Mùa thuế

Chương 3: Mùa thuế

Sáng ngày mười lăm tháng chín, sân đình làng Vạn Liễu đông như hội. Thư lại huyện ngồi ở chiếu giữa, cuốn sổ địa bạ mở trước mặt. Lý trưởng Bàng Đức đứng bên cạnh, áo the mới, khăn xếp mới.

– Bãi Lau Sậy, ba mẫu, sổ ghi là đất hoang ven sông, không chủ. – Thư lại đọc. – Theo lệnh huyện, đất hoang thu về cấp cho lính hồi hương. Ai có ý kiến?

Cả sân đình quay lại nhìn Tư Nhàn. Nàng đứng ở hàng sau, đôi chân còn dính bùn vì sáng nay vừa thay nước ruộng ấu.

– Con có, thưa thầy.

Bàng Đức nói trước khi thư lại kịp trả lời:

– Thưa thầy, ba năm trước thấy con bé mồ côi khổ quá, tôi cho nó ra bãi ấy làm tạm. Làm tạm thôi. Chứ đất là đất hoang của làng, chưa bao giờ ghi tên ai. Nay nó làm ăn được rồi thì cũng nên biết ơn mà trả lại cho quan.

Có tiếng rì rầm. Mấy người gật đầu. Bàng Đức nói nghe hợp tình. Ba năm trước, trên bờ đê, lão không hề nói chữ "tạm". Nhưng ba năm trước cũng không ai nghĩ bãi chua có ngày ra tiền.

Tư Nhàn bước lên. Nàng không cãi chuyện cọc tre ba năm trước. Nàng rút từ trong vạt áo ra một gói giấy dầu, mở ra trên chiếu trước mặt thư lại. Trong gói là ba tờ giấy bản vàng ố, mỗi tờ có một dấu son.

– Thưa thầy, đây là biên lai thuế ruộng của con. Ba năm, ba tờ.

Thư lại cầm tờ trên cùng, đọc chậm:

– "Thu của Mạc thị Tư Nhàn, thôn Vạn Liễu, thuế điền ba mẫu hạng ba, năm thứ mười một niên hiệu Hòa Khang, đủ số bốn tiền năm đồng." – Ông ta ngừng lại, lật dấu son. – Dấu của lý dịch thôn Vạn Liễu.

Sân đình im lặng.

– Năm nào lý trưởng cũng xuống bãi thu thuế của con, thưa thầy. – Tư Nhàn nói, giọng không cao. – Thu đủ ba mẫu, theo hạng ruộng ba. Lần đầu con không biết đất hoang thì không phải nộp thuế. Con nộp vì con nghĩ đất đã cấp cho con thì con phải nộp. Năm thứ hai con hỏi thím Ngũ, thím bảo cứ xin biên lai. Con xin.

Thư lại quay sang Bàng Đức. Lão đã đỏ mặt từ lúc tờ giấy đầu tiên được mở ra.

– Lý trưởng. Sổ địa bạ ghi bãi này là đất hoang. Đất hoang thì không chịu thuế, không có trong sổ thuế nộp lên huyện. Mà ông thu thuế của người ta ba năm, có dấu son của làng, ba mẫu hạng ba. Số tiền ấy đi đâu?

Bàng Đức mở miệng rồi lại ngậm.

Thư lại không cần câu trả lời. Ông lật sổ thuế làng Vạn Liễu nộp lên huyện ba năm qua, dò từng dòng. Không có tên Mạc thị. Không có bãi Lau Sậy. Ông gập sổ lại, đặt tờ biên lai lên trên cùng.

– Biên lai thu thuế có dấu làng là giấy làng thừa nhận người nộp là chủ ruộng. – Ông nói, đủ to cho cả sân đình nghe. – Đất này không phải đất hoang. Hôm nay ghi tên Mạc thị Tư Nhàn vào địa bạ. Còn chuyện ba năm tiền thuế thu mà không nộp, lý trưởng theo tôi lên huyện mà trình.

Lão Bàng Đức theo thư lại lên huyện ngay chiều hôm ấy. Mười hôm sau, làng Vạn Liễu có lý trưởng mới.

Chiều hôm đó, Tư Nhàn không ở lại nghe người ta bàn tán. Nàng về bãi, xắn quần lội xuống ruộng ấu. Nước đã đến kỳ thay. Nàng tháo cửa mương, nước chua chảy ra sông, nước sông chảy vào, mang theo phù sa đỏ nhạt.

Thím Ngũ đứng trên đê gọi xuống:

– Con giữ mấy tờ biên lai ấy ba năm, thím còn tưởng con không biết chữ.

– Con không biết chữ thật, thím ạ. – Tư Nhàn nói, không ngẩng lên. – Con chỉ biết cái gì có dấu son thì người ta không xóa được.

Mùa đông năm ấy, nàng đắp lại bờ phần đất cao sát chân đê. Năm sau, nàng thử cấy lúa ở đó. Lúa không vàng lá.

Đến năm thứ năm, trên tấm biển gỗ nhỏ treo ở cửa hiệu bánh Phúc Thịnh có thêm một dòng chữ mà nàng nhờ người viết hộ: Bột ấu bãi Lau Sậy, Mạc gia. Người trấn Thạch Bàn đến giờ vẫn gọi bãi ấy là bãi chua. Chỉ có điều, khi nói câu ấy, không ai còn bĩu môi nữa.

— Hết —