Dãy số trong bản án

Chương 1: Dãy số trong bản án

Tôi nhìn thấy sợi lạt đỏ trước khi nhìn thấy tiền.

Đó là một tấm ảnh trên diễn đàn của những người sưu tầm tiền giấy cũ, mà tôi theo dõi từ hồi sinh viên. Người đăng có tên tài khoản là Phúc Đồ Xưa, ở Hà Nội. Ảnh chụp ba thếp tiền giấy năm mươi đồng đợt phát hành năm 1985, màu nâu đỏ, xếp chồng lên nhau trên một tấm vải nỉ xanh. Mỗi thếp được buộc ngang bằng một sợi lạt tre mảnh, đã bạc màu nhưng vẫn còn ửng đỏ, thắt một cái nút kiểu bánh chưng.

Dòng giới thiệu viết: Hàng hiếm. Ba thếp nguyên, mỗi thếp một trăm tờ, sê-ri liền, còn nguyên lạt buộc gốc. Tìm thấy trong một chiếc vại sành chôn dưới đất ở Thái Bình. Tình trạng tốt, ẩm nhẹ ở mép.

Tôi làm chuyên viên thẩm định tín dụng ở một ngân hàng ở Hà Nội, ba mươi tuổi, chưa vợ. Sở thích duy nhất của tôi là sưu tầm tiền giấy cũ, thứ mà mẹ tôi gọi là thú chơi của ông già. Tôi bắt đầu từ năm mười hai tuổi, khi bà nội cho tôi một tờ năm mươi đồng năm 1985 và kể cho tôi nghe một câu chuyện mà cả nhà không ai muốn nghe.

Năm 1985, bà nội tôi là Lại Thị Nhài, ba mươi sáu tuổi, thủ quỹ hợp tác xã nông nghiệp của một làng ven sông Trà Lý. Tháng Chín năm ấy, nhà nước đổi tiền: mười đồng cũ ăn một đồng mới. Cả nước rối như canh hẹ. Hợp tác xã của bà được ngân hàng cấp mười lăm nghìn đồng tiền mới để trả công điểm vụ mùa cho xã viên, ba thếp giấy năm mươi đồng, mỗi thếp một trăm tờ. Biên bản giao nhận của ngân hàng ghi rõ số sê-ri đầu và cuối của từng thếp.

Ngân hàng giao tiền chiều thứ Bảy. Thứ Hai mới phát. Ủy ban không có két sắt, bà Nhài mang tiền về nhà cất, như các đời thủ quỹ trước vẫn làm. Bà buộc mỗi thếp bằng một sợi lạt đỏ, thứ lạt nhuộm phẩm còn thừa từ Tết, để dễ nhận ra giữa đống giấy tờ. Bà cất ba thếp tiền vào cái hòm gỗ dưới gầm giường.

Sáng Chủ nhật, cái hòm còn, tiền không còn.

Nhà không có dấu cạy phá. Cửa cài then từ bên trong. Đêm đó trong nhà chỉ có bà, ông nội tôi và bố tôi, khi ấy tám tuổi. Ông nội tôi đi gác đê suốt đêm, có cả chục người làm chứng. Còn lại một mình bà.

Bà bị bắt. Tòa xử bà ba năm tù về tội tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa. Bà ở trại hai năm, được giảm án vì cải tạo tốt. Bà về làng năm 1987, trong ánh mắt của cả làng. Năm 1990, ông bà bán mảnh vườn, dắt bố tôi lên thị xã ở.

Bà chưa bao giờ nhận tội. Bà kể chuyện ấy cho tôi nghe đúng một lần, năm tôi mười hai tuổi, rồi đưa tôi một tờ năm mươi đồng lấy từ trong cái hộp đựng giấy tờ. Bà nói, tiền này bây giờ không mua nổi một cái kẹo, mà năm ấy nó làm bà mất hai năm.

– Thế ai lấy hả bà? – tôi hỏi, giọng con nít, cứ như đang nghe kể chuyện cổ tích.

Bà nhìn ra cửa sổ, nơi bố tôi đang ngồi sửa cái quạt điện ngoài hiên. Bà nhìn lâu lắm.

– Không ai lấy cả, cháu ạ. Tiền nó tự đi đâu đấy thôi. Rồi có ngày nó tự về.

Tôi cười, bảo bà nói như trong phim. Bà cũng cười, xoa đầu tôi, rồi cất cái hộp giấy tờ đi. Từ đó tôi không hỏi nữa, và bà cũng không kể nữa.

Trong cái hộp ấy, bà còn giữ bản sao bản án. Lớn lên, tôi đọc nó nhiều lần. Ở trang hai có ghi số sê-ri đầu và cuối của ba thếp tiền.

Tối hôm ấy, tôi lấy điện thoại chụp lại trang hai bản án, đặt cạnh tấm ảnh trên diễn đàn. Người đăng đã chụp rõ tờ trên cùng của mỗi thếp, để chứng minh hàng thật.

Ba số sê-ri. Khớp từng chữ cái, từng con số.

Tôi nhắn tin cho người tên Phúc Đồ Xưa, hỏi cái vại sành ấy được tìm thấy ở đâu.

Hai tiếng sau, anh ta trả lời. Một người thợ xây ở Thái Bình đào móng nhà cho khách thì gặp. Anh ta mua lại từ người thợ. Anh ta gửi kèm địa chỉ mảnh đất, vì người sưu tầm nào cũng thích biết xuất xứ món hàng của mình.

Đó là địa chỉ mảnh vườn cũ của ông bà nội tôi.

Tôi ngồi im trước màn hình rất lâu. Ba thếp tiền chưa ai tiêu một tờ. Chôn trong một cái vại, dưới đất vườn nhà mình. Đêm ấy chỉ có bà ở nhà.

Bốn mươi năm tôi tin bà. Lần đầu tiên, tôi thấy sợ phải tin.

— Hết chương 1 —