Đêm thứ hai: vở Quan án xử trâm

Chương 2: Đêm thứ hai: vở Quan án xử trâm

Sáng hôm sau, Ân xin gặp cụ bà. Phú hộ Kỷ không muốn, nhưng cụ bà nghe được, cho gọi vào. Cụ ngồi trên sập, mắt còn sáng, giọng nói rành rọt như người còn quản cả nhà.

– Kép hát muốn gì?

– Thưa cụ, con xin được xem tóc cụ.

Gia nhân xì xào. Cụ bà nhìn Ân một lúc, rồi cười khẽ, cởi khăn ra.

Ân không chạm vào tóc cụ. Anh chỉ cúi xuống nhìn rất gần, nhìn bên phải búi tóc, rồi bên trái. Rồi anh thưa:

– Thưa cụ, đêm qua thằng Cò mặt bôi phấn nhũ, áo cũng rắc phấn nhũ. Phấn ấy trộn bột vảy mica, chạm vào đâu là bám lấp lánh, ba ngày phủi không hết. Nếu nó đã cúi xuống rút trâm trên đầu cụ, thì tóc cụ, vai áo cụ phải có phấn. Tóc cụ không có một hạt nào.

Cụ bà gật đầu chậm rãi. Cụ hỏi:

– Thế thì ai?

– Con chưa biết. – Ân nói thật. – Nhưng con biết người ấy đi ngược chiều thằng Cò trong lúc tối, va vào vai trái nó, và trên người người ấy bây giờ phải có phấn nhũ.

Cụ bà quay sang nhìn con trai. Phú hộ Kỷ đứng ở cửa, mặt hằm hằm:

– Mẹ tin gì lời một thằng kép hát.

Cụ bà không trả lời con. Cụ bảo Ân:

– Đêm nay cứ diễn.

Chiều hôm ấy, Ân ngồi trong dãy nhà ngang với bà bầu Đoan, viết lại vở diễn đêm thứ hai. Đêm thứ hai đáng lẽ diễn vở Hai người bạn cùng trọ. Ân xin đổi sang một vở mà gánh chưa bao giờ diễn, vì nó mới được nghĩ ra từ trưa hôm ấy: vở Quan án xử trâm.

Bà bầu Đoan nghe xong, lắc đầu:

– Mày diễn cái chuyện ấy trước mặt nhà người ta, họ đánh chết.

– Nhà người ta đã bảo phải diễn. – Ân nói. – Con chỉ diễn chuyện của một làng không có tên, một nhà phú hộ không có tên, một cây trâm. Ai thấy mình trong đó thì là chuyện của người ấy.

Đêm thứ hai, cả làng Đồng Bãi kéo đến còn đông hơn đêm đầu. Tin gánh hát bị giữ đã chạy khắp vùng, người ta đến xem kép hát diễn thế nào trong lúc chờ lên huyện.

Ân đóng vai quan án. Vở rất đơn giản: một bà cụ nhà giàu mất trâm trong đêm hội, quan án về làng tra hỏi từng người. Có người hầu, có con dâu, có khách khứa, có con trai. Mỗi người ra trình một câu. Ân vừa diễn, vừa nhìn xuống chiếu khán giả.

Anh không nhìn phú hộ Kỷ. Anh nhìn những người đứng sau lưng ông ta.

Đến đoạn quan án cầm cây quạt chỉ xuống, hát một câu nói lối mà Ân viết chiều hôm ấy: "Kẻ cắp trong đêm tưởng tối là kín, nào hay tay áo mang theo ánh sao", thì trong hàng gia nhân đứng sau ghế phú hộ, có một người lùi lại một bước.

Người ấy là quản gia nhà họ Kỷ, tên Khúc Tư, bốn mươi tuổi, người cao to nhất trong đám gia nhân. Hắn mặc áo dài gấm màu lam sẫm, thứ áo duy nhất hắn được mặc trong những ngày có khách. Hắn khoanh tay lại, giấu hai ống tay áo vào trong.

Ân diễn tiếp đến hết vở. Trước khi vở kết, anh để quan án nói một câu không có trong bất kỳ vở tuồng nào: "Còn một đêm nữa, quan sẽ xử."

Đêm ấy, khi rạp đã tan, thằng Cò không ngủ trong dãy nhà ngang. Nó bôi lọ nồi lên mặt, mặc bộ áo đen của vai thích khách, nằm rạp trên mái kho thóc sau nhà họ Kỷ, chỗ trông ra lối đi về phía ao. Ân không bảo nó làm thế. Nó tự làm, và chỉ nói với Ân lúc gần sáng.

Gần canh ba, quản gia Khúc Tư đi ra phía sau kho thóc. Một người khác đã đứng đợi sẵn ở đó, người trẻ hơn, mặc áo lụa trắng. Hai người nói với nhau rất khẽ. Cò chỉ nghe được mấy tiếng: "tiệm cầm đồ", "phố huyện", "sau khi gánh hát đi". Rồi người áo trắng quay vào nhà. Cò nhận ra dáng đi ấy.

Đó là Kỷ Tuần, con trai trưởng của phú hộ Kỷ, cháu đích tôn của cụ bà.

— Hết chương 2 —