Ba cái khuy sừng

Chương 1: Ba cái khuy sừng

Người đàn ông Đan Mạch đặt lên mặt bàn quán cà phê ba cái khuy áo nhỏ hơn đầu ngón tay út, màu nâu sẫm, mỗi cái khắc một con cá đuôi cong.

– Đây là tất cả. – Anh nói bằng tiếng Anh. – Tất cả những gì tôi có từ Việt Nam.

Tôi tên Tịnh Vy, học cao học dân tộc học, đi phiên dịch thêm cho đoàn khách du lịch để trả tiền phòng trọ ở Cầu Giấy. Công việc lần này đến qua một chị bạn làm ở công ty lữ hành: một khách nước ngoài cần phiên dịch mười ngày, việc riêng, trả công gấp rưỡi. Tôi tưởng là tìm mộ, tìm đồng đội cũ, mấy việc tôi đã làm. Không phải.

Anh tên Mathias, ba mươi tư tuổi, kỹ sư cầu đường ở Aarhus. Anh cao gần mét chín, tóc vàng nhạt, ngồi trên cái ghế nhựa thấp của quán trà chanh mà hai đầu gối nhô lên tới ngực. Anh được một gia đình Đan Mạch nhận nuôi năm 1992, lúc chừng năm tháng tuổi, từ một trại trẻ mồ côi ở ngoại thành Hà Nội. Hồ sơ nhận nuôi chỉ có một trang tiếng Việt và một trang dịch: bé trai, được phát hiện lúc năm giờ sáng trước cổng một trạm xá phía nam thành phố, quấn trong chăn dạ, mặc áo cánh vải nâu. Không giấy tờ, không tên.

– Mẹ nuôi tôi giữ cái áo. – Mathias nói. – Mười năm trước nhà bị ngập tầng hầm, cái áo mục hết. Bà chỉ cứu được ba cái khuy này.

Tôi cầm một cái khuy lên. Sừng trâu, tiện tay, lỗ khoan hơi lệch. Con cá khắc chìm, nét dao nhỏ, vây lưng có bốn gợn, đuôi cong vút lên như một dấu hỏi. Không phải hàng chợ. Hàng chợ không ai mất công khắc một con cá lên cái khuy áo trẻ con.

Anh nói "cảm ơn" khi chị phục vụ mang trà ra. Hai chữ đó anh nói tròn vành, dấu hỏi rơi đúng chỗ, tốt hơn hầu hết khách Tây tôi từng gặp. Tôi khen. Anh cười, nói anh chỉ biết vài chữ.

Ba ngày đầu chúng tôi đi những chỗ anh đã lên danh sách. Trại trẻ mồ côi cũ giờ đã thành trung tâm bảo trợ, cán bộ trẻ, hồ sơ năm 1992 lưu trong mấy hộp các-tông ẩm mốc, chỉ ghi lại đúng những gì anh đã có.

Cô cán bộ trẻ dẫn chúng tôi đi một vòng sân. Mấy đứa nhỏ đang chơi nhảy dây dưới gốc bàng, thấy Mathias thì dừng lại, há miệng nhìn. Một đứa chừng năm tuổi chỉ tay lên, nói to với bạn: "Chú ấy cao như cột điện!" Mathias bật cười trước khi tôi kịp dịch, rồi ngồi xổm xuống cho bằng tầm mắt đứa bé, chìa tay ra. Đứa bé rụt rè đập tay anh một cái rồi chạy biến.

Tôi hỏi anh sao lại cười. Anh nói vì mặt đứa bé buồn cười. Tôi tin.

Trên đường ra, anh hỏi tôi nhờ cô cán bộ chụp giúp một tấm ảnh trước cổng. Anh đứng thẳng, hai tay buông xuôi, không cười, như người ta chụp ảnh thẻ. Anh nói mẹ nuôi anh ở Aarhus năm nay bảy mươi tư tuổi, đã ba lần đòi đi cùng anh sang Việt Nam, lần nào cũng bị anh can vì sức khỏe. Ảnh này để gửi cho bà. "Bà muốn thấy chỗ bà nhận tôi," anh nói. "Bà nói hồi đó bà khóc từ cổng tới tận sân bay, vì tôi không khóc tiếng nào." Trạm xá cũ đã xây lại thành trạm y tế ba tầng, không ai còn nhớ chuyện ba mươi tư năm trước. Một bà cụ bán nước đầu cổng nói hồi đó năm nào chả có đứa bị bỏ, cháu ơi, nhà nghèo, chửa hoang, bỏ ở cổng trạm xá còn là thương con đấy, có đứa bỏ ngoài ruộng.

Tôi không dịch câu cuối. Tôi chỉ nói bà cụ không nhớ gì.

Mathias nhìn tôi một giây lâu hơn bình thường, rồi gật đầu.

Tối thứ ba, tôi về phòng trọ, mở máy tính tra những làng nghề sừng quanh Hà Nội. Có một làng nằm phía nam, cách cái trạm xá kia chưa tới hai mươi cây số. Tôi đã đi qua làng đó một lần, năm thứ hai đại học, đi thực địa môn Văn hóa làng nghề. Tôi nhớ mùi sừng cháy khét lẹt, tiếng máy mài rít suốt ngày, những cái lược, cái thìa, cái vòng tay xếp đầy trên sạp. Và tôi nhớ một cụ già ngồi khắc một con cá lên sống lưng một cái lược, đuôi cá cong vút lên như một dấu hỏi.

Tôi lục lại ảnh thực địa trong ổ cứng cũ. Năm năm rồi, nhưng tấm ảnh vẫn còn: bàn tay đồi mồi cầm con dao khắc, cái lược sừng đen bóng, con cá bốn gợn vây lưng.

Tôi gửi ảnh cho Mathias lúc mười một giờ đêm. Anh gọi lại ngay.

– Ở đâu? – Anh hỏi. Giọng anh không còn bình tĩnh.

– Cách chỗ anh bị bỏ lại hai mươi cây số. – Tôi nói. – Nhưng anh nghe này, có thể chỉ là trùng hợp. Có thể cả làng đều khắc cá như thế.

Đầu bên kia im lặng rất lâu.

– Sáng mai đi được không? – Anh hỏi.

— Hết chương 1 —