Cái bát mày đang ăn

Chương 1: Cái bát mày đang ăn

Ăn đi, nhìn bà làm gì. Cơm nguội thì chan canh vào. Hôm nay bà kể cho mày nghe chuyện cái bát mày đang cầm, vì mày hỏi sao bà không cho mày dùng bát nhựa như chúng bạn.

Cầm cho chắc. Úp lòng bàn tay đỡ dưới đáy, đừng cầm vành. Ừ, thế.

Bà đi đồng nát từ năm ba mươi sáu tuổi, năm ông mày mất. Trước đó bà làm gì thì mày biết rồi, bà kể trăm lần rồi: mười hai năm bà ở nhà cụ Tú gần chợ Rồng, rửa bát, quét nhà, lau đồ. Cụ Tú chơi đồ cổ. Nhà cụ ba tầng, tầng nào cũng có tủ kính, tủ nào cũng bát đĩa lọ bình. Mỗi sáng thứ Hai bà lau một tủ. Cụ ngồi cạnh, cầm cái kính lúp, bắt bà lau cái nào thì phải lật đáy cái đó lên cho cụ nói.

"Đây là Bát Tràng, xương đất nặng tay, men lam hơi ngả đen. Đây là Chu Đậu, đáy có quét một lượt son nâu như nước chè đặc, nung lên nó bám chặt như da. Đây là đồ nhái mới làm, nhẹ tay, men trắng quá, xanh tươi quá, nhìn như mới vẽ hôm qua. Mày nhìn vết mòn. Đồ thật mấy trăm năm, mòn ở chỗ tay người cầm, chỗ chạm mặt bàn: vành miệng, mép chân đế. Đồ làm giả thì nó mài cát, ngâm thuốc, mòn đều khắp lượt, mòn cả chỗ chả ai sờ tới bao giờ."

Mười hai năm, bà lau hơn một nghìn cái. Bà không biết chữ nhiều, nhưng bà biết nhìn.

Cụ Tú mất thì con cụ bán sạch, bán cả nhà. Bà ra đi đồng nát, vì chả còn biết làm gì.

Bà đi bằng cái xe đạp Thống Nhất của ông mày, sau gác-ba-ga buộc hai cái sọt. Sáng năm giờ ra khỏi nhà, đạp một vòng từ Hàng Đồng sang Năng Tĩnh, vòng ra đê, trưa về ăn cơm, chiều đạp tiếp. Rao thì bà rao ít, mỏi miệng. Người ta quen tiếng xe bà rồi, cái chuông xe kêu rè rè như con ve sầu, nghe là thò đầu ra cửa gọi. Giấy báo ba nghìn một cân, bìa các tông hai nghìn rưỡi, lon bia một trăm năm mươi đồng một cái, nhôm nồi mười tám nghìn, đồng thau thì có giá, đồng đỏ thì giá hơn. Cái cân đồng hồ trên xe, ba năm bà mang ra phường kiểm một lần, vì người bán đồng nát cho mình cũng nghèo như mình, cân điêu với họ thì tội.

Đi đồng nát thì mày biết, nhặt cái gì người ta vứt. Báo cũ, vỏ lon, sắt vụn, đồng nát. Ba mươi năm bà chưa nhặt được báu vật nào cả. Người ta bảo đồng nát hay vớ được của, mua cái bình hai chục nghìn bán hai trăm triệu. Bà đi ba mươi năm, cái quý nhất bà mua được là cái lư đồng bán lại được một triệu hai. Đồ quý thì chủ nhà người ta biết. Cái người ta không biết thì phần nhiều chả đáng gì.

Nhưng bà có cái mối. Lão Biền, có tiệm đồ cũ đồ cổ ở mặt phố gần chợ Rồng. Đồng nát bà gom được, cái gì sắt thì bán vựa sắt, cái gì gốm sứ hay đồng thau trông cổ cổ thì bà mang qua lão. Lão trả giá sòng phẳng, không ép. Hai mươi năm, mỗi tháng bà bán cho lão chừng ba bốn trăm nghìn, có tháng được triệu. Tiền đóng học cho bố mày ngày xưa, một phần là từ cái tiệm ấy.

Mày nhớ cái đấy. Vì chuyện bà sắp kể, bà mất cái mối ấy.

— Hết chương 1 —