Chiếc vòng đồng

Chương 3: Chiếc vòng đồng

Đêm thứ mười, bà Nhuần trở dậy đi ra ngoài, đứng ở đầu sàn nhà dài cho tỉnh rượu. Trăng sáng, rẫy cà phê bạc trắng dưới trăng. Dưới chân cầu thang cái, có hai cái bóng ngồi sát nhau. Thằng Khiết với H'Yam. Bà định quay vào, rồi nghe tên mình, bà đứng lại.

– Nếu mẹ anh không chịu, – H'Yam nói, giọng nhỏ, – em xin bà ngoại cho em về Hưng Yên làm dâu.

– Em điên à? – Khiết nói. – Em là con gái, theo lệ em ở lại với nhà dài. Em đi thì bà ngoại buồn lắm.

– Còn chị H'Jun ở với bà. Em nói với bà ngoại rồi. Bà ngoại không vui, nhưng bà bảo thương nhau thì cây nào cũng phải bứng gốc một lần. – Cô im một lúc. – Em chỉ sợ về dưới ấy em phải ăn cơm sau cùng như mẹ anh. Mà thôi, mẹ anh chịu được thì em chịu được.

Thằng Khiết không nói gì. Bà Nhuần thấy nó cầm tay cô gái, áp vào má mình, giữ như thế rất lâu.

Bà đứng trên sàn nhà dài, sau cái cột gỗ, tay vịn vào cột. Ba mươi hai năm trước, bà cũng từng nói với ông Phụng một câu y như thế, ở bờ ao nhà ngoại: "Anh ở đâu em theo đấy." Bà theo. Rồi bà ăn cơm sau cùng ba mươi hai năm. Bà không muốn đứa con gái này phải nói câu ấy.

Bà quay vào, nằm xuống, không ngủ.

Ngày thứ mười một, thằng Khiết hỏi mẹ, giọng nhỏ, lúc hai mẹ con ngồi ở chân cầu thang cái nhìn ra rẫy:

– Mẹ lên đòi con về thật à?

Bà Nhuần không trả lời ngay. Bà nhìn ra rẫy cà phê, những hàng cây trĩu trái đỏ, những cái gùi đặt dưới gốc, đàn bà con gái đang cười nói gọi nhau. Bà nhớ cái bếp than nhà mình, cái ghế con thấp lè tè, bát cơm ăn sau cùng.

– Mẹ hỏi con một câu. – Bà nói. – Con ở đây, con có phải ăn cơm sau cùng không?

Khiết ngớ người. Rồi anh lắc đầu.

– Có ai bắt con hỏi vợ mới được mua cái quạt không?

Khiết lắc đầu, rồi gật đầu, rồi bật cười.

– Thì có hỏi, mẹ ạ. Nhưng mà hỏi là vì thương nhau, chứ không phải vì sợ.

Bà Nhuần im lặng rất lâu.

Sáng ngày thứ mười hai, ngày bà về, cả nhà dài làm lễ. Ông Y Tlam đặt ché rượu giữa nhà. Bà H'Rơk mở khăn thổ cẩm, lấy chiếc vòng đồng ra. Khiết đứng giữa nhà dài. Mọi người nhìn bà Nhuần. Lễ này, mẹ thằng rể phải gật đầu.

Bà Nhuần đứng dậy. Bà đi tới, cầm chiếc vòng đồng lên khỏi tay bà H'Rơk. Bà nắm lấy cổ tay thằng con trai, và tự tay bà đeo chiếc vòng vào cho nó.

Cả nhà dài vỡ òa. Chiêng nổi lên. Bà H'Rơk ôm lấy bà Nhuần. H'Yam khóc. Thằng Khiết đứng ngây ra, nhìn chiếc vòng trên tay mình, rồi nhìn mẹ.

– Mẹ… thế còn họ Vũ? Cả họ ở nhà…

– Họ Vũ có ông chú, ông bác, mười mấy đứa cháu trai giữ rồi. – Bà Nhuần nói. – Mẹ là họ Đào. Ba mươi hai năm, có ai nhớ mẹ họ Đào đâu. Con cái con theo họ mẹ nó, mẹ thấy cũng phải.

Lúc bà chuẩn bị xuống cầu thang ra xe, bà H'Bơn gọi bà lại. Bà cụ tháo từ cổ tay gầy guộc của mình ra một chiếc vòng đồng khác, cũ, xỉn màu, mòn nhẵn vì đeo lâu năm. Bà cụ cầm lấy tay bà Nhuần, đeo chiếc vòng vào cổ tay bà. Rồi bà cụ nói một câu, H'Yam dịch:

– Bà ngoại nói, chiếc vòng này bà đeo từ năm mười sáu tuổi. Bà cho cô, để cô nhớ cô là gốc cây. Mùa cà phê năm sau cô lên, ngồi ghế kpan với bà.

Bà Nhuần không nói được gì. Bà cúi xuống, ôm lấy bà cụ, cái ôm vụng về của một người đàn bà cả đời chưa ôm ai ngoài con.

Về đến Hưng Yên, cả họ Vũ kéo sang hỏi chuyện. Bà chú họ hỏi to nhất:

– Thế nào chị Phụng, đòi được thằng Khiết về chưa?

Bà Nhuần đang ngồi trên phản, rót chè. Bà đặt ấm xuống. Cổ tay bà có chiếc vòng đồng cũ, ai cũng nhìn thấy.

– Không đòi. – Bà nói. – Tôi cho nó ở rể rồi.

Cả gian nhà nhao nhao. Ông Phụng ngồi ở đầu phản, nhìn vợ, không nói gì. Bà không cần ông nói gì.

Giỗ đầu năm, nhà họ Vũ làm cỗ. Lúc dọn mâm, bà Nhuần bưng mâm lên nhà trên, đặt xuống, rồi không quay xuống bếp. Bà ngồi xuống mâm trên, cạnh ông Phụng. Cả họ nhìn. Bà chú họ định nói gì, ông Phụng đã gắp một miếng thịt gà bỏ vào bát vợ.

– Mời bà ăn. – Ông nói.

Chiều hôm ấy, ở chợ nhãn đầu làng, bà Nhuần ngồi bán mấy cân nhãn sấy cuối vụ. Một người khách lạ dừng lại hỏi giá, rồi hỏi bà tên gì để lần sau còn tìm. Bà Nhuần ngẩng lên, vuốt lại chiếc vòng đồng trên cổ tay.

– Nhuần. – Bà nói. – Cứ hỏi bà Nhuần, ai cũng chỉ.

Thật ra chưa ai trong chợ biết bà Nhuần là ai. Nhưng bà nói như thể cả làng đã biết từ lâu.

— Hết —