Mùa nước rút

Chương 1: Mùa nước rút

Lý trưởng Bàng Đức đóng cái cọc tre cuối cùng xuống bùn, chùi tay vào vạt áo rồi nói to cho cả đám người đứng trên bờ đê cùng nghe:

– Ba mẫu, đủ nhé. Làng chia đất cho đứa mồ côi, sau này ai hỏi thì làng Vạn Liễu có nhân có nghĩa.

Mạc Tư Nhàn đứng dưới chân đê, hai ống quần xắn tới gối. Nước ở bãi mới rút được nửa tháng, bùn còn nhão, cắm cái gậy xuống là nó nuốt mất nửa thân. Chỗ nào bùn khô thì nứt thành ô, mặt ô phủ một lớp phấn trắng như ai rắc vôi. Người làng gọi chỗ này là bãi Lau Sậy, nhưng ai cũng biết tên thật của nó là bãi chua. Cấy lúa xuống thì lúa vàng lá sau mười hôm. Trâu lội qua một lần thì về nhà nằm bỏ cỏ.

Thím Ngũ bán đậu phụ ở đầu làng kéo Tư Nhàn lại, nói nhỏ:

– Nhận đi rồi bán lại cho lão Bàng, lão trả năm quan. Năm quan đủ cho con đi ở với nhà nào tử tế trên trấn.

Tư Nhàn mười bảy tuổi. Mẹ nàng mất mùa đông năm trước, cha mất từ hồi nàng còn bé đến mức không nhớ mặt. Thứ duy nhất cha để lại là một chiếc nón cũ và câu chuyện mẹ kể đi kể lại: cha từng làm thuê cho một nhà trồng ấu ở phủ dưới, nơi đất cũng chua như thế này, mà người ta vẫn sống được.

– Con giữ, thím ạ.

Thím Ngũ chép miệng, không nói nữa.

Tối đó Tư Nhàn ngồi ở bậc cửa túp lều mẹ để lại, lấy que vạch xuống đất. Ba mẫu bãi, chia ba phần. Phần sát sông trũng nhất, giữ nước quanh năm, để trồng ấu. Phần giữa đào một con mương dẫn nước sông vào, xả nước chua ra, cứ thế rửa đất qua hai mùa mưa. Phần cao nhất sát chân đê thì chưa làm gì được, cứ để cỏ mọc.

Nàng không có trâu, không có cày, chỉ có một cái mai, một đôi quang gánh và hai bàn tay. Đào mương một mình mất bốn mươi ngày. Ngày nào người đi chợ qua đê cũng thấy một cái nón trắng nhấp nhô giữa bãi. Mấy đứa trẻ chăn trâu đứng trên đê hát vè trêu nàng là con cò đào đất. Nàng không đuổi, cũng không cãi. Đến ngày thứ hai mươi thì bọn trẻ chán, bỏ đi chỗ khác.

Củ ấu giống, nàng phải đi bộ hai ngày xuống phủ Hạ Khê mới mua được. Bà chủ vườn ấu ở đó già lắm rồi, nghe nàng nói tên cha thì ngồi im một lúc.

– Mạc Tam à? Thằng ấy gánh nước khỏe nhất vườn này. – Bà lấy thêm một rổ ấu giống bỏ vào quang gánh của nàng. – Rổ này không lấy tiền. Nhưng nhớ: ấu thích nước chua, ghét nước tù. Mỗi tuần phải thay nước một lần, không thì thối củ.

Tư Nhàn gánh hai rổ ấu về làng, vai sưng tím. Cuối tháng tư, phần đất sát sông đã phủ một lớp lá ấu xanh hình thoi, nổi trên mặt nước như ai rải tiền đồng.

Lý trưởng Bàng Đức đi tuần đê, dừng lại nhìn rất lâu. Rồi lão cười khẩy:

– Ấu thì bán được mấy đồng. Một gánh ấu không bằng một đấu gạo.

Lão nói đúng. Mùa thu năm ấy Tư Nhàn hái được mười một gánh ấu, gánh ra chợ trấn Thạch Bàn bán, trừ tiền giống còn được hai quan bảy tiền. Đủ ăn qua mùa đông, không hơn.

Tháng mười, lý trưởng Bàng Đức lại ra bãi, lần này mang theo cái túi vải và người mõ làng cầm sổ.

– Đất làng cấp thì phải nộp thuế cho làng. Ba mẫu hạng ba, bốn tiền năm đồng. – Lão đếm ngón tay. – Làng thương con mồ côi nên không tính hạng hai đấy.

Bốn tiền năm đồng là gần một phần năm số tiền nàng kiếm được cả mùa. Tư Nhàn vào lều, mở cái ống tre giấu dưới gầm chõng, đếm đủ, đặt vào tay lão. Lão quay đi thì nàng gọi lại.

– Ông cho con xin cái biên lai.

Bàng Đức nhíu mày, như thể chưa ai trong làng từng hỏi câu ấy. Người mõ đứng sau lão gãi đầu. Rồi lão phẩy tay, bảo mõ xé một tờ giấy bản, viết mấy dòng, lấy con dấu gỗ nhỏ đeo ở thắt lưng ra hà hơi đóng một cái.

– Giữ mà lót nồi. – Lão nói.

Tư Nhàn gấp tờ giấy làm tư, bọc trong mảnh giấy dầu, cất vào ống tre cùng chỗ tiền còn lại.

Nhưng đêm cuối cùng của mùa ấu, nàng ngồi bóc vỏ những củ ấu bán ế, và nhận ra một chuyện. Củ ấu luộc bán không ai mua vì ngoài chợ nhà nào cũng có. Còn bột ấu thì chưa ai bán.

— Hết chương 1 —