Vạch thứ ba

Chương 3: Vạch thứ ba

Năm thứ ba, nước tới chậm. Mãi cuối tháng Mười một mới có lũ lớn.

Cả năm đó, Nguyện bận. Tiệm sách đắt khách hơn, cô nhận thêm sách cũ từ mấy thư viện thanh lý, mở thêm một góc bán sách thiếu nhi. Đạm cũng bận. Xưởng nhận phục chế một căn nhà rường ở Kim Long ngoài Huế, anh đi đi về về, có tuần không thấy mặt. Hai người gặp nhau ở cửa, chào một câu, rồi thôi. Ba cuốn sách anh mượn, anh trả vào tháng Sáu, kèm một túi chè hạt sen anh mua ở Huế. Cuốn tập đánh vần đã sờn mép, có những trang bị vuốt mãi tới mỏng ra. Anh mượn cuốn khác. Rồi cuốn khác nữa. Mỗi lần mượn, anh đứng ở cửa tiệm, không bước vào, chỉ nói: "Cuốn dày hơn chút."

Có một chiều tháng Chín, cô đi ngang xưởng, thấy anh ngồi trên ghế đẩu, trước mặt là cái bàn thợ dọn sạch, trên bàn là cuốn sách về một chú mèo đi tìm nhà, và một tờ giấy ô li. Anh đang chép. Từng chữ. Lưng anh cong xuống, mặt sát mặt bàn, cây bút bi trong bàn tay to tướng trông như cái tăm. Mẹ anh ngồi ở cái võng sau lưng, đưa võng kẽo kẹt, chốc chốc lại nói: "Chữ đó có dấu hỏi, con."

Cô đứng sau cánh cửa một lúc, rồi rón rén đi về, không để anh thấy. Tối đó, cô lục kho, tìm ra một cuốn vở tập viết lớp Hai còn mới, kẻ ô li sẵn, và gói lại bằng giấy báo cũ. Sáng ra, cô kẹp nó vào giữa cuốn sách anh vừa mượn, như thể vô tình. Lúc trả sách, anh trả đủ, chỉ thiếu cuốn vở. Anh không nhắc. Cô không hỏi.

Ngày nước sông Hoài lên, Nguyện đóng thùng sách từ trưa, đợi. Năm giờ chiều, cửa xưởng nhà bên không mở. Sáu giờ, vẫn không. Cô gọi điện, máy anh tắt. Nước đã qua bậc thềm tiệm sách. Cô bắt đầu cuống.

Bảy giờ, cửa xưởng mở. Đạm bước ra, áo ướt sũng, mặt hốc hác như vừa chạy đường xa về.

– Xe hư ở đèo, – anh nói. – Đưa sách đây.

Họ khuân sách trong ba tiếng. Năm nay sách nhiều hơn, gần bốn nghìn cuốn. Gác nhà anh vẫn có cái kệ gỗ anh đóng năm ngoái, nhưng năm nay có thêm hai cái kệ nữa, cao hơn, có ngăn kéo, có cả một góc trải chiếu với cái đèn bàn và một cái ghế thấp. Như một góc đọc sách.

Đêm đó nước lên cao nhất trong ba năm. Nhà cô ngập gần nóc. Xưởng nhà anh ngập tới ngực. Mẹ anh năm nay yếu hơn, nằm im, không hỏi nước. Nguyện ngồi bên bà, đọc truyện cổ tích. Đạm ngồi dưới chân cầu thang, chân thả trong nước, coi chừng những tấm ván trôi.

Gần sáng, bà cụ ngủ. Nguyện gấp sách. Cô nghe dưới nhà có tiếng gỗ va lạch cạch. Cô ngó xuống. Anh đang lội nước, chặn một tấm ván to trôi về phía cây cột lim, đẩy nó ra xa. Ngọn đèn dầu trên bàn thợ chiếu một quầng vàng nhỏ lên cây cột, lên những vạch khắc của ba anh, lên hai con cá mực tàu của cô, giờ đã chìm dưới mặt nước đen.

Bốn ngày sau nước rút. Vệt bùn đỏ năm nay cao hơn năm ngoái gần một gang rưỡi, gần chạm tới vạch cao nhất ba anh khắc từ mấy chục năm trước.

Nguyện cầm lọ mực tàu và cây bút lông, đứng đợi anh khắc vạch. Anh cầm cây đinh, khắc. Rồi anh không đưa tay ra chờ cô viết như mọi năm. Anh cầm lấy cây bút lông từ tay cô.

Cô đứng sững.

Anh chấm mực. Tay anh to, thô, chai sạn vì cầm đục cả đời, cầm cây bút lông như cầm một con dao nhỏ. Anh viết chậm. Rất chậm. Từng nét, từng nét, như khắc. Mồ hôi rịn trên trán anh, dù trời sau lũ lạnh căm. Chữ anh to, xiêu vẹo, nét này đè lên nét kia, như chữ một đứa trẻ lớp Một viết vào vở ô li.

Anh viết năm. Anh viết ngày lên, ngày rút. Rồi anh dừng lại, thở ra một hơi, chấm mực thêm lần nữa, viết thêm một dòng ở dưới. Lâu hơn. Có một chữ anh viết sai, gạch đi, viết lại.

Rồi anh lùi lại một bước, đưa trả cây bút cho cô, không nhìn cô.

Nguyện đọc dòng chữ trên cây cột lim, xiêu vẹo, lem mực, có một chữ bị gạch:

"Năm sau nước lên, Nguyện khỏi khuân sách. Anh làm gác cho nhà Nguyện rồi."

Cô quay lại nhìn anh, rồi chạy ra cửa, sang nhà mình. Căn nhà cấp bốn còn ngập bùn, mùi ẩm mốc nồng nặc. Nhưng phía trong cùng, trên đầu mấy kệ sách, dưới mái ngói, nơi trước đây chỉ là một khoảng trần thấp trống không, giờ có một cái gác gỗ. Gỗ lim cũ, đen bóng, ghép mộng không một cây đinh. Một cái cầu thang nhỏ dốc đứng. Trên gác, ba cái kệ trống, sơn dầu còn thơm.

Cô nhớ ra những tuần anh vắng nhà năm nay. Nhớ cái chìa khóa dự phòng cô gửi bà cụ hồi đầu năm, phòng khi cô về quê. Nhớ những buổi chiều cô đóng tiệm đi giao sách, về thấy trong nhà có mùi gỗ lạ mà không hiểu vì sao.

Anh đứng ở cửa tiệm, không bước vào, như mọi lần đứng mượn sách.

– Gỗ của căn nhà rường ở Kim Long, – anh nói. – Người ta thay cột mới, bỏ cột cũ. Tôi xin về.

Cô đứng giữa tiệm sách ngập bùn, ngửa mặt nhìn cái gác gỗ, mắt cay xè.

– Rứa là từ nay em khỏi sang gác anh nữa, – cô nói. Giọng cô run, cô không biết vì sao.

Anh im một lúc rất lâu. Rồi anh nói, chậm rãi, như đọc một câu khó trong cuốn tập đánh vần:

– Cô đọc chưa hết dòng chữ.

Cô quay lại. Cô chạy về nhà anh, đứng trước cây cột lim. Dưới dòng chữ xiêu vẹo, gần sát vệt bùn, có thêm một dòng nhỏ hơn, mực còn ướt, chắc anh viết lúc cô chạy sang nhà mình. Chữ còn xấu hơn, run hơn, nhưng đọc được:

"Mà Nguyện vẫn qua đây đọc truyện được không."

Cô đứng đó rất lâu. Rồi cô cầm cây bút lông lên, chấm mực, vẽ bên cạnh dòng chữ ấy một con cá nhỏ. Lần này, cô vẽ hai con.

— Hết —