Ông trưởng họ

Chương 1: Ông trưởng họ

Sáng mười hai tháng Ba, ông Nguyễn Đắc Thiềng mở khoá nhà thờ họ và thấy nén nhang trên bát hương chính vẫn còn cháy.

Ông đứng ở bậc cửa rất lâu, tay còn cầm chùm chìa khoá. Nén nhang cháy được non nửa, tàn chưa rụng, một sợi khói mảnh như sợi chỉ bốc thẳng lên tới bức đại tự sơn son. Mùi trầm loang ra khắp gian giữa, ấm, ngọt, lẫn với mùi gỗ lim cũ và mùi vôi tường ẩm.

Ông là người thắp nhang cuối cùng ở đây, lúc năm giờ chiều hôm qua. Nhang ông thắp, đến tám giờ là tàn. Ông khoá cửa ngoài bằng cái khoá đồng to bằng bàn tay, chìa duy nhất đeo ở thắt lưng ông.

Ông Thiềng sáu mươi tám tuổi, làm trưởng họ Nguyễn Đắc làng Đông Mai được mười một năm. Cả đời làm giáo viên dạy Toán cấp hai, ông không phải người dễ tin. Nhưng đây đã là sáng thứ năm liên tiếp.

Sáng đầu tiên, đĩa xôi gấc cúng rằm còn để trên ban thờ bị vơi mất một góc, như có người lấy tay véo. Sáng thứ hai, chén rượu nếp cạn khô. Sáng thứ ba, bộ ấm chén trên sập gụ bị dịch đi, một cái chén úp ngược, đáy còn đọng nước chè. Sáng thứ tư, cuốn gia phả chữ Hán bọc vải điều, vốn cất trong cái hòm gỗ dưới chân ban thờ, nằm mở trên mặt sập. Và sáng nay, nhang cháy.

Cửa khoá. Cửa sổ chấn song gỗ, mỗi song cách nhau một gang tay, con mèo cũng khó chui. Mái ngói ta, không hở chỗ nào.

Ông Thiềng đi tới sập gụ, nhìn cuốn gia phả. Nó vẫn mở ở đúng trang hôm qua ông thấy. Trang ấy chép lời dặn của cụ tổ đời thứ ba, ông đọc được chữ Hán đủ để hiểu đại ý: đất vườn nhà thờ là đất hương hoả, con cháu đời nào cũng không được bán, không được chia.

Ông gấp cuốn gia phả lại, tay hơi run.

Chuyện là thế này. Tháng trước, một công ty xây dựng đến hỏi mua mảnh vườn sau nhà thờ họ, gần một sào, giáp đường liên xã mới mở, để làm bãi tập kết vật liệu. Giá họ trả gần ba tỷ. Họ Nguyễn Đắc có hơn bốn mươi suất đinh, chia nhau thì mỗi nhà được một ít, đủ để sửa cái nhà, trả cái nợ, cho con đi học. Họp họ ba lần, cãi nhau to ba lần. Nửa muốn bán, nửa không. Ông Thiềng đứng giữa. Rằm tháng Ba giỗ tổ, ông định đem ra biểu quyết.

Và giờ thì nhà thờ có người ở.

Chiều hôm đó, ông kể với mấy ông trong hội đồng gia tộc. Ông Đắc Lâm, em họ ông, người hăng hái muốn bán nhất, cười bảo chắc chuột. Nhưng ông Đắc Bảng, người già nhất họ sau cụ Hoè, thì im lặng một lúc rồi nói nhỏ:

– Đêm qua tôi đi tiểu, nhìn sang nhà thờ thấy có ánh đèn. Lúc mười hai giờ đêm.

Không ai nói gì nữa. Ông Lâm cũng thôi cười.

Đêm hôm đó, ông Thiềng không ngủ. Ông ngồi trước hiên nhà mình, cách nhà thờ họ chừng ba chục bước, qua một cái sân gạch và hai cây cau. Trời tháng Ba ẩm, sương xuống dày, đèn đường chỗ ngõ hắt vào mờ mờ. Mười một giờ. Mười hai giờ.

Rồi ông nghe tiếng ho.

Tiếng ho khan, rất khẽ, một tràng ngắn rồi nén lại. Nó vọng ra từ phía nhà thờ. Không phải từ gian giữa. Từ trên cao. Từ cái gác xép nhỏ dưới mái, nơi người ta cất kiệu, cất cờ, cất mấy cái mâm đồng chỉ dùng trong ngày giỗ, nơi cả năm không ai trèo lên.

Ông Thiềng ngồi yên trên ghế. Ông nghe tim mình đập trong tai. Ông nhớ tới cụ tổ đời thứ ba trong gia phả, người theo lời truyền là chết vì bệnh lao, ho ròng rã ba năm.

Ông không sang. Ông thừa nhận điều đó với chính mình, sáng hôm sau, khi cạo râu trước gương: ông đã sợ, và ông đã không sang.

— Hết chương 1 —