Ngón tay cái

Chương 2: Ngón tay cái

Năm ngoái, tháng Tư, có cái nhà ống cũ trong ngõ gần chợ Rồng bán cho người ta đập xây lại. Con cháu chủ cũ ở Hà Nội về dọn, gọi bà vào mua đồ cũ, cả gian bếp với cái gác xép, sáu trăm nghìn. Bà thuê xe ba gác chở ba chuyến. Toàn nồi nhôm móp, quạt hỏng, chai lọ, sách báo. Trong cái thúng mủng dưới gầm cầu thang có hai chục cái bát ăn cơm, chồng lên nhau, bám mạng nhện.

Bà ngồi giữa sân lật từng cái. Mười chín cái là bát sứ Hải Dương thời bao cấp, men trắng đục, in hoa dây. Một cái thì khác.

Cái bát này đây. Mày lật lên xem đáy. Thấy cái vòng chân đế không? Đất ở đấy màu xám nâu, sần, không tráng men. Nặng tay chưa? Men lam trên thành vẽ cành cúc, nét vẽ nhòe, đậm chỗ nọ nhạt chỗ kia, như người ta vẽ nhanh bằng cái bút lông to. Lòng bát có một vòng tròn không men, đấy là vết kê, ngày xưa nung chồng bát lên nhau thì cạo men một vòng cho khỏi dính. Mép chân đế mòn nhẵn, chỗ khác thì không.

Bà nhìn là biết. Bát Tràng, đời cuối nhà Nguyễn, đồ dân dụng, nhà khá giả ngày xưa người ta ăn cơm bằng thứ này. Không phải báu vật. Đem ra chợ đồ cổ người ta trả vài triệu là cùng. Bà để nó riêng ra, định khi nào rảnh mang qua lão Biền.

Ba hôm sau bà mang qua. Lúc bà đến, trong tiệm có khách.

Một cô gái chừng ba mươi, người Hà Nội, mặc áo len mỏng màu kem, đứng trước cái tủ kính giữa tiệm. Lão Biền đang cầm một cái đĩa to bằng hai bàn tay xòe, men lam vẽ con chim đậu cành, đặt lên tấm nhung đỏ. Lão nói giọng trầm trầm, đều đều như đọc sớ:

– Chu Đậu, cuối thế kỷ mười lăm. Đáy son nâu đặc trưng. Hàng xuất khẩu, vớt từ tàu đắm ngoài Cù Lao Chàm, có người nhà ở trong ấy mang ra. Ba trăm triệu, cháu ạ. Bác lấy giá mềm vì cháu mua tặng bố.

Cô gái bảo bố cô sắp bảy mươi, cả đời mê gốm Chu Đậu mà chưa bao giờ dám mua một cái. Cô dành dụm mấy năm. Cô hỏi có giấy tờ gì không. Lão Biền bảo đồ cổ thì làm gì có giấy, tin nhau thì mua.

Bà đứng ở cửa, ôm cái bát Bát Tràng gói trong tờ báo. Từ chỗ bà đứng, bà nhìn thấy cái đĩa.

Men trắng quá. Xanh tươi quá. Con chim vẽ nét đều tăm tắp như in. Mặt men mờ đi, đều khắp lượt, cả trong lòng đĩa, nơi chả cái thìa đôi đũa nào chạm tới. Và trên vành chân đế, chỗ đáng lẽ phải mòn nhẵn nhất, thì lại sắc cạnh.

Bà nghĩ tới cụ Tú. Rồi bà nghĩ tới ba bốn trăm nghìn một tháng. Mày phải hiểu, Củ ạ, bà đứng đấy lâu lắm. Lão Biền không phải người xấu với bà. Hai mươi năm lão chưa ăn của bà đồng nào. Nói ra thì bà mất mối, mất cái tiệm duy nhất trong phố chịu mua đồ của một bà đồng nát mà không bắt bà đứng ngoài cửa.

Nhưng cô gái đã mở túi, lấy ra cái phong bì dày.

Bà bước vào.

– Ông Biền, cho tôi xem cái đĩa với. Cả đời tôi chưa được cầm cái Chu Đậu thật nào.

Lão nhìn bà, hơi khó chịu, nhưng lão vẫn đưa. Lão quen bà rồi, lão nghĩ bà tò mò.

Bà đỡ cái đĩa bằng hai lòng bàn tay, lật lên. Lớp son nâu dưới đáy đều quá, phẳng quá. Bà đưa ngón tay cái lên miệng, nhổ một tí nước bọt, rồi miết mạnh một đường trên lớp son.

Ngón tay bà nâu một vệt.

Bà giơ ngón tay lên. Không nói gì. Cô gái nhìn ngón tay bà, rồi nhìn đáy đĩa, nơi có một vệt sáng màu đất mới lòi ra dưới lớp nâu.

Son nung thì mài bằng giấy ráp cũng không ra, cụ Tú bảo thế. Son quét thì nước bọt cũng tróc.

Lão Biền đứng im. Mặt lão trắng ra rồi đỏ lên. Lão giật cái đĩa trên tay bà, không mạnh, nhưng giật.

– Bà đi ra. – Lão nói. – Từ giờ đồ của bà, tôi không mua.

Bà đi ra. Cái bát Bát Tràng vẫn còn gói trong tờ báo dưới nách. Cô gái đi theo sau bà, cất phong bì vào túi, đứng ở vỉa hè hỏi bà tên gì, ở đâu. Bà không trả lời, bà đạp xe đi.

Tháng đó bà mất ba trăm tám chục nghìn. Tháng sau bà mất bốn trăm. Bà phải mang đồ gốm sứ ra tận chợ đồ cũ ngoài đê, bán rẻ hơn một nửa.

Ở chợ đồ cũ ngoài đê, người ta không biết bà. Bà bày một cái lọ hoa men rạn đời đầu thế kỷ trước, đồ thật, đồ thường, lão Biền ngày trước trả bà bốn trăm nghìn. Gã thanh niên ngồi sạp bên cạnh cầm lên, lật đáy, bảo bà đồ này đầy ngoài Hà Nội, sáu chục. Bà bảo không bán. Gã cười, bảo bà đồng nát mà cũng làm giá.

Bố mày đi làm về, nghe chuyện, ngồi ăn cơm mà không nói gì. Ăn xong, nó mới bảo: "Mẹ dại. Việc của người ta, người ta mua người ta chịu. Mẹ có phải công an đâu."

Bà không cãi. Bà bảo nó: "Cụ Tú dạy mẹ nhìn mười hai năm. Không phải để mẹ đứng nhìn người ta mất ba trăm triệu."

Nó không nói gì nữa. Tối đó nó đưa bà năm trăm nghìn, bảo mẹ cầm tiêu tháng này. Bà cất vào hộp, đến giờ vẫn chưa tiêu.

— Hết chương 2 —