Lễ hỏi chồng

Chương 1: Lễ hỏi chồng

– Bà Phụng ơi, nhà bà có khách Tây Nguyên ra hỏi chồng cho thằng Khiết kìa!

Tiếng con bé hàng xóm the thé vọng qua bờ rào râm bụt lúc bà Nhuần đang ngồi tỉa nhãn dưới gốc. Bà ngẩng lên, tay còn cầm cái kéo, nghĩ con bé nói nhịu. Người ta đi hỏi vợ. Đời nào có ai đi hỏi chồng.

Ngoài ngõ, một chiếc xe khách mười sáu chỗ biển Đắk Lắk đang lùi vào, gương chiếu hậu suýt quệt cây cột điện. Cửa xe mở. Bước xuống trước là một ông người dong dỏng, da nâu sậm, mặc áo chàm có viền đỏ, tay ôm một cái ché sành bụng to buộc lạt. Sau ông là một bà mặc váy đen thêu hoa văn đỏ vàng, rồi hai cô gái, rồi một bà cụ tóc bạc được dìu xuống. Cuối cùng là thằng Khiết, con trai bà, mặc áo sơ mi trắng, mặt đỏ như gấc, nhìn mẹ mà không dám cười.

Cả xóm đã kéo ra đầu ngõ. Làng nhãn cuối mùa, người ta rảnh, chuyện gì cũng thành hội.

Bà Nhuần năm mươi tư tuổi, về làm dâu họ Vũ ba mươi hai năm. Ba mươi hai năm, cả làng gọi bà là "bà Phụng", theo tên chồng, hoặc "mẹ thằng Khiết", theo tên con. Cái tên Đào Thị Nhuần chỉ còn nằm trên sổ hộ khẩu và tờ giấy chứng minh để trong hòm. Mẹ chồng bà mất năm năm rồi, nhưng nếp nhà vẫn như cũ: đàn ông ăn mâm trên, đàn bà ăn mâm dưới, dâu con ăn sau cùng. Tiền bán nhãn bà thu, nhưng tiêu gì cũng phải hỏi ông Phụng.

Thằng Khiết đi làm kỹ sư nông nghiệp trên Đắk Lắk bốn năm. Nó kể với bà về một cô gái tên H'Yam Byă, làm ở trạm khuyến nông, người Ê Đê. Bà nghe, gật, nghĩ con trai thì cưới đâu chả được, cưới xong đưa về Hưng Yên là xong. Bà không biết người ta sẽ ra tận đây. Càng không biết người ta ra để hỏi chồng.

Ông người áo chàm tên là Y Tlam, cậu ruột của H'Yam, anh trai của mẹ cô. Khiết dịch lại cho bố mẹ: bên ấy, việc cưới xin của con gái là do các cậu đứng ra lo, đi hỏi chồng cho cháu gái. Bà mặc váy đen là mẹ H'Yam, bà H'Rơk. Bà cụ tóc bạc là bà ngoại, bà H'Bơn, tám mươi tuổi, người lớn nhất trong nhà dài, đi xe khách hai ngày ra tới đây chỉ để nhìn tận mắt nhà thằng rể tương lai.

Ông Phụng mời khách vào nhà, pha ấm chè Thái. Khách ngồi một bên phản, chủ ngồi một bên. Ông Y Tlam đặt cái ché sành xuống giữa nhà, mở nắp lá, cắm vào hai cây cần trúc cong. Mùi men rượu cần nồng nàn bốc lên, lạ lẫm giữa gian nhà ngói ba gian thờ tổ tiên họ Vũ.

Ông Y Tlam nói bằng tiếng Việt chậm, rõ, có giọng Tây Nguyên trầm:

– Nhà tôi có con gái H'Yam. Nó thương thằng Khiết. Theo lệ người Ê Đê, nhà gái đi hỏi chồng. Nhà gái mang vòng đến. Thằng Khiết đeo vòng là nó nhận lời. Cưới xong, thằng Khiết về ở nhà dài với vợ, con sinh ra theo họ mẹ. Đó là lệ của ông bà chúng tôi từ đời xưa. Hôm nay chúng tôi ra xin bố mẹ thằng Khiết.

Bà H'Rơk mở một cái khăn thổ cẩm, bên trong là một chiếc vòng đồng sáng bóng.

Gian nhà im phăng phắc. Ngoài cửa sổ, mấy bà hàng xóm thò cổ vào nghe, có tiếng xì xào: "Ở rể à? Con theo họ mẹ à? Thế thì họ Vũ mất một thằng con trai à?"

Ông Phụng nhìn bà Nhuần. Ba mươi hai năm nay, việc to việc nhỏ ông quyết. Hôm nay ông nhìn bà, lần đầu tiên, như hỏi.

Bà Nhuần nhìn chiếc vòng đồng. Bà nhìn con trai. Thằng Khiết ba mươi tuổi, cao hơn bà một cái đầu, mà lúc ấy đứng như đứa trẻ chờ mẹ cho đi chơi.

– Để nhà tôi suy nghĩ. – Bà nói.

Bữa trưa hôm ấy, bà đứng dưới bếp nấu cơm khách. Theo thói quen, bà dọn mâm trên cho khách và đàn ông, mâm dưới cho đàn bà, rồi bà ở lại trong bếp, ngồi bên nồi cơm, ăn sau. Bà H'Bơn, bà cụ tám mươi tuổi, đi xuống bếp. Bà cụ nhìn bà Nhuần ngồi một mình trên cái ghế con cạnh bếp than, bưng bát cơm chan nước canh. Bà cụ không nói gì, chỉ ngồi xuống cạnh bà, cầm lấy một cái bát không, xới cơm, ăn cùng.

Bà Nhuần lúng túng, định mời bà cụ lên nhà. Bà cụ xua tay, hỏi một câu bằng tiếng Việt lơ lớ, chỉ vào ngực bà Nhuần:

– Tên gì?

Bà Nhuần mở miệng định nói "bà Phụng". Rồi bà dừng lại. Bà không biết vì sao.

– Nhuần. – Bà nói. – Đào Thị Nhuần.

Bà cụ gật gù, nhắc lại, sai giọng: "Nhuần." Rồi ăn tiếp.

Một tháng sau, bà Nhuần xếp quần áo vào cái túi du lịch, buộc thêm hai cân nhãn sấy, nói với cả họ Vũ ở nhà thờ họ: "Tôi lên Đắk Lắk đòi thằng Khiết về." Cả họ gật gù. Bà chú họ còn dặn với theo: "Chị cứ cứng vào, con trai trưởng mà đi ở rể thì còn ra thể thống gì."

— Hết chương 1 —