Ống trúm số mười bảy

Chương 1: Ống trúm số mười bảy

Năm giờ mười, sáng thứ Ba.

Thằng bé dốc ngược cái ống trúm, lắc mạnh. Ba con lươn rơi xuống mặt đất ruộng, nằm thẳng đơ, không quẫy. Mùi chua xộc lên, thứ mùi giống hệt mùi khoai mì ngâm lâu ngày trong lu.

– Lại nữa, – thằng bé nói, không nhìn ai. – Chín bữa nay, bữa nay là bữa thứ tư.

Lương Văn Hiệu ngồi xuống bờ rạch, cầm một con lươn lên. Thân nó mềm oặt, mang nhợt, da phủ một lớp nhớt trắng đục. Dưới mặt rạch, mấy con cá rô, cá lóc nhỏ đang ngoi lên đớp không khí, miệng mở ra khép vào, đầu chổng lên, thứ người miền Tây gọi là cá nổi đầu. Nước đục màu nước vo gạo, sủi bọt li ti ở ven bờ.

Anh là thanh tra môi trường của Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh, bốn mươi mốt tuổi, mười lăm năm làm nghề, đã xuống con rạch này sáu lần trong ba tháng qua. Sáu lần anh lấy mẫu nước, gửi về phòng thí nghiệm. Ba lần mẫu đạt, ba lần vượt nhẹ chỉ tiêu hữu cơ, không đủ để kết luận gì. Dọc con rạch có tới ba nguồn có thể xả: nhà máy tinh bột mì ở thượng nguồn, một trại heo hai nghìn con ở khúc giữa, và mấy chục hộ dân hai bên bờ.

Nhà máy có trạm quan trắc nước thải tự động đặt ở cửa xả, số liệu truyền về Sở theo thời gian thực. Ba tháng nay, số liệu ấy sạch như nước giếng.

– Cháu tên gì? – Hiệu hỏi.

– Rùm.

– Rùm đặt bao nhiêu ống trúm?

– Ba chục. – Thằng bé chỉ dọc con rạch. – Từ cây cầu khỉ đầu xóm tới dưới ngã ba sông. Mỗi cái cách một cây cột điện. Con đặt từ năm lớp ba, theo ông nội.

Rùm mười hai tuổi, da đen nhẻm, tóc cháy nắng, mặc cái áo thun đội bóng in số mười. Mỗi chiều sau giờ học, nó với ông nội chèo xuồng thả ống trúm, mỗi sáng năm giờ đi dỡ, lươn đem ra chợ bán cho một bà mối quen. Một ký lươn đồng chín chục nghìn, những bữa trúng được hai ký. Những bữa như bữa nay, nó dỡ ba chục cái ống, đổ ra toàn lươn chết, không bán được cho ai.

– Mấy bữa lươn chết, cái ống nào chết nhiều nhất? – Hiệu hỏi, không nghĩ gì nhiều.

Thằng bé không trả lời ngay. Nó nhìn anh một lúc, rồi đi tới chỗ chiếc xuồng, lôi ra một cái ống trúm, lật mặt đáy lên cho anh xem. Trên thân ống tre, ai đó đã khắc bằng dao hai con số: một, bảy.

– Con đánh số hết. Bữa nào có lươn chết, cái số mười bảy chết nhiều nhất. Mười sáu với mười tám thì chết vừa. Từ hai mươi trở xuống ngã ba thì có bữa còn sống.

Hiệu đứng dậy, nhìn dọc bờ rạch, đếm cột điện. Cái ống trúm số mười bảy được thả ngay bên dưới một cái cống tưới bê tông nhỏ dẫn nước vào ruộng lúa bên trái. Cái cống ấy cách trại heo gần một cây số về phía hạ lưu, cách cửa xả của nhà máy gần hai cây số về phía thượng lưu.

Nó không ở gần ai cả.

Mười giờ sáng, cùng ngày.

Phó giám đốc nhà máy, Quách Gia Bảo, tiếp Hiệu trong phòng khách có máy lạnh, bàn kính, tủ trưng bày những bao tinh bột in chữ xuất khẩu. Anh ta còn trẻ, đeo kính gọng mảnh, nói năng mạch lạc như người đọc báo cáo.

– Anh xem, – Bảo xoay màn hình máy tính về phía Hiệu. – Số liệu quan trắc ba tháng, không ngày nào vượt. Hệ thống xử lý của bên em đầu tư hai mươi tỷ, có hồ yếm khí, hồ hiếu khí, có cả hồ sinh học trồng bèo. Cửa xả có camera truyền về Sở. Bên em làm đúng hết.

– Tôi biết, – Hiệu nói.

– Còn cái trại heo, – Bảo nói nhẹ, như tiện thì nhắc. – Năm ngoái bị phạt hai lần vì xả thải ra rạch. Em không muốn nói xấu ai, nhưng chuyện đó ai trong xóm cũng biết.

Hiệu cũng biết. Biên bản xử phạt năm ngoái do chính tay anh lập. Ông Tư Lũy, chủ trại heo, năm mươi tám tuổi, nợ ngân hàng ngập đầu sau dịch tả heo châu Phi, đã cắn răng nộp phạt rồi xây thêm một hầm biogas. Trong xóm, khi cá nổi đầu, người ta nhìn về phía trại heo trước tiên.

Chiều hôm đó Hiệu ghé trại heo. Ông Tư Lũy đang cùng thằng con trai cào phân trong chuồng, quần xắn tới gối, ủng cao su lấm lem. Thấy xe của Sở, ông buông cái cào, đứng thẳng lưng lên, mặt như người đã quen bị gọi tên trước.

– Lại chuyện cá nổi đầu phải không chú? – ông hỏi trước khi Hiệu kịp chào. – Tui biết mà. Cả xóm nói tui. Tui nói thiệt, từ hồi làm cái hầm biogas, tui không xả một giọt nào ra rạch. Nước sau hầm tui bơm lên tưới vườn chuối. Chú coi vườn chuối tui đi.

Vườn chuối sau trại xanh mướt, buồng nào cũng nặng trĩu. Hiệu đi dọc đường ống dẫn nước từ hầm biogas tới gốc chuối, nhìn cái van, nhìn đồng hồ điện của máy bơm. Anh lấy mẫu ở hầm, lấy mẫu ở mương thoát. Ông Tư Lũy đi theo sau, cứ một lúc lại nói, như sợ im lặng thì người ta sẽ nghĩ khác.

– Năm ngoái tui sai, tui chịu. Heo chết dịch, tui hết tiền, tui làm ẩu. Nhưng năm nay mà chú bắt tui nữa thì tui bán trại, thằng con tui lên thành phố làm công nhân. Tui nói vậy thôi, chú cứ làm đúng việc của chú.

Hiệu ra về, mũi còn vương mùi chuồng trại, thứ mùi khai nồng của phân heo, của nước tiểu, của cám ủ. Anh đã ngửi thứ mùi ấy ở cả trăm trại heo trong mười lăm năm làm nghề.

Mùi trong ống trúm của thằng Rùm không phải mùi đó.

— Hết chương 1 —