Lá đơn

Chương 1: Lá đơn

Lá đơn viết tay, hai trang giấy học trò, chữ to và nghiêng, chỗ nào sai chính tả thì gạch đi viết lại. Người viết đơn là bà Võ Thị Lựa, bảy mươi mốt tuổi, ở một xóm biển phía nam Tuy Hoà. Bị đơn có bốn người, đều là con ruột. Yêu cầu: các con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho mẹ.

Bà Đoàn Thị Hạc đọc lá đơn hai lần, rồi lấy kính ra lau, đọc lần thứ ba.

Bà làm thẩm phán hai mươi tám năm, về hưu thì được mời làm hoà giải viên ở toà án khu vực. Việc của bà là ngồi giữa những người đã không còn muốn nhìn mặt nhau, trước khi toà thụ lý vụ án, xem có cách nào cho họ tự thoả thuận được không. Bà đã ngồi giữa vợ chồng chia nhau từng cái nồi, giữa anh em giành nhau từng mét đất, giữa hàng xóm kiện nhau vì một cây dừa ngả sang mái nhà. Đơn mẹ kiện con thì bà cũng gặp rồi, không nhiều, mỗi năm vài lá. Thường là những bà mẹ già yếu, không ai nuôi, đơn viết bằng nước mắt.

Lá đơn này không có nước mắt. Nó có một con số: cấp dưỡng mỗi tháng hai triệu đồng, mỗi người con năm trăm nghìn. Và một câu ở cuối, chữ to hơn những dòng khác: "Đề nghị toà triệu tập đủ bốn người, cùng một ngày, cùng một giờ."

Trong hồ sơ kèm theo có giấy tờ nhà đất mang tên bà Lựa, một ngôi nhà cấp bốn trên đất thổ cư gần bờ biển. Có tờ khai thu nhập ghi rõ bà đang bán cá khô ở chợ, mỗi tháng lời chừng bốn, năm triệu. Chồng bà từng là thuyền trưởng tàu cá, mất sáu năm trước. Bà Hạc lật đi lật lại. Luật quy định con đã thành niên không sống chung với cha mẹ phải cấp dưỡng khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Bà Lựa có nhà, có sạp cá, tay chân còn lanh lẹ.

Bà Hạc gọi điện, hẹn bà Lựa lên gặp trước.

Bà Lựa đến sớm hai mươi phút, đi xe ôm, mặc bộ bà ba màu nâu, đội nón lá, tay xách một bịch cá cơm khô. Bà đặt bịch cá lên bàn, bà Hạc đẩy lại, bảo không nhận được. Bà Lựa không nài, cất bịch cá vào giỏ, ngồi xuống ghế, hai tay đặt lên đầu gối.

– Bà Lựa. – Bà Hạc nói, giọng nhẹ nhất có thể. – Tôi đọc đơn rồi. Tôi nói thật, đơn này ra toà thì khó. Bà còn tự lo được.

– Dạ, tui biết. – Bà Lựa nói ngay. – Tui không cần tiền.

– Vậy bà cần gì?

Bà Lựa nhìn ra cửa sổ. Ngoài kia là cái sân toà án, mấy cây bàng lá đỏ, một chiếc xe chở hồ sơ đang đậu.

– Tui cần bốn đứa nó ngồi chung một phòng.

Bà kể, chậm rãi, giọng đều đều như người kể chuyện của nhà khác.

Ông chồng bà mất sáu năm trước, vì ung thư gan. Trước khi mất, ông bán chiếc tàu cá cuối cùng, được ba trăm hai chục triệu. Ông trả nợ ngân hàng, còn lại ba trăm triệu tiền mặt, ông cất trong cái hộp bánh quy thiếc, để trong tủ thờ. Ông nói với cả nhà đó là tiền để dành lo cho bà về già. Đám ma ông xong, mở tủ thờ ra, cái hộp còn, tiền không còn.

Thằng Khâm, con cả, làm nghề biển như cha, ở ngay xóm, nói thằng Ngãi lấy, vì Ngãi đang nợ tiền làm ăn ngoài Đà Nẵng. Thằng Ngãi nói chồng con Tố lấy, vì hôm đám ma chỉ có chồng con Tố ở lại trông nhà một mình mấy tiếng. Con Tố dạy học ở Tuy Hoà, nghe vậy thì cắt đứt với cả hai anh, nói ai nghi chồng tôi là nghi tôi. Con Út Sen ở Sài Gòn thì về phe con Tố, rồi giận luôn má, vì má không nói gì bênh ai.

– Sáu năm. – Bà Lựa nói. – Giỗ ông, bốn đứa về bốn ngày khác nhau. Thằng Khâm cúng ngày rằm, thằng Ngãi cúng mười sáu, con Tố với con Sen về mười bảy, mười tám. Tui nấu bốn mâm giỗ. Tết, tui đi bốn nhà. Tui gọi cả bốn đứa về một lần, không đứa nào về. Đứa nào cũng hỏi nó có về không, nó về thì con không về.

– Bà nghĩ ra toà thì chúng nó sẽ về?

– Giấy toà gọi thì phải về. – Bà nói. – Tụi nó sợ toà hơn sợ má.

Bà Hạc ngồi im một lúc. Hai mươi tám năm làm thẩm phán, bà chưa thấy ai dùng toà án như dùng cái loa phát thanh của xóm. Bà định nói rằng toà không phải chỗ cho chuyện này. Nhưng rồi bà nghĩ, hoà giải thì là đúng chỗ. Việc của bà là ngồi giữa những người không chịu ngồi cạnh nhau.

– Được. – Bà Hạc nói. – Tôi sẽ mời cả bốn người, cùng một buổi. Họ đến hay không là quyền của họ. Nhưng bà phải hứa với tôi một chuyện. Nếu họ đến, bà nói thật với họ là bà không cần tiền.

Bà Lựa gật đầu. Rồi bà nói thêm, nhỏ hơn:

– Tui còn một chuyện nữa phải nói. Mà phải nói khi đủ bốn đứa. Thiếu một đứa thì tui không nói được.

— Hết chương 1 —