười quân như ván cờ dang dở đêm ấy, mỗi bên năm. Anh đi một nước cho bên đỏ. Rồi anh ngồi chờ.

Gió thổi qua tán lá non. Có một chiếc lá rụng xuống, rơi đúng vào bàn cờ, nằm im ở cạnh quân xe đen.

— Hết —