Tháng Tư: hai trăm chín mươi lạng

Chương 3: Tháng Tư: hai trăm chín mươi lạng

Ngõ Lò Rèn nằm ở phía nam kinh thành, sát chân tường, quanh năm khói than và tiếng búa. Lão phu nhân chưa đặt chân đến đó bao giờ. Hôm ấy, bà ngồi trong một chiếc kiệu thuê, không treo đèn phủ Vệ, Ngọc Thoa đi bộ bên cạnh.

Theo tờ giấy, ở ngõ ấy có sáu căn nhà. Mỗi tháng, đầu tháng, quản sự Hàn Phúc đến từng nhà, đưa cho mỗi nhà một gói bạc chừng mười lăm lạng. Cúc Hương đã đi theo ông ta hai lần. Ngọc Thoa đã tự mình đến gõ cửa một nhà, nói là người đi thu tiền cho phường hội, hỏi chuyện được nửa canh giờ.

Kiệu dừng trước căn nhà thứ nhất. Một bà cụ tóc bạc ngồi tuốt rơm trước cửa, bên cạnh là một người đàn ông ba mươi tuổi chống nạng, chân trái cụt tới gối.

Lão phu nhân vén rèm kiệu. Bà nhìn người đàn ông ấy rất lâu. Rồi bà nhớ ra.

Mười chín năm trước, phủ Thái phó cháy kho củi giữa đêm, lửa bén sang dãy nhà ngang nơi ba đứa con trai bà khi ấy còn nhỏ đang ngủ. Sáu gia đinh lao vào cứu. Ba đứa con bà ra được. Hai gia đinh không ra. Bốn người còn lại bị bỏng, gãy chân, có người không làm việc được nữa. Cụ ông khi đó còn sống, trước mặt cả phủ, hứa sẽ nuôi sáu nhà ấy suốt đời, tháng nào cũng gửi tiền.

Một năm sau, cụ ông mất. Lão phu nhân lo tang, lo cho ba con trai đi thi, lo giữ cái phủ không sụp. Khoản tiền nuôi sáu nhà, không ai nhắc, và bà quên.

Hàn Phúc thì không quên. Ông ta là gia đinh trẻ nhất trong sáu người hôm ấy, là người bế đứa con út của bà ra khỏi đám lửa, lưng còn một vết bỏng to bằng bàn tay. Sau đó ông được cất lên làm quản sự bếp. Mười tám năm nay, ông lặng lẽ ghi giá cao lên mỗi món, để mỗi tháng có chín mươi lạng, chia cho sáu nhà, đúng như lời cụ ông đã hứa.

– Con đã hỏi bà cụ này. – Ngọc Thoa nói khẽ. – Ông Hàn chỉ bảo là tiền của phủ Thái phó gửi. Chưa bao giờ nói là tiền của ông ấy.

Lão phu nhân buông rèm kiệu xuống. Trong kiệu tối, bà ngồi im rất lâu, hai bàn tay nắm lấy nhau.

Chiều hôm ấy, bà cho gọi Hàn Phúc lên. Ông ta năm mươi tuổi, người to, mặt đen, quỳ ở giữa chiếu, nhìn cuốn sổ chợ chép tay của Ngọc Thoa đặt trên bàn, và hiểu ngay. Ông không chối một chữ.

– Con xin chịu tội. – Ông nói. – Con biết làm vậy là trộm của phủ. Nhưng lão phu nhân, cụ ông đã hứa trước mặt mọi người. Con không dám lên nhắc. Con là đầy tớ, nhắc chủ nhà nợ người ta là phạm thượng. Con chỉ nghĩ, con lấy đúng số cụ ông đã hứa, không lấy thêm một văn.

– Mười tám năm, ngươi không giữ lại cho mình đồng nào?

– Dạ, không.

Ngọc Thoa, ngồi bên cạnh, đặt lên bàn một trang giấy nữa. Nàng đã tính: tổng số Hàn Phúc ghi cao trong mười tám năm, so với tổng số sáu nhà ấy nhận được theo lời kể. Hai con số chênh nhau chưa tới hai mươi lạng, và chừng ấy là tiền thuốc cho một bà cụ ốm năm ngoái, có đơn thuốc làm bằng.

Lão phu nhân nhìn trang giấy, rồi nhìn đứa con dâu út.

– Con muốn làm gì với ông ấy?

– Thưa mẹ, con xin ba việc. – Ngọc Thoa nói. – Một, từ tháng này bếp mua đúng giá chợ, mỗi sáng hai người cùng đi chợ, giá ghi sổ có người đối. Hai, khoản nuôi sáu nhà ngõ Lò Rèn, xin mẹ cho ghi thẳng vào sổ chi của phủ, mỗi tháng chín mươi lạng, ghi là ân dưỡng, để không ai phải lén nữa. Ba, ông Hàn giữ bếp hai mươi năm không để thiếu một bữa, xin mẹ cho ông lên làm quản sự kho, tăng lương. Ông ấy biết giữ của người khác hơn giữ của mình.

– Chín mươi lạng ân dưỡng ghi vào, thì tháng này con có còn giữ được trong ba trăm không?

– Dạ, được. – Ngọc Thoa nói. – Mua đúng giá chợ, bếp chỉ tốn hai trăm. Cộng chín mươi lạng ân dưỡng, là hai trăm chín mươi. Gia nhân vẫn có thịt đủ bữa, mâm cỗ giỗ vẫn đủ món như chị cả muốn. Còn dư mười lạng, con xin để dành sửa mái nhà thờ như chị hai muốn.

Hàn Phúc dập đầu xuống chiếu, không nói được gì. Lão phu nhân bảo ông đứng dậy, đi ra. Ông đi rồi, bà mới quay sang nhìn Ngọc Thoa.

– Con tính trước cả mái nhà thờ.

– Dạ, con là con nhà buôn. – Ngọc Thoa đáp. – Nhà buôn không tính thì lỗ vốn.

Sổ bếp tháng Tư, tổng chi hai trăm chín mươi lạng, dư mười. Trong sổ có thêm một dòng mới, chữ của Ngọc Thoa: ân dưỡng sáu nhà ngõ Lò Rèn, chín mươi lạng. Dưới dòng ấy, lão phu nhân tự tay viết thêm: theo lời cụ ông hứa năm Canh Tý, nợ mười tám năm, từ nay trả đúng hạn.

Hôm giao chìa khóa, cả ba nàng dâu cùng quỳ trước chiếu. Lão phu nhân đặt chùm chìa vào tay Ngọc Thoa. Trác Như Quân im lặng một lúc, rồi cúi đầu chào em dâu út, đúng lễ, không thiếu một nhịp. Bạch Tố Nhã cũng chào, má còn hơi đỏ, nhưng sau buổi ấy, nàng sang viện Ngọc Thoa xin học cách đọc giá chợ.

Đến cuối năm, mái nhà thờ họ Vệ được lợp lại bằng ngói mới. Ngày làm lễ, lão phu nhân cho mời sáu nhà ở ngõ Lò Rèn đến dự, ngồi mâm trên, cạnh mâm của ba người con trai bà. Người đàn ông chống nạng ngồi đối diện con trai út của bà, người năm ấy được Hàn Phúc bế ra khỏi đám lửa. Hai người không nói gì nhiều, chỉ rót rượu cho nhau.

Hàn Phúc không ngồi mâm nào. Ông đứng ở cửa bếp suốt buổi, trông người dọn cỗ, như hai mươi năm nay vẫn đứng.

— Hết —