Con cá đuôi cong

Chương 2: Con cá đuôi cong

Làng sừng vẫn như năm năm trước, chỉ nhiều xưởng hơn và nhiều nhà ống ba tầng hơn. Ngoài đầu làng người ta phơi sừng trâu thành từng đống, mùi gây gây bốc lên trong nắng tháng Ba. Tiếng máy mài rít từ các ngõ.

Tôi hỏi ba nhà mới ra được tên cụ: cụ Lạp, tám mươi sáu tuổi, thợ khắc giỏi nhất làng một thời, giờ mắt kém, không làm nữa, ở với con trai út trong ngõ thứ tư. Con cá đuôi cong đúng là của cụ, người trong làng ai cũng biết. "Cá ông Lạp", họ gọi vậy. Không ai khác khắc kiểu đó, cụ không truyền, vì cụ bảo con cá ấy là của riêng cụ.

Cụ Lạp ngồi trên tràng kỷ gỗ, mặc áo bông dù trời đã ấm. Con dâu cụ mời chúng tôi uống chè, nhìn Mathias như nhìn người ngoài hành tinh. Tôi giới thiệu là đi nghiên cứu làng nghề. Rồi tôi đặt ba cái khuy lên mặt bàn.

Cụ Lạp cầm một cái lên, đưa sát mắt, xoay qua xoay lại dưới ánh cửa sổ. Ngón cái cụ miết lên con cá.

– Của tôi. – Cụ nói. – Cá này của tôi.

– Cụ có nhớ cụ làm cho ai không ạ?

– Khuy thì tôi không bán. – Cụ nói chậm. – Cả đời tôi làm khuy có một lần. Năm ấy tôi tiện một bộ mười hai cái cho con gái, để nó may áo đi lấy chồng. Mà năm ấy nó có lấy chồng đâu.

Con dâu cụ đứng sau tràng kỷ, đưa mắt nhìn tôi, rồi nhìn Mathias, rồi quay đi vào bếp rất nhanh.

– Con gái cụ tên gì ạ?

– Con Trìu. – Cụ nói. – Nó lấy chồng sang thôn bên rồi. Mãi năm chín sáu nó mới lấy chồng. Cô hỏi làm gì?

Tôi nhìn Mathias. Anh ngồi rất yên, hai bàn tay to đặt trên đầu gối, mắt nhìn chằm chằm vào cái khuy trong tay ông cụ. Anh không hỏi tôi cụ nói gì. Tôi để ý điều đó, rồi quên đi, vì có quá nhiều thứ khác.

Tôi bịa một câu về nghiên cứu khuy áo cổ, xin phép cụ chụp ảnh. Cụ Lạp không còn để ý nữa. Cụ cứ cầm cái khuy, xoay, miết ngón cái lên con cá, rồi lẩm bẩm một câu tôi không nghe rõ.

Ra khỏi ngõ, con dâu cụ đuổi theo tới đầu đường.

– Chị ơi. – Cô ấy nói nhỏ, mắt liếc về phía Mathias. – Chị đừng đến tìm cô Trìu. Cô ấy có chồng, có hai đứa con, đứa lớn sắp cưới vợ. Chuyện ngày xưa cả làng biết mà không ai nói. Ông cụ cũng biết. Ông cụ giả lẫn đấy.

– Chuyện ngày xưa là chuyện gì ạ?

Cô ấy lắc đầu, quay về.

Chiều hôm ấy chúng tôi đi dọc các xưởng trong làng. Mathias đứng xem một anh thợ trẻ hơ sừng trên ngọn lửa than cho mềm rồi ép phẳng bằng cái kẹp sắt to như cái cối. Mùi khét bốc lên, anh thợ quen tay, không đeo khẩu trang. Mathias hỏi qua tôi: bao lâu thì thành một cái lược? Anh thợ nói tùy, lược thường một buổi, lược khắc phải ba ngày. Mathias lại hỏi: khắc một con cá bao lâu? Anh thợ cười: cá ông Lạp á? Cả làng chẳng ai khắc nổi, ông ấy khắc một con mất nửa ngày, mắt bây giờ thì thua rồi.

Mathias mua một cái lược trơn. Lúc trả tiền, anh nói "bao nhiêu" trước khi tôi kịp mở miệng. Anh thợ khen Tây nói giỏi. Mathias lại đỏ mặt, nói anh chỉ biết đếm tiền.

Đêm đó tôi không ngủ. Mathias trả tiền tôi theo ngày, tôi có thể dịch mọi thứ tôi nghe và để anh tự quyết. Đó là nghề. Nhưng tôi cũng là người làng nghề, bà nội tôi ở một làng dệt ven sông Đáy, tôi biết "chuyện ngày xưa cả làng biết mà không ai nói" nặng bao nhiêu. Một người đàn bà năm mươi mốt tuổi, sắp có con dâu, bỗng có một người Tây cao mét chín đứng trước cửa nhà. Tôi biết làng sẽ nói gì.

Sáng hôm sau tôi kể cho Mathias tất cả. Tôi kể cả lời của con dâu cụ Lạp. Anh nghe, không ngắt lời.

– Tôi không muốn làm hỏng đời bà ấy. – Anh nói. – Tôi chỉ muốn nhìn thấy bà ấy một lần. Nếu bà ấy muốn tôi đi, tôi đi.

– Anh chắc không?

– Tôi đã chờ ba mươi tư năm. – Anh nói. – Tôi chờ thêm được. Nhưng tôi không muốn chờ mà không biết mình chờ ai.

Bà Trìu bán lược sừng ở sạp chợ làng bên, mỗi sáng từ sáu giờ tới mười giờ. Chúng tôi ra chợ lúc tám giờ, lúc chợ đã thưa người. Tôi nhận ra bà ngay, trước cả khi người ta chỉ. Bà có cái cằm vuông và đôi mắt hơi xếch của Mathias, chỉ khác là đôi mắt ấy màu nâu đen, và lúc nhìn thấy chúng tôi, nó mở to ra như người vừa bị ai tát.

Bà không cần tôi giới thiệu. Bà nhìn Mathias một lúc, rồi nhìn xuống bàn tay anh đang cầm ba cái khuy.

– Cô đưa cậu ta về đi. – Bà nói với tôi, giọng thấp, nhanh. – Tôi không phải người cô tìm.

— Hết chương 2 —