Đêm thứ ba: vở Quan án mở hòm

Chương 3: Đêm thứ ba: vở Quan án mở hòm

Ân biết mình không thể đứng giữa sân mà tố con trai trưởng nhà người ta lấy cắp trâm của bà nội. Thằng Cò nằm trên mái nhà nghe trộm, nói ra thì chính nó bị đánh trước. Một kép hát nói một cậu ấm là kẻ cắp, cả làng sẽ cười vào mặt.

Thứ anh cần là để chính người ấy tự lộ ra, trước mặt mọi người, dưới ánh đèn.

Đêm thứ ba, vở diễn có tên Quan án mở hòm. Ân dặn bà bầu Đoan một việc, dặn thằng Cò một việc, và dặn người đánh thanh la một việc.

Vở mở màn như đêm trước. Quan án về làng. Đến đoạn giữa, quan án nói rằng muốn xử cho công bằng, phải có người ngoài làm chứng. Rồi Ân bước xuống mép chiếu, cầm quạt chỉ thẳng vào hàng gia nhân sau ghế phú hộ, cất giọng hát nói lối, vừa trang trọng vừa vui vẻ, như một trò đùa của gánh hát vẫn hay làm với khán giả:

– Người cao nhất kia, mời lên cầm đèn cho quan xử án!

Cả sân cười rộ. Ở các làng ven sông, kép hát gọi khán giả lên chiếu là chuyện thường, ai được gọi cũng phải lên, không lên thì bị chê là nhát. Mấy người gia nhân đẩy Khúc Tư ra. Hắn đỏ mặt, gượng cười, bước lên chiếu diễn.

Thằng Cò, vẫn trong vai hồn ma, mặt bôi phấn nhũ, bưng ra một ngọn đèn lồng to, đưa vào tay hắn. Khúc Tư phải đưa hai tay ra đỡ.

Và dưới ngọn đèn lồng ấy, ở giữa chiếu diễn sáng rực, ống tay áo gấm lam sẫm của hắn lấp lánh lên những đốm nhỏ li ti như sao. Phấn nhũ mắc vào trong thớ gấm, chỗ ống tay áo trái, đúng chỗ va vào vai một người trong bóng tối.

Ân không nói gì. Anh chỉ cầm tay áo thằng Cò lên, giơ vệt phấn bị quệt mất ở vai trái của nó ra cạnh tay áo Khúc Tư. Cả sân im phăng phắc. Người đứng gần chiếu diễn nhìn thấy rõ. Người đứng xa thì nghe người đứng gần kể lại, xì xào lan khắp sân như gió qua ruộng dâu.

Khúc Tư buông ngọn đèn lồng xuống. Cò đỡ lấy kịp. Hắn quỳ sụp xuống chiếu diễn, quay về phía cụ bà, dập đầu.

Phú hộ Kỷ đứng dậy, quát gia nhân lôi hắn xuống. Nhưng cụ bà đã chống gậy đứng lên trước.

– Để nó nói. – Cụ nói, giọng không to nhưng cả sân nghe rõ.

Khúc Tư nói. Hắn không lấy cho mình. Đêm mừng thọ, cậu cả Kỷ Tuần bảo hắn, lúc đèn tắt, rút cây trâm trên đầu cụ bà. Cậu cả nợ sòng bài trên phố huyện một món lớn, người ta đòi gắt, dọa tới nhà. Cây trâm đã gửi lên tiệm cầm đồ ngay sáng hôm sau. Còn gánh hát thì sẽ bị giải lên huyện, không ai đi tìm trâm nữa.

Cả sân quay sang nhìn Kỷ Tuần. Cậu ta đứng sau ghế cha, mặt trắng như phấn trên mặt thằng Cò. Cậu ta mở miệng định nói gì đó, có lẽ định chối, có lẽ định bảo một thằng quản gia và một đám kép hát thì lời ai đáng tin. Nhưng cậu ta nhìn xuống tay áo lụa trắng của chính mình. Đêm thứ nhất, cậu ta đã đứng ngay bên trái ghế cụ bà để nhận cây trâm từ tay Khúc Tư. Trên nếp gấp ống tay áo lụa trắng ấy, dưới ánh đèn rạp, cũng có mấy đốm sáng nhỏ li ti. Cậu ta khép miệng lại, rồi lặng lẽ kéo tay áo giấu ra sau lưng, như một đứa trẻ.

Và phú hộ Kỷ Thành, người hai đêm trước đã chỉ thẳng tay vào gánh hát, không quay sang nhìn con trai. Ông ta nhìn xuống đất. Lúc ấy Ân mới hiểu ra một điều anh đã ngờ ngợ từ đêm thứ nhất: ông ta không bất ngờ. Ông ta biết từ sáng hôm sau, khi không thấy con trai ở nhà, khi nghe gia nhân nói cậu cả đi phố huyện từ gà gáy. Ông ta giữ gánh hát lại để cả làng nhìn vào gánh hát, chứ không nhìn vào nhà mình.

Cụ bà đứng chống gậy rất lâu. Rồi cụ quay sang con trai, nói một câu, giọng bình thản như hỏi chuyện mùa màng:

– Anh Thành, chuộc trâm về. Tiền chuộc trừ vào phần ruộng của thằng Tuần. Còn tiền diễn ba đêm của gánh hát, trả gấp đôi.

Sáng hôm sau, gánh hát Lam Kiều nhổ sào. Ba chiếc thuyền xuôi dòng, rương áo mũ chất đầy khoang. Trước khi thuyền rời bến, một người hầu của cụ bà chạy ra, đưa cho Ân một cái gói nhỏ bọc khăn tím.

Trong gói là một hộp phấn nhũ mới, loại thượng hạng bán ở phố huyện, và một mẩu giấy viết mấy chữ: cho thằng hồn ma.

Thằng Cò mở hộp phấn ra, ngửi ngửi, rồi bôi thử một ít lên mu bàn tay, giơ lên trước nắng sớm cho cả thuyền xem. Ánh nắng trên sông chiếu vào, lấp lánh như vảy cá.

— Hết —